در آستانه روز ملی یوزپلنگ ایرانی، نشست تخصصی با عنوان «اقدامات و چالشها» با حضور مدیران، کارشناسان، متخصصان محیط زیست و نمایندگان سازمانهای مردمنهاد در پژوهشکده محیط زیست و توسعه پایدار برگزار شد و در آن راهبردهای تازه برای حفاظت از یوزپلنگ آسیایی به بحث گذاشته شد.
در این نشست، باقر نظامی، مدیر پروژه یوزپلنگ آسیایی، با تشریح محورهای اصلی برنامه حفاظتی، تاکید کرد که نجات این گونه ارزشمند و در معرض انقراض، نیازمند نگاهی جامع، هماهنگ و بلندمدت است؛ نگاهی که همزمان مدیریت، پژوهش، پایش میدانی و مشارکت اجتماعی را در بر گیرد.
اصلاح مدیریت و تقویت پیوستگی زیستگاهها
به گفته نظامی، بهبود ساختار مدیریت و ارتقای توان منابع انسانی از نخستین گامهای ضروری در مسیر حفاظت موثر است. بازنگری در سیاستگذاریها، تدوین چشمانداز روشن و برنامه اجرایی سالانه، به همراه تقویت پیوستگی زیستگاهها و احیای کریدورهای عبوری یوز، از مهمترین محورهایی است که در نقشه راه جدید دنبال میشود.
یوزپلنگ ایرانی که امروز شمار بسیار اندکی از آن در زیستگاههای مرکزی و شرقی کشور باقی مانده، به دلیل پراکندگی زیستگاهها، تلفات جادهای، کاهش طعمه و تعارض با فعالیتهای انسانی، بیش از هر زمان دیگری به اتصال دوباره زیستگاههای جزیرهای خود نیاز دارد. به همین دلیل، ایجاد پیوند میان زیستگاههای اصلی و امنسازی مسیرهای جابهجایی این گونه، در صدر اولویتها قرار گرفته است.
گسترش قرقهای مشارکتی و افزایش توان حفاظتی
مدیر پروژه یوزپلنگ آسیایی در ادامه، گسترش قرقهای اختصاصی و حفاظتگاههای مشارکتی را از ابزارهای کلیدی برای افزایش ضریب حفاظت برشمرد. به گفته او، تقویت گشت و پایش مستمر، سرکشیهای دورهای به زیستگاهها، نظارت دقیق بر اقدامات فنی و اجرایی و همچنین افزایش همکاری و انگیزه نیروهای محیطبان، نقش مستقیمی در کاهش تخلفات، پیشگیری از تلفات و بهبود کیفیت حفاظت دارد.
وی افزود: ارتقای وضعیت معیشتی و تجهیزاتی محیطبانان و ایجاد انگیزه در میان نیروهای حفاظتی، تنها یک اقدام پشتیبانی نیست، بلکه پیششرط موفقیت هر برنامه حفاظتی در عرصه است؛ چرا که پایش موثر بدون حضور میدانی مستمر و باانگیزه امکانپذیر نخواهد بود.
مشارکت ذینفعان؛ حلقه مفقوده حفاظت
نظامی با تاکید بر اینکه حفاظت از یوزپلنگ بدون همراهی ذینفعان به نتیجه نمیرسد، گفت: جوامع محلی، دستگاههای اجرایی مرتبط، بخش خصوصی و سازمانهای مردمنهاد، چهار ضلع اصلی مشارکت در حفاظت از یوز هستند. جلب اعتماد و همکاری ساکنان مناطق یوزخیز، آموزش و توانمندسازی آنان و سهیم کردن آنها در منافع حفاظت، میتواند از تعارض انسان و حیات وحش بکاهد و به پایداری برنامهها کمک کند.
به گفته او، تجربه سالهای گذشته نشان داده هر جا مشارکت محلی تقویت شده، میزان گزارشدهی مردمی، همکاری در پایش و حساسیت نسبت به سرنوشت یوز افزایش یافته است.
از خروج شترهای آزاد تا کاهش فشار دام اهلی
یکی از محورهای مهم مطرحشده در این نشست، اجرای طرح ویژه خروج شترهای آزاد و سرگردان از زیستگاههای اصلی یوزپلنگ بود. حضور گسترده شترهای رها در دشتها و زیستگاههای کویری، علاوه بر تخریب پوشش گیاهی و رقابت بر سر منابع آب، موجب ناامن شدن زیستگاه و اختلال در رفتار طبیعی یوز و طعمههای آن مانند آهو و جبیر میشود.
مدیر پروژه یوزپلنگ آسیایی همچنین کاهش فشار چرای دام اهلی در مناطق یوزخیز را از دیگر اولویتهای ضروری عنوان کرد و گفت: مدیریت چرا، ساماندهی دامداری وابسته به مراتع و بهرهگیری از ظرفیت بخش خصوصی برای ایجاد معیشتهای جایگزین و سازگار با محیط زیست، میتواند فشار بر زیستگاه را به شکل محسوسی کاهش دهد.
پژوهش، شفافیت و حفاظت خارج از زیستگاه
نظامی در بخش دیگری از سخنان خود بر ضرورت اطلاعرسانی دقیق، شفاف و مسئولانه درباره عملکرد پروژه یوزپلنگ تاکید کرد و افزود: توسعه پژوهشهای میدانی، بهروزرسانی دانش جمعیتی یوزها با استفاده از روشهای نوین مانند دوربینهای تلهای، تحلیل ژنتیکی و پایش هوشمند، اساس هرگونه تصمیمگیری علمی است.
وی حفاظت خارج از زیستگاه (Ex-situ) را نیز به عنوان اقدامی مکمل و نه جایگزین، بخشی از برنامه جامع نجات یوز دانست و تصریح کرد: راهبرد تکثیر و نگهداری یوز در شرایط کنترلشده، در کنار حفاظت در زیستگاه طبیعی، میتواند به عنوان پشتوانهای برای جلوگیری از انقراض کامل این گونه عمل کند، اما اولویت اصلی همچنان حفاظت در زیستگاه اصلی و احیای جمعیت وحشی است.
نشست روز ملی یوزپلنگ ایرانی با تاکید بر این نکته به پایان رسید که نجات یوزپلنگ آسیایی که نماد تنوع زیستی ایران محسوب میشود، تنها با همافزایی دولت، جامعه محلی، پژوهشگران و دوستداران محیط زیست امکانپذیر است و اجرای نقشه راه جدید، آزمونی برای عزم ملی در حفاظت از میراث طبیعی کشور خواهد بود.
نظرات (0)