جایزه معتبر آب استکهلم امسال به یک دانشمند ایرانی رسید. کاوه مدنی، مدیر مؤسسه آب، محیطزیست و بهداشت دانشگاه سازمان ملل متحد (UNU-INWEH)، به عنوان برنده سال ۲۰۲۵ این جایزه جهانی معرفی شد؛ جایزهای که در محافل علمی و رسانههای بینالمللی به دلیل اهمیت و اعتبارش، «نوبل آب» لقب گرفته است.
خبر انتخاب مدنی بازتاب گستردهای در رسانههای جهان داشته است. رسانههایی چون یورونیوز، سرویس خبری IPS، نشریه تخصصی Down To Earth و شماری از رسانههای دانشگاهی آمریکا، این موفقیت را نقطه عطفی در حوزه پژوهشهای مرتبط با آب و حکمرانی منابع طبیعی توصیف کردهاند.
جوانترین برنده تاریخ و نخستین مقام سازمان ملل
کاوه مدنی ۴۴ ساله، با این انتخاب رکوردی تازه به نام خود ثبت کرد. او جوانترین فردی است که تاکنون موفق به دریافت جایزه آب استکهلم شده و در عین حال نخستین مقامی از سازمان ملل متحد است که این افتخار به او اختصاص یافته است.
اعلام رسمی این انتخاب در اسفندماه گذشته و همزمان با مراسم روز جهانی آب در مقر سازمان یونسکو در پاریس صورت گرفت. این روزها نیز همزمان با برگزاری هفته جهانی آب در استکهلم، بخش مهمی از نشستها و آیینهای این رویداد بینالمللی به تجلیل از دستاوردهای علمی و اجرایی مدنی اختصاص یافته است.
دلیل انتخاب؛ پیوند علم، سیاست و دیپلماسی آب
کمیته داوران جایزه آب استکهلم در بیانیه خود دلیل اصلی انتخاب مدنی را کارنامه چندبعدی او عنوان کرده است؛ کارنامهای که پژوهش علمی دقیق را با سیاستگذاری، دیپلماسی آب و توانایی برقراری ارتباط مؤثر با افکار عمومی پیوند میدهد.
بر اساس اعلام این کمیته، مدنی کوشیده است نگاه رایج به بحران آب را تغییر دهد. او در پژوهشهای خود نشان داده که کمبود آب و تنشهای ناشی از آن، صرفاً نتیجه کاهش بارندگی، محدودیت منابع یا ضعف زیرساختهای فنی نیست، بلکه شیوه حکمرانی، تصمیمهای سیاسی، رفتارهای اجتماعی و ساختارهای نهادی نیز نقشی تعیینکننده در شکلگیری و تشدید این بحرانها دارند.
این رویکرد میانرشتهای که مرز میان علوم طبیعی، علوم اجتماعی و سیاستگذاری را از میان برمیدارد، از سوی داوران به عنوان «ترکیبی کمسابقه و اثرگذار» ستایش شده است.
نظریه «ورشکستگی آب»؛ هشدار درباره نقطه بیبازگشت
یکی از مفاهیمی که نام کاوه مدنی را در سالهای اخیر در محافل علمی جهان برجسته کرده، نظریه «ورشکستگی آب» (Water Bankruptcy) است. او با طرح این مفهوم هشدار داده که در بسیاری از مناطق جهان، از جمله در خاورمیانه، وضعیت منابع آب از مرحله یک بحران موقت و قابل مدیریت عبور کرده است.
به باور مدنی، در شرایط ورشکستگی آبی، برخی رودخانهها، تالابها و سفرههای آب زیرزمینی دیگر توان بازگشت به وضعیت طبیعی گذشته را ندارند و حتی با وجود بارشهای مناسب نیز احیا نخواهند شد. این نگاه، مسئله آب را از یک چالش کوتاهمدت فنی به موضوعی بلندمدت مرتبط با سازگاری با کمآبی، عدالت بیننسلی، اصلاح حکمرانی و بازتعریف توسعه تبدیل میکند.
طرح این مفهوم باعث شده تا گفتمان جهانی آب، فراتر از راهکارهای سازهای مانند سدسازی و انتقال آب، به سمت اصلاحات نهادی، مشارکت ذینفعان و مدیریت تقاضا سوق پیدا کند.
بازتاب بینالمللی و مرور مسیر پر فراز و نشیب
رسانههای انگلیسیزبان در کنار پرداختن به ابعاد علمی این موفقیت، بخش قابل توجهی از گزارشهای خود را به مرور مسیر زندگی حرفهای و شخصی مدنی اختصاص دادهاند. بازگشت او به ایران برای فعالیت به عنوان معاون سازمان حفاظت محیطزیست، حواشی و فشارهای پس از آن و در نهایت خروج او از کشور، از محورهایی است که در گزارشهای یورونیوز و IPS به تفصیل به آن پرداخته شده است.
این رسانهها تأکید کردهاند که موفقیت امروز مدنی در رأس یکی از مهمترین نهادهای علمی سازمان ملل، در امتداد تلاشهای سالهای گذشته او برای پیوند زدن علم با کنشگری اجتماعی و سیاستگذاری عمومی شکل گرفته است.
مدنی هماکنون ریاست UNU-INWEH را بر عهده دارد؛ نهادی که به عنوان بازوی فکری و اندیشکده اصلی سازمان ملل در حوزه آب، محیطزیست و بهداشت شناخته میشود و نقش مهمی در ارائه مشاورههای سیاستی به دولتها و سازمانهای بینالمللی ایفا میکند.
جایزه آب استکهلم؛ معتبرترین جایزه جهان در حوزه آب
جایزه آب استکهلم از سال ۱۹۹۱ هر ساله توسط بنیاد آب استکهلم و با همکاری آکادمی سلطنتی علوم سوئد به افرادی اهدا میشود که دستاوردهای برجستهای در حفاظت و مدیریت پایدار منابع آب داشتهاند. این جایزه شامل یک میلیون کرون سوئد به همراه یک تندیس کریستالی ویژه است و به دلیل جایگاه علمی و فرآیند داوری دقیق، از آن به عنوان نوبل آب یاد میشود.
اکنون با قرار گرفتن نام کاوه مدنی در فهرست برندگان این جایزه در کنار بزرگترین دانشمندان و سیاستگذاران حوزه آب جهان، بار دیگر توان علمی متخصصان ایرانی در عرصه بینالمللی مورد توجه قرار گرفته است؛ افتخاری که نه تنها یک دستاورد فردی، بلکه نشانهای از اهمیت یافتن نگاه نو به یکی از حیاتیترین چالشهای قرن بیست و یکم است: مدیریت پایدار آب برای آینده جوامع بشری.
نظرات (0)