سخنگوی وزارت امور خارجه ایران از سفر نخستوزیر قطر به تهران در روزهای پیشرو خبر داد؛ سفری که در ادامه تحرکات دیپلماتیک هفتههای اخیر برای کاهش تنش در منطقه و بازگرداندن ثبات به آبراه راهبردی تنگه هرمز انجام میشود.
اسماعیل بقائی شامگاه چهارشنبه چهارم شهریور ۱۴۰۵ اعلام کرد این سفر در چارچوب رایزنیهای مستمر میان تهران و دوحه برای توسعه روابط دوجانبه و تقویت صلح و امنیت منطقهای صورت میگیرد. به گفته او، با توجه به مساعی جمیله قطر در ماههای گذشته برای جلوگیری از تشدید تنش پس از تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، نخستوزیر قطر در دیدار با مقامهای ایرانی درباره ادامه تلاشها و ابتکارات میانجیگرانه دوحه و تحولات منطقه گفتوگو خواهد کرد.
تکاپوی میانجیها در سایه تنش ایران و آمریکا
سفر نخستوزیر قطر در حالی برنامهریزی شده که طی روزهای اخیر تهران میزبان دو میانجی مهم دیگر نیز بوده است. این توالی سفرها نشان میدهد پایتختهای منطقه تلاش میکنند بنبست ایجادشده میان تهران و واشنگتن را بشکنند؛ بنبستی که به گفته منابع دیپلماتیک، اجرای تفاهمنامه امضاشده در خرداد ۱۴۰۵ با میانجیگری پاکستان و قطر را متوقف کرده است.
تفاهمنامهای که قرار بود چارچوبی برای کاهش تنش و بازگشایی مسیرهای دیپلماتیک باشد، به دلیل اختلاف بر سر مدیریت تنگه هرمز و مسائل مرتبط با تحریمها و محاصره دریایی، عملا به حالت تعلیق درآمده و اکنون آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز به یکی از اصلیترین محورهای مذاکرات تبدیل شده است.
در همین حال، سخنگوی کاخ سفید در موضعی که بازتاب گستردهای داشت، مدعی شد در حال حاضر هیچ مذاکرهای با ایران در جریان نیست و برنامهای نیز برای گفتوگو در آینده وجود ندارد. او همچنین ادعا کرد محاصره دریایی علیه ایران همچنان بهطور کامل برقرار و در حال اجراست؛ ادعایی که با محور رایزنیهای جاری میانجیها در تضاد است.
روایتهای ضد و نقیض از پیشنهادها
همزمان با اعلام سفر نخستوزیر قطر، برخی رسانههای منطقهای روایتهای متفاوتی از محتوای رایزنیهای اخیر منتشر کردهاند. شبکه الحدث به نقل از منابع آگاه مدعی شد فرمانده ارتش پاکستان در سفر اخیر خود به تهران، پیشنهادهایی درباره توقف محاصره دریایی و لغو تحریمها در قالب همان تفاهمنامه مطرح کرده است.
بر اساس این ادعا، واشنگتن پیشنهاد کرده در ازای توقف حملات گروههای نزدیک به ایران، محاصره دریایی را متوقف و تحریمها را رفع کند. در همین گزارش آمده است که عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، به محسن رضایی دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران گفته است که اتهام نقض تفاهمنامه متوجه هر دو طرف ایرانی و آمریکایی است و واشنگتن و تهران هر دو مانع پیشرفت تفاهمات شدهاند.
الحدث همچنین به نقل از همین منابع نوشت عاصم منیر تاکید کرده پاکستان در این مناقشه بیطرف است و به دنبال آتشبس موقت نیست، بلکه خواستار پایان دائمی جنگ و بحران است. او به گفته این شبکه، خواستار توقف حملات گروههای مرتبط با ایران شده و محسن رضایی نیز در پاسخ گفته در صورت تشدید تنش جدید، ایران به مقابله ادامه خواهد داد و تهران رایزنیهای خود را برای ارائه پاسخ در آینده نزدیک ادامه میدهد.
روایت مشابهی نیز از سوی العربیه منتشر شد که به نقل از یک منبع مطلع مدعی شد آمریکا پیشنهاد توقف محاصره و رفع تحریمها را در برابر بازگشایی تنگه هرمز و توقف حملات گروههای همسو با ایران مطرح کرده است.
اسلامآباد: پیامی از ترامپ منتقل نکردیم
این گمانهزنیها در حالی مطرح شد که مقامهای رسمی دو طرف روایت محتاطانهتری ارائه کردهاند. علی هاشم، خبرنگار الجزیره، به نقل از یک مقام ارشد ایرانی گفت مذاکرات با فیلدمارشال عاصم منیر سازنده بوده و ایدههای مفیدی میان طرفین تبادل شده، اما هیچ پیامی از سوی طرف ثالث منتقل نشده است.
سیدمهدی طباطبایی، معاون ارتباطات و اطلاعرسانی دفتر رئیسجمهور ایران نیز روز سهشنبه سوم شهریور در شبکه اجتماعی ایکس، برخلاف برخی گمانهزنیهای رسانهای، سفر فرمانده ارتش پاکستان به ایران را بسیار ثمربخش و دارای دستاوردهای دیپلماتیک ارزشمند توصیف کرد و نوشت نتایج آن بهزودی آشکار خواهد شد.
وزارت خارجه پاکستان نیز روز پنجشنبه پنجم شهریور به صورت رسمی به این شایعات واکنش نشان داد. طاهر اندرابی، سخنگوی این وزارتخانه، در نشست خبری تاکید کرد که ژنرال عاصم منیر در جریان سفر اخیر خود به تهران، هیچ پیام جدیدی از دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، به مقامهای ایرانی منتقل نکرده است. به گفته او، این سفر در چارچوب تلاشهای مستمر اسلامآباد برای جلوگیری از ازسرگیری جنگ و کمک به حل بحران انجام شده است.
اندرابی با رد ادعاهای منتشرشده درباره نقش پیکبودن فرمانده ارتش پاکستان، گفت مذاکرات انجامشده بخشی از تلاشهای مداوم برای کمک به پایان درگیری و ازسرگیری تلاشها برای بازگشایی تنگه هرمز و بازگرداندن ثبات منطقهای بوده و بر خروج از بنبست کنونی متمرکز است. او افزود اسلامآباد با همکاری کشورهای دوست، به میانجیگری میان تهران و واشنگتن ادامه میدهد و از هر تلاشی برای تحقق صلح و دستیابی به راهحلی عادلانه حمایت میکند.
نقش عمان و ایده گذرگاه موقت در تنگه هرمز
یک روز پیش از واکنش رسمی پاکستان، تهران میزبان یک میانجی دیگر نیز بود. بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، روز سهشنبه سوم شهریور به ایران سفر کرد و با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه کشورمان، درباره چارچوبی برای مدیریت تنگه هرمز گفتوگو کرد.
البوسعیدی پس از این دیدار، مذاکرات خود را سازنده توصیف کرد و ابراز امیدواری کرد که بهزودی ایجاد یک گذرگاه موقت در تنگه هرمز و تمهیدات عملی برای بازگرداندن ناوبری ایمن اعلام شود. او تاکید کرد موضوع مدیریت تنگه هرمز در ادامه بررسی خواهد شد و در زمان مناسب، مطابق ماده ۵ تفاهمنامه اسلامآباد، به راهحلی دائمی دست خواهند یافت.
وزیر خارجه عمان همچنین اعلام کرد که کشورش در این زمینه با شرکای منطقهای خود رایزنی خواهد کرد و این اقدام را در راستای حمایت از صلح، همکاری، ثبات و آزادی ناوبری دانست.
چرا سفر نخستوزیر قطر اهمیت دارد؟
به گزارش تابناک، سفر نخستوزیر قطر به ایران پس از سفرهای فشرده فرمانده ارتش پاکستان و وزیر خارجه عمان به تهران انجام میشود و هر سه تحرک در چارچوب تلاشهای میانجیگرانه برای رفع بنبست میان ایران و آمریکا ارزیابی میشود.
به نظر میرسد در شرایط فعلی، دو موضوع به صورت ویژه در دستور کار نخستوزیر قطر قرار دارد: نخست، تضمین آزادی کشتیرانی و مدیریت ایمن تنگه هرمز به عنوان شاهراه انرژی جهان، و دوم، ازسرگیری اجرای تفاهمنامه خرداد ۱۴۰۵ که با میانجیگری مشترک پاکستان و قطر به امضا رسید اما به دلیل اختلافات تفسیری بر سر تعهدات دو طرف متوقف ماند.
ناظران معتقدند دوحه به دلیل روابط همزمان و متوازن با تهران و واشنگتن و همچنین تجربه موفق میانجیگریهای پیشین، از جایگاه ویژهای برای نزدیک کردن دیدگاهها برخوردار است. اگرچه هنوز جزئیات رسمی از دستور کار دیدارهای نخستوزیر قطر در تهران منتشر نشده، اما انتظار میرود رایزنیها بر یافتن فرمولی برای رفع همزمان نگرانیهای امنیتی ایران و مطالبات ناظر بر آزادی ناوبری متمرکز باشد؛ فرمولی که بتواند اجرای مرحلهای تفاهمنامه و ایجاد گذرگاه امن در تنگه هرمز را به صورت همزمان پیش ببرد.
نظرات (0)