بافت شهری کرمان در سال‌های اخیر با معضلی جدی دست‌وپنجه نرم می‌کند که نه‌تنها چهره شهر را دگرگون کرده، بلکه بسترهای ناامنی و مشکلات بهداشتی فراوانی را به وجود آورده است. گسترش بی‌ضابطه کارگاه‌های جمع‌آوری و خریدوفروش ضایعات در سطح شهر و فعالیت‌های پرسود و غیرقانونی برخی اتباع خارجی در این حوزه، زنگ خطری است که مسئولان را به چاره‌اندیشی فوری فرا می‌خواند.

بیش از ۸۰۰ کارگاه غیرمجاز در دل شهر

آمارها نشان می‌دهد که در مرکز استان کرمان بیش از ۸۰۰ کارگاه ضایعاتی وجود دارد که بخش قابل‌توجهی از آن‌ها مجوز فعالیت ندارند. اتباع خارجی غیرمجاز با اجاره زمین‌های خالی در سطح شهر، اقدام به انبار کردن ضایعات شهری می‌کنند. حضور این کارگاه‌ها در دل محله‌های مسکونی، زندگی روزمره شهروندان را با مشکلات عدیده‌ای مواجه کرده است.

تردد مداوم خودروهای سنگین حمل ضایعات، بوی نامطبوع ناشی از فساد پسماندها، تجمع حشرات و جوندگان موذی و آلودگی‌های صوتی و زیست‌محیطی تنها بخشی از عوارض همجواری با این مراکز است. در برخی مناطق حتی خانه‌های تاریخی و باارزش شهر نیز به انبار ضایعات تبدیل شده‌اند.

پیوند مستقیم با سرقت کابل‌های برق و مخابرات

تلخ‌ترین پیامد وجود کارگاه‌های ضایعاتی غیرمجاز، نقش پررنگ آن‌ها در وقوع جرایم به‌ویژه سرقت کابل‌های برق و مخابرات است. سرقت کابل‌های برق و مخابرات در کرمان رتبه نخست سرقت‌ها را به خود اختصاص داده و علت این افزایش نگران‌کننده، وجود کارگاه‌هایی است که بدون هیچ نظارتی اقدام به خرید اموال مسروقه می‌کنند. شهروندان کرمانی می‌گویند وقتی وارد این مراکز شوید، کابل‌های برق را روی هم انبارشده می‌بینید و ارتباط این موضوع با سرقت‌های مکرر در شهر کاملاً مشهود است.

قانون هست، اما اجرا نمی‌شود

بر اساس ماده ۵۵ قانون شهرداری‌ها و ماده یک آیین‌نامه ساماندهی مشاغل مزاحم مصوب ۱۳۹۶ هیئت وزیران، فعالیت کارگاه‌های ضایعاتی در محدوده شهری غیرقانونی است و شهرداری موظف به برخورد قانونی، جمع‌آوری و انتقال این نوع مشاغل به خارج از محدوده شهری است. بااین‌حال سال‌هاست که این قوانین بر زمین مانده و کرمان همچنان درگیر حضور این مراکز در دل شهر است.

مجتبی قدیمی، معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری استان کرمان، با انتقاد از روند کند انتقال زیرساخت‌ها و ایجاد شهرکی برای ضایعاتی‌ها در کرمان گفت: «حضور این مراکز در سطح شهر موجب تقاضای مردمی برای جمع‌آوری آن‌ها شده، اما به‌صورت جدی دنبال نشده است.» وی خواستار گزارش‌دهی مستمر دستگاه‌های مرتبط شد و این پرسش را مطرح کرد که چرا زیرساخت‌های موردنیاز به محل مصوب منتقل نشده است.

خواسته‌های مردم از مسئولان

شهروندان کرمانی که سال‌هاست با این معضل دست‌وپنجه نرم می‌کنند، چهار مطالبه اصلی از مسئولان استانی و کشوری دارند: نخست انتقال سریع و اجباری تمامی کارگاه‌های ضایعاتی از سطح شهر به مکان‌های تعیین‌شده در خارج از محدوده شهری. دوم نظارت جدی بر فعالیت این مراکز در محل‌های جدید و جلوگیری از فعالیت اتباع خارجی فاقد مجوز. سوم برخورد قاطع و قانونی با کارگاه‌هایی که اقدام به خرید اموال مسروقه می‌کنند تا چرخه سرقت شکسته شود. و چهارم تسریع در ایجاد و تکمیل شهرک‌های تخصصی ضایعات با زیرساخت‌های مناسب.

محمد، یکی از شهروندان کرمانی، با اشاره به مشکلات روزمره می‌گوید: «کافی است زباله را کنار خیابان بگذارید؛ بلافاصله افرادی کیسه زباله را پاره می‌کنند و زباله را کنار خیابان می‌ریزند تا آشغال‌های موردنظرشان را جدا کنند و فضای شهر را آلوده می‌کنند.»

شهردار کرمان: طرح جامع مدیریت پسماند باید اجرا شود

محسن تویسرکانی، شهردار کرمان، نیز بر لزوم خارج کردن کارگاه‌های ضایعاتی از شهر تأکید کرد و افزود: «در کنار این مسئله، مدیریت پسماند باید با دقت بیشتر و با استفاده از دستگاه‌های به‌روز انجام شود.» وی از تصویب طرح جامع مدیریت پسماند در کرمان خبر داد و گفت: «متأسفانه زباله‌گردها روند جمع‌آوری زباله‌ها در شهر را نیز با مشکل مواجه می‌کنند.»

تجربه استان‌ها و شهرهای بزرگ کشور نشان داده است که ایجاد شهرک‌های تخصصی ضایعات در خارج از محدوده شهری مؤثرترین راهکار برای ساماندهی این معضل است. در برخی استان‌ها این شهرک‌ها ایجاد شده و مراکز ضایعاتی در یک مکان متمرکز و ساماندهی شده‌اند و نیاز کرمان به تأسیس چنین شهرکی امروز کاملاً مشهود است.

زمان آن فرا رسیده مدیران شهری و قضایی استان کرمان با همدلی و هماهنگی، این معضل دیرینه را یک‌بار برای همیشه حل کنند. شهروندان کرمانی چشم به راه اقدام عملی مسئولان هستند تا شاهد شهری پاک‌تر، امن‌تر و سامان‌یافته‌تر باشند.