ریاض چند روز پیش میزبان نشست سطحبالایی میان شورای همکاری خلیج فارس و جمهوری خلق چین بود. این نشست که نخستین دیدار رسمی دو طرف از زمان آغاز درگیریهای مربوط به ایران در فوریه ۲۰۲۶ به شمار میرفت، بخش عمدهای از بحثهای خود را به بسته شدن تنگه هرمز و پیامدهای آن اختصاص داد.
بزرگترین بازنده ایران یا چین؟
اقدام ایران در بستن تنگه هرمز پس از کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس، چین را به بزرگترین قربانی اقتصادی این اقدام تبدیل کرده است. طبق آمار ارائهشده، حدود ۴۲ درصد از کل واردات نفت چین از مسیر تنگه هرمز عبور میکند و اختلال در این آبراه حیاتی، ضربه سنگینی به امنیت انرژی پکن وارد کرده است.
گزارشها حاکی از آن است که چین در تمام سطوح دیپلماتیک درخواستهای مکرری برای توقف حملات و بازگشایی تنگه هرمز ارائه کرده اما تاکنون به نتیجهای نرسیده است. همچنین پکن حملات ایران به کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس را محکوم کرده، هرچند این محکومیتها فاقد اقدام عملی قابلتوجهی بوده است.
بنبست دیپلماتیک در شورای امنیت
یکی از مهمترین موضوعات مطرحشده در این نشست، رویکرد محتاطانه چین در شورای امنیت سازمان ملل بود. در ماه مارس، پکن به قطعنامه ۲۸۱۷ شورای امنیت که حملات ایران را نقض قوانین بینالمللی اعلام میکرد، رأی ممتنع داد اما آن را وتو نکرد. اما زمانی که شورای همکاری خلیج فارس پیشنویس قطعنامهای جداگانه درباره آزادی ناوبری ارائه کرد، چین به روسیه در وتوی آن پیوست.
این اقدام چین عملاً توانایی سازمان ملل در کمک به بازگشایی تنگه هرمز را محدود کرد و به یکی از بنبستهای اصلی دیپلماتیک در روابط دو طرف تبدیل شد. مقامات شورای همکاری خلیج فارس انتظار دارند پکن نقش فعالتری در دیپلماسی دریایی ایفا کند، بهویژه با توجه به رابطه نزدیک پکن با تهران و وابستگی شدید چین به آزادی ناوبری در تنگه هرمز و بابالمندب.
گسترش همکاریها فراتر از تجارت
شرکای حاضر در نشست ریاض از پیشرفتهای حاصلشده از زمان ایجاد مشارکت استراتژیک شورای همکاری خلیج فارس و چین در دسامبر ۲۰۲۲ تمجید کردند. از آن زمان، دامنه گفتوگوها فراتر از تجارت و سرمایهگذاری گسترش یافته و حوزههای سیاسی، امنیتی، دفاعی، هواشناسی، واکنش اضطراری، اکتشافات فضایی و انرژی هستهای را در بر گرفته است.
پیشینه روابط دیپلماتیک شورای همکاری خلیج فارس و چین به دههها پیش بازمیگردد. کویت نخستین کشوری بود که در سال ۱۹۷۱ روابط خود را با پکن برقرار کرد و عربستان سعودی آخرین کشور در سال ۱۹۹۱ این اقدام را انجام داد. اما تجارت دوجانبه تا سالها بعد رشد چشمگیری نداشت و حجم مبادلات در سال ۱۹۹۲ تنها ۲ میلیارد دلار بود.
رشد قابلتوجه تجارت دوجانبه
سال گذشته حجم تجارت شورای همکاری خلیج فارس و چین به نزدیک ۳۱۹ میلیارد دلار رسید که حدود ۱۹ درصد از کل تجارت خارجی شورا را تشکیل میدهد. این رقم از مجموع تجارت شورا با اتحادیه اروپا و ایالات متحده نیز بیشتر است و چین بیش از یک دهه است که شریک تجاری برتر شورای همکاری خلیج فارس به شمار میرود.
توافقنامه تجارت آزادی که دو طرف در شرف نهایی کردن آن هستند، با هدف کاهش یا حذف تعرفهها برای اکثر کالاهای تجاری و اعطای امتیازات رفتار ملی به مشاغل هر طرف تدوین شده است. با این حال، سرمایهگذاری هنوز با سرعت تجارت رشد نکرده و سهم سرمایهگذاری چین در منطقه شورای همکاری خلیج فارس تنها حدود ۶ درصد از کل سرمایهگذاری مستقیم خارجی در این کشورهاست.
رابطه چین و ایران در سایه جنگ
چین از یک سو توافقنامه جامع استراتژیک ۲۵ ساله با ایران امضا کرده و از سوی دیگر رابطه نزدیکی با کشورهای شورای همکاری خلیج فارس دارد. در سال ۲۰۲۳، پکن نقش میانجیگری موفقی در احیای روابط عربستان سعودی و ایران ایفا کرد. با وجود این، تجارت چین و ایران از ۴۵ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۱ به کمتر از ۱۵ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ کاهش یافته و امسال به دلیل جنگ، این رقم با افت بیشتری مواجه شده است.
در مورد مفاد توافقنامه ۲۵ ساله چین و ایران نگرانیهایی وجود دارد. رسانههای غربی گزارش دادهاند که مواد دومصرفه از جمله پرکلرات سدیم که میتواند به عنوان سوخت موشکهای بالستیک استفاده شود، همچنان به ایران صادر میشود. همچنین قطعات ساخت چین در پهپادهای ایرانی مورد استفاده در جنگ اوکراین یافت شده است، هرچند احتمال خرید خارج از کانالهای رسمی نیز وجود دارد.
چشمانداز آینده
جلسه اخیر بر توصیههای عملی برای پیشبرد مشارکت استراتژیک شورای همکاری خلیج فارس و چین در همه زمینههای سیاسی، امنیتی، اقتصادی و فرهنگی متمرکز بود. این پیشنهادات پس از نهایی شدن برای تأیید وزرای هفت کشور در اواخر امسال ارائه خواهند شد و انتظار میرود دومین اجلاس سران چین و شورای همکاری خلیج فارس در آینده نزدیک برگزار شود. مشورتها میان مقامات ارشد برای آمادهسازی این دو نشست آینده ادامه خواهد یافت.
نظرات (0)