سوریه، کشوری که بیش از یک دهه درگیر یکی از پیچیدهترین و ویرانگرترین جنگهای نیابتی خاورمیانه بوده، اکنون در مرکز توجه یک تحلیل سیاسی مهم قرار گرفته است. سید محمد مرندی، تحلیلگر مسائل بینالملل و استاد دانشگاه تهران، در شبکه اجتماعی فارس من با انتشار مطلبی کوتاه اما تأملبرانگیز، به موضوعی پرداخته که ابعاد پنهان بحران سوریه را آشکار میسازد.
تلاش ایران برای تقویت سوریه
مرندی در این یادداشت نوشته است: «آیتالله خامنهای و ایران میخواستند به این شکل به قوی شدن سوریه کمک کنند.» این جمله کوتاه اشاره به استراتژی بلندمدت جمهوری اسلامی ایران برای حفظ و تقویت متحدان خود در منطقه، به ویژه سوریه به عنوان یکی از ارکان محور مقاومت دارد.
ایران از ابتدای بحران سوریه در سال ۲۰۱۱، همواره از دولت بشار اسد در برابر مخالفان مسلح و گروههای تروریستی حمایت کرده است. این حمایت شامل مشاوره نظامی، کمکهای اقتصادی و همکاریهای سیاسی در مجامع بینالمللی بوده است. هدف جمهوری اسلامی از این حمایت، جلوگیری از فروپاشی سوریه و حفظ یکپارچگی ارضی آن در برابر توطئههای قدرتهای خارجی عنوان شده است.
مخالفان و مانعتراشان منطقهای و فرامنطقهای
مرندی در ادامه به بازیگرانی اشاره میکند که در مقابل این تلاشها ایستادند: «سیا، موساد، اردوغان، قطر، امارات و عربستان سعودی بسیج شدند تا جلوی آن را بگیرند.» این فهرست، نمایانگر ائتلاف گستردهای از بازیگران مختلف است که هر یک به دلایل خاص خود با تقویت سوریه تحت نفوذ ایران مخالف بودند.
سیا (سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا) و موساد (سازمان اطلاعات اسرائیل) به عنوان نمایندگان دو قدرت بزرگ غربی و رژیم صهیونیستی، از ابتدای بحران سوریه نقش فعالی در حمایت از گروههای مخالف دولت سوریه ایفا کردند. آمریکا همواره حضور نظامی خود در شمال و شرق سوریه را حفظ کرده و از گروههای کرد سوری در برابر دولت مرکزی حمایت کرده است.
نقش ترکیه و کشورهای عربی
رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه نیز از اصلیترین مخالفان دولت بشار اسد در منطقه بوده است. ترکیه با حمایت از گروههای مخالف در شمال سوریه و انجام عملیات نظامی در خاک این کشور، در طول سالهای بحران نقش مهمی در معادلات سوریه داشته است.
قطر و عربستان سعودی نیز به عنوان دو قدرت عربی منطقه، هر یک به دلایل خاص خود - از رقابت با ایران گرفته تا اختلافات با دولت سوریه - در صف مخالفان تقویت سوریه قرار گرفتند. امارات متحده عربی نیز اگرچه در سالهای اخیر رویکرد خود را تغییر داده و به عادیسازی روابط با دمشق روی آورده است، اما در سالهای نخست بحران، در زمره کشورهای مخالف دولت سوریه قرار داشت.
پیامدهای بحران سوریه
بحران سوریه به یکی از طولانیترین و مرگبارترین مناقشات قرن بیست و یکم تبدیل شد. بر اساس آمار سازمان ملل، صدها هزار نفر در این جنگ جان خود را از دست دادهاند و میلیونها نفر آواره شدهاند. زیرساختهای کشور به طور گستردهای تخریب شده و اقتصاد سوریه فلج شده است.
مرندی با اشاره به «آیندهای که از سوریه دریغ شد»، بر این نکته تأکید دارد که اگر این دخالتهای خارجی و کارشکنیهای منطقهای نبود، سوریه میتوانست مسیر توسعه و پیشرفت را طی کند. این دیدگاه، بازتاب دهنده رویکرد جمهوری اسلامی ایران نسبت به بحران سوریه و تأکید بر حق تعیین سرنوشت ملتها بدون دخالت خارجی است.
جمعبندی
یادداشت سید محمد مرندی اگرچه کوتاه است، اما ابعاد مهمی از بحران سوریه و نقش بازیگران مختلف در آن را آشکار میسازد. این تحلیل نشان میدهد که مناقشه سوریه صرفاً یک جنگ داخلی نبود، بلکه میدان تقابل قدرتهای منطقهای و فرامنطقهای با اهداف و منافع بعضاً متضاد بوده است. آنچه مسلم است، بازسازی سوریه و بازگشت ثبات به این کشور نیازمند همکاری بینالمللی و کنار گذاشتن رویکردهای تقابلی است.
نظرات (0)