بازار اجاره مسکن در ایران طی سالهای اخیر به یکی از بزرگترین چالشهای خانوارهای کشور تبدیل شده است. افزایش پیاپی اجارهبها و سهم سنگین مسکن از سبد هزینه خانوار، تشکیل زندگی مستقل را برای بسیاری از زوجهای جوان دشوار کرده است. در همین راستا، دولت با اجرای طرح مسکن استیجاری «آشیان» تلاش دارد تا با عرضه مستقیم واحدهای اجارهای با نرخ حمایتی، بخشی از این فشار را از دوش خانوارهای کمدرآمد بردارد.
آغاز ثبتنام مرحله ششم در دو استان پرتقاضا
از ساعت ۱۲ ظهر سهشنبه ۳ شهریور تا پایان چهارشنبه ۴ شهریور، ششمین مرحله ثبتنام طرح مسکن استیجاری برای زوجهای جوان در استانهای تهران و خراسان رضوی انجام میشود. در این مرحله بیش از سه هزار واحد مسکونی برای اجاره به زوجهای جوان فاقد مسکن و مشمول دهکهای یک تا شش درآمدی عرضه خواهد شد.
اهمیت این مرحله فقط به تعداد واحدهای قابل عرضه محدود نمیشود؛ تهران و خراسان رضوی از مهمترین بازارهای مسکن و اجاره کشور محسوب میشوند و اجرای طرح در این دو استان میتواند آزمون مهمی برای سنجش توان دولت در ورود مستقیم به بازار اجاره باشد. پیش از این، متقاضیان استانهای قزوین، مرکزی، مازندران، البرز، گیلان، خراسان جنوبی، گلستان، ایلام، کرمانشاه، فارس، اردبیل، زنجان، قم و سیستان و بلوچستان در مراحل پنجگانه قبلی امکان ثبتنام داشتهاند.
شرایط واجدان شرایط طرح آشیان
جامعه هدف این طرح، زوجهای جوان فاقد مسکن در دهکهای درآمدی یک تا شش هستند. بر اساس ضوابط اعلامشده، از تاریخ ازدواج رسمی متقاضیان نباید بیش از پنج سال گذشته باشد. همچنین متقاضی، همسر و افراد تحت تکفل آنها باید در پنج سال گذشته فاقد مسکن ملکی یا زمین با کاربری مسکونی باشند. قرار داشتن در دهکهای درآمدی یک تا شش، احراز شرایط در سامانه استحقاقسنجی، برخورداری متقاضی یا همسر وی از حداقل پنج سال سابقه سکونت در شهر محل تقاضا و داشتن فرم «ج» سبز از دیگر شروط اصلی است.
نکته مهم این است که ثبت درخواست به معنای تخصیص قطعی واحد نیست. پس از ثبتنام، اطلاعات متقاضیان پالایش و شرایط آنها بررسی میشود و در نهایت، متناسب با ظرفیت واحدهای موجود، افراد واجد شرایط برای انتخاب واحد معرفی خواهند شد.
نحوه اولویتبندی و تعیین اجارهبها
در شرایطی که تعداد متقاضیان احتمالاً بیشتر از ظرفیت واحدهای قابل عرضه خواهد بود، نحوه اولویتبندی اهمیت ویژهای پیدا میکند. بر اساس اعلام وزارت راه و شهرسازی، اولویتبندی متقاضیان بر اساس دهک درآمدی، تعداد فرزندان و میزان آسیبپذیری خانوار انجام خواهد شد. وجود اعضای معلول یا سالمند در خانوار نیز در تعیین اولویت مورد توجه قرار میگیرد.
مهمترین تفاوت مسکن استیجاری حمایتی با بازار آزاد، نحوه تعیین اجارهبهاست. بر اساس ضوابط طرح، زوجهای واقع در دهکهای یک و دو تنها معادل ۳۵ درصد اجارهبهای روز، خانوارهای دهکهای سه و چهار معادل ۴۵ درصد و دهکهای پنج و شش معادل ۵۵ درصد اجارهبهای روز را پرداخت خواهند کرد. به این ترتیب، هرچه وضعیت اقتصادی خانوار ضعیفتر باشد، میزان حمایت نیز افزایش پیدا میکند.
برنامه ۸۵ هزار واحدی و نقش بخش خصوصی
اهمیت طرح زمانی بیشتر مشخص میشود که برنامه کلی وزارت راه و شهرسازی برای توسعه مسکن استیجاری را در نظر بگیریم. بر اساس اعلام علی نبیان، مدیرعامل سازمان ملی زمین و مسکن، در مجموع ۸۵ هزار واحد مسکن استیجاری در برنامه وزارت راه و شهرسازی قرار گرفته است. از این تعداد، حدود ۱۰ هزار واحد قرار است از طریق خرید واحدهای مسکونی تأمین شود و ۷۵ هزار واحد نیز از مسیر ساخت دنبال خواهد شد.
یکی از نکات قابل توجه در مدل تأمین مالی این طرح، استفاده از منابع حاصل از فروش واحدهای دولتی و خانههای سازمانی است. طبق اعلام سازمان ملی زمین و مسکن، بخشی از خانههای سازمانی تخلیه شده و بخشی دیگر نیز در حال طی مراحل تخلیه و تعیین تکلیف است. واحدهای تعیین تکلیفشده پس از طی فرآیندهای قانونی و مزایده به فروش میرسند و منابع حاصل از آنها برای اجرای برنامه مسکن استیجاری اختصاص خواهد یافت.
از سوی دیگر، میزان مشارکت بخش خصوصی میتواند سرنوشت برنامه ۸۵ هزار واحدی را تعیین کند. اگر دولت بتواند از طریق تأمین زمین، تسهیلات، مشوقهای سرمایهگذاری و تضمینهای مشخص، ساخت واحدهای استیجاری را برای سرمایهگذاران اقتصادی کند، امکان افزایش سریعتر عرضه وجود خواهد داشت.
نگرانی از فاصله ثبتنام تا تحویل واقعی واحد
با وجود نقاط قوت طرح، یک نگرانی جدی همچنان وجود دارد: فاصله میان «ثبت درخواست» و «تحویل واقعی واحد». ثبتنام هزاران متقاضی در سامانه، به خودی خود دستاوردی برای بازار مسکن محسوب نمیشود. آنچه اهمیت دارد تعداد واحدهایی است که واقعاً آماده تحویل هستند و خانوارهای واجد شرایط چه زمانی میتوانند قرارداد اجاره خود را امضا و واحد را تحویل بگیرند.
مجتبی یوسفی، عضو کمیسیون عمران مجلس، نیز اجرای سیاست مسکن استیجاری را یکی از اقدامات بر زمین مانده دانسته و بر ضرورت اولویت دادن به زوجهای جوان و ایجاد قوانین و ضوابط لازم برای اجرای بهتر آن تأکید کرده است. او همچنین حرکت طرح به سمت تسهیلگری ساخت با همکاری بخش خصوصی را اقدامی مثبت ارزیابی کرده است.
آیا این طرح میتواند بازار اجاره را ارزان کند؟
عرضه بیش از سه هزار واحد در تهران و خراسان رضوی، حتی اگر به طور کامل و سریع تحویل شود، در مقایسه با حجم کل بازار اجاره این دو استان عدد بزرگی نیست. بنابراین انتظار اینکه این طرح به تنهایی موجب کاهش عمومی اجارهبها شود، واقعبینانه نیست. اثر اصلی طرح در مرحله نخست، حمایت مستقیم از خانوارهای هدف است؛ یعنی زوجهایی که به دلیل درآمد پایین، توان پرداخت اجارهبهای بازار را ندارند و در غیر این صورت امکان تشکیل زندگی مستقل را نخواهند داشت.
در نهایت، عملکرد طرح آشیان نه بر اساس تعداد ثبتنامها، بلکه بر اساس شاخصهایی مانند تعداد واحدهای تحویلشده، زمان انتظار متقاضیان و میزان کاهش واقعی هزینه اجاره خانوارها قابل ارزیابی خواهد بود.
نظرات (0)