مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، در جلسه‌ای تخصصی با حضور وزیران کشور، راه و شهرسازی و نیرو، آخرین اقدامات دستگاه‌های اجرایی در حوزه کاهش آلودگی هوا، بهینه‌سازی مصرف انرژی و توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر را مورد بررسی قرار داد. در این نشست، میزان اثربخشی اقدامات گذشته، وضعیت سرمایه‌گذاری‌ها و نحوه ایفای تعهدات دولت در قبال پروژه‌های مرتبط به بحث گذاشته شد.

ارزیابی اثربخشی طرح‌های گذشته

پزشکیان در این جلسه با اشاره به هزینه‌ها و سرمایه‌گذاری‌های قابل توجه طی سال‌های گذشته، بر ضرورت ارزیابی دقیق و مبتنی بر داده از عملکرد این طرح‌ها تأکید کرد. به گفته رئیس‌جمهور، با وجود اجرای پروژه‌های متعدد، شواهد موجود نشان می‌دهد که کاهش متناسب و پایدار در مصرف انرژی و آلودگی هوا محقق نشده است.

وی با تأکید بر تفکیک صرفه‌جویی واقعی از کاهش ظاهری یا محاسباتی مصرف، تصریح کرد: باید به‌طور دقیق مشخص شود کاهش اعلام‌شده در مصرف انرژی و آلودگی هوا تا چه میزان مستقیماً ناشی از اجرای پروژه‌ها بوده و چه میزان تحت تأثیر عوامل دیگر قرار داشته است.

پزشکیان همچنین خاطرنشان کرد در مواردی، هر میزان صرفه‌جویی ایجاد شده در یک بخش، به‌دلیل شکل‌گیری تقاضای جدید یا مصرف غیرضروری در بخش‌های دیگر، عملاً به افزایش مصرف نهایی منجر شده است. از این‌رو، ارزیابی موفقیت طرح‌های بهینه‌سازی نباید صرفاً بر مبنای میزان صرفه‌جویی محاسباتی انجام شود، بلکه باید آثار واقعی آن بر شدت مصرف انرژی و کاهش آلایندگی مورد سنجش و راستی‌آزمایی قرار گیرد.

اولویت توسعه حمل‌ونقل ریلی و عمومی

رئیس‌جمهور توسعه حمل‌ونقل عمومی، به‌ویژه شبکه ریلی، را از مهمترین و اثربخش‌ترین راهکارهای مدیریت تقاضای انرژی، کاهش مصرف سوخت و کنترل آلودگی هوا دانست. پزشکیان با اشاره به محدودیت منابع و شرایط اقتصادی کشور، توسعه و تقویت این بخش را اولویت اصلی دولت برای دستیابی همزمان به اهداف کاهش مصرف انرژی و کاهش آلودگی هوا عنوان کرد.

در این جلسه گزارشی از عملکرد طرح‌هایی همچون نوسازی و جایگزینی موتورسیکلت‌های فرسوده با مدل‌های برقی، توسعه اتوبوس‌های برقی، بازسازی ناوگان حمل‌ونقل عمومی و بهینه‌سازی موتورخانه‌ها ارائه شد. آثار و نتایج این اقدامات بر اساس شاخص‌ها و داده‌های آماری مورد ارزیابی قرار گرفت.

اصلاح فرآیند ایجاد تعهدات دولت

بخش دیگری از جلسه به بررسی تعهداتی اختصاص داشت که در دولت‌های گذشته برای اجرای پروژه‌های مدیریت مصرف انرژی ایجاد شده بود. رئیس‌جمهور با طرح این پرسش که چگونه در سال‌های گذشته بدون پیش‌بینی منابع مالی پایدار، تعهدات جدید برای دولت ایجاد شده، تصریح کرد: باید مشخص شود اگر منابع مالی وجود داشته، چرا تعهدات به‌موقع ایفا نشده و اگر منابعی نبوده، بر چه مبنایی چنین تعهداتی پذیرفته شده است.

پزشکیان تأکید کرد: دولت ضمن تلاش برای تعیین تکلیف تعهدات گذشته، اجازه نخواهد داد این رویه تکرار شود. از این پس، ایجاد تعهد باید متناسب با ظرفیت‌ها و محدودیت‌های واقعی کشور و بر مبنای منابع مالی قابل تأمین انجام شود.

اولویت‌بندی و پایش نتایج پروژه‌ها

رئیس‌جمهور همچنین بر ضرورت اولویت‌بندی طرح‌ها و پروژه‌ها تأکید کرد و افزود: در شرایط محدودیت منابع، اجرای پروژه‌ها باید بر اساس میزان اثربخشی، اولویت ملی، ظرفیت ایجاد صرفه‌جویی واقعی و امکان تأمین مالی اولویت‌بندی شود.

پزشکیان نظارت بر نتایج واقعی پروژه‌های بهینه‌سازی را یکی از الزامات حکمرانی صحیح در حوزه انرژی دانست و تأکید کرد: صرف اجرای یک پروژه به معنای تحقق هدف آن نیست؛ باید آثار اجرای پروژه‌ها بر مصرف انرژی به‌صورت مستمر پایش و ارزیابی شود.

وی تصریح کرد: یکی از الزامات اساسی در اجرای طرح‌های بهینه‌سازی، اطمینان از تثبیت صرفه‌جویی ایجادشده است، به‌گونه‌ای که منابع آزادشده ناشی از کاهش مصرف، مجدداً صرف ایجاد تقاضای جدید و افزایش مصرف نشود.

رئیس‌جمهور در پایان تأکید کرد: مسیر گذشته باید اصلاح شود و دولت به اندازه منابع و ظرفیت‌های واقعی کشور تعهد ایجاد خواهد کرد و پروژه‌هایی که بیشترین اثربخشی را در کاهش مصرف انرژی و بهبود کیفیت هوا دارند، در اولویت تخصیص منابع و حمایت‌های دولتی قرار خواهند گرفت.