بازار ارز ایران در روزهای اخیر شاهد پدیده جالبی بوده است؛ در حالی که فضای مجازی و به‌ویژه کانال‌های تلگرامی نرخ‌هایی فراتر از ۲۰۰ هزار تومان را برای هر دلار آمریکا منتشر می‌کنند، واقعیت میدانی چیز دیگری را نشان می‌دهد. بررسی‌های خبرنگاران میدانی حاکی از آن است که میانگین نرخ معاملات قطعی در صرافی‌ها و مراکز مجاز دادوستد ارز، حدود ۱۹۵ هزار تومان گزارش شده است.

تفاوت نرخ‌سازی مجازی با واقعیت بازار

فعالان بازار ارز می‌گویند بخش عمده‌ای از این اختلاف قیمتی، به ماهیت اعداد منتشرشده در فضای مجازی بازمی‌گردد. بسیاری از نرخ‌هایی که در کانال‌های تلگرامی و شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست می‌شوند، لزوماً بازتاب‌دهنده معاملات واقعی و نقدشونده نیستند. این ارقام بیشتر جنبه فضاسازی و نرخ‌سازی هیجانی دارند و حجم معامله قطعی پشت آن‌ها وجود ندارد.

سازوکار تأمین ارز از مسیر صادرکنندگان

در شرایط کنونی، بخشی از نیاز ارزی بازار از طریق سازوکارهای درون‌بازاری تأمین می‌شود. شبکه بانکی و صرافی‌های مجاز، ارز مورد نیاز متقاضیان را مستقیماً از محل ارز صادراتی صادرکنندگان خریداری کرده و به بازار عرضه می‌کنند. این سازوکار باعث شده بخش عمده تقاضاهای ارزی بدون فشار مضیقه بر ذخایر رسمی بانک مرکزی پوشش داده شود.

قیمت نقدی، ملاک اصلی ارزیابی بازار

کارشناسان اقتصادی بر این باورند که در شرایط فعلی، معیار ارزیابی صحیح وضعیت بازار ارز باید «قیمت معامله‌شده نقدی» باشد، نه نرخ‌های فرضی کانال‌های مجازی. به گفته آن‌ها، حجم معاملات واقعی و گردش نقدینگی در صرافی‌هاست که جهت واقعی بازار را تعیین می‌کند و نرخ‌های بدون پشتوانه معاملاتی نمی‌توانند مبنای تصمیم‌گیری قرار بگیرند.

حرکت بازار به سمت تعدیل قیمت‌ها

همزمان با تقویت ظرفیت‌های عرضه در شبکه رسمی و تداوم تبادلات مستقیم میان صادرکنندگان و صرافی‌ها، نشانه‌هایی از حرکت بازار به سمت تخلیه حباب‌های ناشی از هیجان مشاهده می‌شود. فعالان ارزی پیش‌بینی می‌کنند با استمرار روند عرضه ارز صادراتی و فروکش کردن رفتارهای هیجانی، بستر مناسب برای تعدیل نرخ‌ها و همگرایی قیمت بازار با سطوح متعادل‌تر فراهم خواهد شد.

تحلیلگران معتقدند تا زمانی که سازوکار عرضه ارز از مسیر صادرات تقویت شود و تقاضاهای واقعی به‌درستی پاسخ داده شود، فشار هیجانی بر بازار کاهش خواهد یافت و فاصله میان نرخ‌های مجازی و واقعی به حداقل می‌رسد.