مسعود پزشکیان در جلسه‌ای تخصصی با حضور وزیران کشور، راه و شهرسازی و نیرو و جمعی از مدیران اجرایی کشور، وضعیت پروژه‌های مدیریت مصرف انرژی و کاهش آلودگی هوا در سال‌های اخیر را مورد بررسی قرار داد. رئیس‌جمهور در این نشست با اشاره به حجم قابل توجه سرمایه‌گذاری‌ها و تعهدات دولت‌های گذشته در این حوزه، تأکید کرد که اجرای طرح به معنای تحقق هدف آن نیست و باید اثربخشی واقعی پروژه‌ها به‌صورت دقیق و مستند سنجیده شود.

تفکیک صرفه‌جویی واقعی از صرفه‌جویی محاسباتی

پزشکیان در ادامه با طرح این موضوع که باید میان کاهش واقعی مصرف انرژی و کاهش ظاهری یا محاسباتی تمایز قائل شد، گفت: «شواهد موجود نشان می‌دهد که با وجود اجرای طرح‌های متعدد و صرف منابع قابل توجه، کاهش پایدار و متناسبی در مصرف انرژی و آلودگی هوا محقق نشده است.» وی افزود: در برخی موارد، صرفه‌جویی ایجادشده در یک بخش به‌دلیل شکل‌گیری تقاضای جدید در بخش‌های دیگر، عملاً به افزایش مصرف نهایی منجر شده است.

رئیس‌جمهور تصریح کرد که ارزیابی موفقیت طرح‌های بهینه‌سازی نباید صرفاً بر مبنای محاسبات ریاضی انجام شود، بلکه باید آثار واقعی آن بر مصرف نهایی انرژی، شدت مصرف و کاهش آلایندگی مورد پایش و راستی‌آزمایی قرار گیرد.

اولویت توسعه حمل‌ونقل ریلی

پزشکیان با اشاره به محدودیت منابع مالی کشور، توسعه و تقویت حمل‌ونقل عمومی و به‌ویژه شبکه ریلی را مهم‌ترین راهکار مدیریت تقاضای انرژی، کاهش مصرف سوخت و کنترل آلودگی هوا دانست. به گفته وی، تقویت این بخش در چارچوب امکانات موجود اولویت اصلی دولت برای تحقق همزمان اهداف کاهش مصرف انرژی و بهبود کیفیت هوا خواهد بود.

از جمله پروژه‌هایی که در این جلسه مورد بررسی قرار گرفتند می‌توان به جایگزینی موتورسیکلت‌های فرسوده با نمونه‌های برقی، توسعه اتوبوس‌های برقی و بهسازی موتورخانه‌های ساختمان‌های دولتی اشاره کرد.

اصلاح فرآیند ایجاد تعهدات دولتی

یکی دیگر از محورهای مهم این جلسه، بررسی تعهدات ایجادشده در دولت‌های پیشین بود. رئیس‌جمهور با طرح این پرسش که چگونه بدون پیش‌بینی منابع مالی پایدار، تعهداتی برای دولت ایجاد شده، گفت: «باید مشخص شود اگر منابع مالی وجود داشته، چرا تعهدات به‌موقع ایفا نشده و اگر منبعی نبوده، بر چه مبنایی چنین تعهداتی پذیرفته شده است.»

پزشکیان تأکید کرد که دولت از این پس اجازه نخواهد داد چنین رویه‌ای تکرار شود و ایجاد تعهدات جدید باید متناسب با ظرفیت‌های واقعی کشور و بر مبنای منابع مالی قابل تأمین صورت گیرد. وی اولویت‌بندی طرح‌ها بر اساس اثربخشی، اولویت ملی و امکان تأمین مالی را ضروری خواند.

الزامات نظارتی و حکمرانی صحیح

رئیس‌جمهور با اشاره به ضرورت استقرار سازوکارهای دقیق پایش، اندازه‌گیری و راستی‌آزمایی، گفت: باید مشخص باشد هر پروژه چه میزان کاهش مصرف ایجاد کرده، این کاهش تا چه اندازه پایدار بوده و چه اثری بر کاهش آلایندگی داشته است. پزشکیان تصریح کرد که اصلاح الگوی حکمرانی در حوزه انرژی مستلزم فاصله گرفتن از ایجاد تعهدات بدون پشتوانه و حرکت به سمت تخصیص هدفمند منابع و پاسخگویی مبتنی بر عملکرد است.

در پایان این جلسه، رئیس‌جمهور تأکید کرد که پروژه‌هایی با بیشترین اثربخشی در کاهش مصرف انرژی و بهبود کیفیت هوا باید در اولویت تخصیص منابع و حمایت‌های دولتی قرار گیرند.