جنگلهای کهگیلویه و بویراحمد فقط بخشی از سیمای طبیعی یک استان نیستند؛ این پهنه سبز پیوند عمیقی با آب، خاک، تنوع زیستی و زندگی جوامع محلی دارد. استانی که بیش از نیمی از وسعت آن را جنگل و پهنههای گستردهای از مراتع و عرصههای ملی پوشانده، اما تنها ۳۵ نیروی حفاظتی برای نگهبانی از ۸۷۴ هزار هکتار جنگل دارد.
فاصله وحشتناک با معیار استاندارد
بر اساس محاسبات رسمی، معیار استاندارد حفاظت از جنگل، اختصاص یک جنگلبان به ازای هر ۲ هزار هکتار است. با این معیار، حفاظت از جنگلهای کهگیلویه و بویراحمد به حدود ۴۳۷ نیروی حفاظتی نیاز دارد. این یعنی فاصلهای حدود ۴۰۰ نفری میان وضعیت موجود و آنچه باید باشد. به عبارت دیگر، هر نگهبان بهطور متوسط مسئولیت حفاظت از ۲۵ هزار هکتار جنگل را بر عهده دارد.
جنگلبانانی که شبانهروز در کوهستانها
برای جنگلبانان، ساعت کاری هیچگاه روی زمان شروع و پایان شیفت تعریف نمیشود. رضا، یکی از قرقبانان باسابقه استان، درباره روزهای کاریاش میگوید: «بعضی روزها برای یک سرکشی معمولی از صبح راه میافتیم و تا شب برنمیگردیم. وقتی هم خبر آتش میرسد، خستگی دیگر مهم نیست.»
دشوارترین بخش کار همیشه خود آتش نیست؛ گاهی رسیدن به آتش از خود آن سختتر است. ممکن است آتش در جایی باشد که خودرو نتواند برود و نیروها مجبور باشند بخشی از مسیر را پیاده طی کنند و تجهیزات را با خود حمل کنند. با این همه، وقتی میبینند آتش خاموش شده و درختها ماندهاند، خستگی فراموش میشود.
شبهای تاریک در دل جنگل
کوهیار، دیگر قرقبان استان، از شبهایی میگوید که گاهی در دل جنگل سپری میشود: «شب در جنگل با شب شهر فرق دارد. وقتی چند کیلومتر از جاده دور شدهای، دیگر صدای ماشین و چراغهای شهر نیست و باید به صدای باد، حیوانات و گروه خودت توجه کنی.»
خستگی کار فقط گرما و سرما یا مسیرهای کوهستانی نیست؛ خانوادهها همیشه نگران هستند. وقتی آتشسوزی رخ میدهد، ممکن است چند ساعت نتوان با خانه تماس گرفت و آنها فقط میدانند که رفتهای برای مأموریت و نمیدانند چه زمانی برمیگردی.
کاهش حریقها با وجود محدودیت نیرو
سید جمال موسویان، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری کهگیلویه و بویراحمد، گستردگی عرصههای طبیعی و کمبود نیروی حفاظتی را یکی از دغدغههای جدی این حوزه عنوان کرد. به گفته او، حدود یکونیم میلیون هکتار عرصه منابع طبیعی در استان وجود دارد و با وجود گستردگی عرصهها و تخلفات، تنها ۳۵ نیروی حفاظتی در اختیار مجموعه است.
موسویان خاطرنشان کرد: تعداد حریقها نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۳۹ درصد کاهش یافته و سطح عرصههای درگیر آتش نیز ۳۲ درصد کم شده است. این کاهش در شرایطی رخ داده که میزان بارندگی استان بیشتر بوده و افزایش پوشش گیاهی در برخی مناطق میتواند حجم مواد قابل اشتعال را در فصل گرما افزایش دهد.
تعداد دمندههای اطفای حریق از ۱۳۴ دستگاه در سال گذشته به ۴۱۷ دستگاه رسیده، اما تجهیزات زمانی اثرگذارند که نیروی انسانی کافی برای استفاده از آنها وجود داشته باشد.
پهپاد و بالگرد، نیاز فوری استان
یدالله رحمانی، استاندار کهگیلویه و بویراحمد، بر ضرورت تقویت تجهیزات مدرن تأکید کرده و خواستار خرید دوربینهای نسل جدید و پهپادهای نظارتی شده است. به گفته رحمانی، این فناوریها قرار نیست جای جنگلبان را بگیرند، بلکه قرار است «چشم و دست او را بزرگتر کنند.»
استاندار توضیح داد: «یک پهپاد میتواند در مدت کوتاهی درهای را پایش کند که رسیدن زمینی به آن ساعتها زمان میبرد. اما در نهایت، کسی باید تصویر پهپاد را ببیند، تصمیم بگیرد و در میدان حضور پیدا کند.»
مشارکت مردمی، راهحلی برای آینده
رحمانی با اشاره به اینکه حفاظت صرف دولتی پاسخگوی نیاز استان نیست، بر مشارکت مردم در حفاظت از عرصههای طبیعی تأکید کرد. حدود ۲۵۰ هزار هکتار از عرصههای ملی و منابع جنگلی با رویکرد بهرهبرداری اجتماعی و واگذاری به مردم در دستور کار قرار گرفته است.
این رویکرد، اگر با ضوابط دقیق، نظارت مستمر و منافع واقعی برای جوامع محلی همراه شود، میتواند یکی از راههای کاهش فشار بر ساختار محدود حفاظتی باشد. مردمی که درآمد و آینده خود را به سالم ماندن جنگل گره خورده ببینند، در بسیاری از موارد نخستین گروهی خواهند بود که در برابر تخریب، آتش و تصرف واکنش نشان میدهند.
جنگلهای زاگرس سرمایهای چندصدساله هستند که نگهداری و بازسازی آنها به نسلها زمان نیاز دارد، اما نابودیشان در کمتر از چند دقیقه ممکن است. با چنین فاصلهای میان ظرفیت موجود و نیاز واقعی، سرنوشت این جنگلها به تصمیمگیریهای امروز بستگی دارد.
نظرات (0)