مراسم رونمایی از جامعترین نرمافزار دانشنامه صحیفه سجادیه با حضور جمعی از علما، اساتید حوزه و دانشگاه و مدیران مراکز علمی در مشهد برگزار شد. این اثر دیجیتال که به همت مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی «نور» تولید شده، با هدف تسهیل دسترسی به معارف عمیق ادعیه امام سجاد(ع) و بهرهگیری از فناوریهای نوین بهویژه هوش مصنوعی طراحی و عرضه شده است.
رونمایی در جوار بارگاه رضوی
این مراسم در محل مدرسه و مسجد میرزاجعفر، واقع در ساختمان شماره یک دانشگاه علوم اسلامی رضوی و در جوار بارگاه مطهر امام رضا(ع) برگزار شد. در پایان مراسم، با حضور حجتالاسلام والمسلمین حسین انصاریان، حجتالاسلام علی خیاط مدیر حوزه علمیه خراسان، حجتالاسلام حسین فرزانه رئیس دانشگاه علوم اسلامی رضوی و حجتالاسلام والمسلمین محمدحسین بهرامی رئیس مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی از این نرمافزار رونمایی شد.
حجتالاسلام والمسلمین محمدحسین بهرامی در حاشیه این مراسم در گفتوگو با خبرنگاران، ضمن گرامیداشت یاد امام خمینی(ره) بهعنوان بنیانگذار سنت بهرهگیری از دانش و فناوری روز در خدمت علوم اسلامی، به تشریح سه گام تحول فناوری در حوزه علوم دینی پرداخت.
سه گام فناوری در خدمت علوم اسلامی
به گفته رئیس مرکز نور، گام نخست، دیجیتالیسازی متون و منابع بود؛ بهگونهای که با فناوری، محتواها و دادهها به شکل رقومی درآمده و دسترسی به یک واژه، یک صفحه یا یک کتاب کامل تنها با فشردن یک کلید در رایانه ممکن شد.
گام دوم، تبدیل روابط محتوایی درون کتابها به یک شبکه دانش بود تا ارتباط میان متون، مفاهیم و ارجاعات بهصورت ساختارمند و هوشمند برقرار شود.
گام سوم که به دوره کنونی مربوط میشود، ورود به عرصه فهم ماشین و هوش مصنوعی است. در این مرحله، هوش مصنوعی میتواند در یک دامنه وسیع اطلاعاتی، تلقی خود را از پرسشهای کاربران تولید کند و پاسخی مستند و مستدل همراه با ارجاع دقیق به جلد و صفحه و کتاب مورد نظر ارائه دهد. کاربر پرسش خود را به زبان ساده و محاورهای مطرح میکند و سامانه، پاسخ را با استناد به منابع معتبر ارائه میدهد.
بهرامی تأکید کرد که تحلیلها و خروجیهای هوش مصنوعی باید با دقت اعتبارسنجی شود تا مشخص باشد فهم ماشین تا چه اندازه معتبر و قابل استناد است و خروجی آن الزاماً باید مستند به شروح، ترجمهها و کتب معتبر دینی و تفاسیر شناختهشده باشد.
گنجینه ۳۰۰ جلدی در یک بانک جامع
رئیس مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی درباره ویژگیهای فنی این دانشنامه توضیح داد: نرمافزار دانشنامه صحیفه سجادیه، یک بانک جامع از ترجمهها، شروح، نسخهها و مجموعه مطالب پیرامون صحیفه سجادیه و ادعیه امام سجاد(ع) است و در مجموع حدود ۳۰۰ جلد کتاب را در این حوزه پوشش میدهد.
وی افزود: اطلاعات این مجموعه در قالب دانشنامه ارائه شده و فرازهای مختلف کتاب شریف صحیفه سجادیه به اطلاعاتی همچون ترجمهها، شرحهای تفصیلی، مباحث نحوی، نکات معانی و بیان و نسخ خطی متصل شده است. به این ترتیب پژوهشگر میتواند از هر فراز، به شبکهای از اطلاعات مرتبط دست یابد و سیر تطور دیدگاههای مفسران و مترجمان را دنبال کند.
هوش مصنوعی در خدمت فهم صحیفه
ویژگی شاخص این محصول، استفاده گسترده از هوش مصنوعی در بخشهای مختلف آن است. یکی از قابلیتهای مهم، «همترازی ترجمه» است؛ به این معنا که کاربر با انتخاب هر واژه، میتواند ترجمه آن واژه را از منظر مترجمان مختلف در دورههای گوناگون تاریخی بهصورت تطبیقی در کنار هم ببیند و مقایسه کند.
قابلیت دیگر، خلاصهسازی هوشمند شروح است. به گفته بهرامی، اگر برای یک دعا ۶۰ شرح مختلف وجود داشته باشد، هوش مصنوعی چکیدهای جامع از مجموع این شروح را استخراج و بهصورت یکجا و فشرده در اختیار کاربر قرار میدهد. این ویژگی به پژوهشگران کمک میکند در زمان کوتاه، عصاره دیدگاههای متعدد را مرور کنند.
همچنین سامانه پرسش و پاسخ هوشمند به کاربر اجازه میدهد سؤال خود را به زبان ساده بپرسد و پاسخ مستند و مستدل همراه با ارجاع به منبع را دریافت کند. این قابلیت گامی مهم برای پیوند میان زبان روزمره مخاطبان و متون عمیق دینی به شمار میرود.
دانشنامه موضوعی برای جستجوی مفهومی
یکی دیگر از بخشهای کاربردی نرمافزار، دانشنامه موضوعی آن است. کاربران میتوانند موضوعات مورد علاقه خود از جمله مسائل اجتماعی، خانوادگی، سیاسی، فرهنگی و اعتقادی را جستجو کرده و ادعیه مرتبط را بیابند. موضوعاتی مانند جنگ با دشمنان، شیوه رفتار با فرزندان، ارتباط با پدر و مادر، اهمیت کسب علم، مباحث توحیدی و بسیاری از مفاهیم اخلاقی و تربیتی، بهصورت موضوعبندیشده در دسترس قرار دارد.
این دستهبندی موضوعی، صحیفه سجادیه را از یک متن دعایی صرف به یک منبع نظاممند برای پاسخ به نیازهای فکری و عملی روز تبدیل میکند و به مخاطب کمک میکند برای هر دغدغه، نیایش و معرفت متناظر را بیابد.
چرا صحیفه سجادیه؟
بهرامی در تبیین ضرورت انتخاب صحیفه سجادیه برای تولید یک دانشنامه تخصصی گفت: علما و حوزههای علمیه امروز توجه ویژهای به عمق معارف نهفته در ادعیه صحیفه سجادیه دارند. شارحان، مترجمان و صحیفهپژوهان در طول تاریخ کوشیدهاند این معارف را تبیین و در دسترس مخاطبان قرار دهند، اما نیاز امروز، ارائه این گنجینه با زبان و ابزار روز است.
وی افزود: صحیفه سجادیه جلوهای از آیات قرآن کریم در قالب دعا و با بیان نورانی امام سجاد(ع) است. در عصر حاضر ضرورت دارد محققان، طلاب و عموم علاقهمندان بتوانند این معارف را با زبان علمی و فناوری معاصر بشناسند و بهکار گیرند. تولید این دانشنامه پاسخی به همین ضرورت است.
دسترسی عمومی؛ از نسخه اندروید تا صوت
به گفته مدیر مرکز نور، هرچند رویکرد اصلی نرمافزار تأمین نیاز پژوهشگران و محققان علوم دینی است، اما جنبه عمومی آن نیز مورد توجه قرار گرفته است. نسخه اندرویدی این نرمافزار بهصورت رایگان از طریق سکوهای انتشار اپلیکیشنهای اندرویدی قابل دریافت است.
همچنین نسخه صوتی متن صحیفه سجادیه و برخی از ترجمههای آن در نرمافزار گنجانده شده تا امکان بهرهمندی برای علاقهمندانی که فرصت مطالعه متنی ندارند یا ترجیح میدهند از طریق شنیدن با معارف انس بگیرند، فراهم باشد.
بهرامی در پایان تأکید کرد: این اثر فاخر دیجیتالی در راستای بهرهگیری از فناوریهای نوین برای ترویج معارف اهلبیت(ع) و تسهیل پژوهشهای محققان، طلاب و پژوهشگران پیرامون ادعیه و آموزههای والای امام سجاد(ع) تولید شده و میتواند پلی میان سنت غنی شرح و تفسیر صحیفه و نیازهای پژوهشی نسل جدید باشد.
نظرات (0)