عراق در اقدامی کمسابقه، مسیر جدیدی برای صادرات نفت خام خود تعریف کرده که به خریداران اجازه میدهد محمولههای نفتی این کشور را به جای بارگیری در داخل خلیج فارس، در آبهای سواحل عمان تحویل بگیرند. این تصمیم که برای نخستین بار از زمان آغاز جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران اتخاذ شده، تلاشی آشکار برای کاهش آسیبپذیری صادرات نفت عراق در برابر تنشهای تنگه هرمز و افزایش انعطاف عملیاتی بغداد در بازار جهانی انرژی به شمار میرود.
بر اساس سندی که خبرگزاری بلومبرگ به آن دست یافته، شرکت دولتی بازاریابی نفت عراق موسوم به «سومو» (SOMO) محمولههای نفت خام متوسط و سنگین بصره را برای بارگیری در ماه آینده به مناقصه گذاشته و در شرایط مناقصه گزینه تحویل از طریق عملیات انتقال کشتیبهکشتی (STS) در سواحل عمان را نیز گنجانده است. این نخستین بار است که سومو به صورت رسمی چنین گزینهای را به خریداران بینالمللی ارائه میکند.
جزئیات طرح جدید سومو برای تحویل خارج از خلیج فارس
سومو به عنوان بازوی انحصاری فروش نفت عراق، مسئول عرضه نفت خام بصره به پالایشگاهها و معاملهگران جهانی است. در اسناد مناقصه جدید، نفت بصره متوسط و بصره سنگین برای تحویل در ماه سپتامبر پیشنهاد شده و در کنار بندرهای مرسوم عراق در خلیج فارس، گزینه تحویل فراساحلی در عمان نیز ذکر شده است.
هنوز جزئیات فنی نحوه انتقال نفت از پایانههای جنوبی عراق به سواحل عمان به طور رسمی اعلام نشده است، اما سازوکار پیشنهادی مبتنی بر انتقال کشتیبهکشتی است؛ روشی که در آن نفتکشهای بزرگ پس از خروج از خلیج فارس، محموله خود را در آبهای امنتر دریای عرب و در نزدیکی سواحل عمان به کشتیهای خریداران منتقل میکنند. این روش اگرچه هزینههای لجستیکی بیشتری دارد، اما ریسک عبور از تنگه هرمز را به شکل چشمگیری کاهش میدهد.
منابع آگاه میگویند این محمولهها احتمالاً ابتدا با نفتکشهای عراقی یا اجارهای از پایانههای بصره بارگیری شده و سپس در لنگرگاه عمان جابهجا خواهند شد تا خریداران نهایی بدون نیاز به ورود مستقیم به خلیج فارس، نفت عراق را دریافت کنند.
تغییر راهبرد بغداد؛ از تخفیف تا انعطاف مکانی
این اقدام نشاندهنده چرخش مهمی در استراتژی صادراتی عراق از زمان آغاز درگیریهای اخیر در منطقه است. تا پیش از این، سومو برای حفظ جذابیت نفت عراق در شرایط پرریسک خلیج فارس، عمدتاً بر ارائه تخفیفهای قیمتی، مشوقهای قراردادی و شرایط سهلگیرانه برای پالایشگاهها و شرکتهای بازرگانی تکیه میکرد تا آنها را به بارگیری مستقیم از بنادر عراق ترغیب کند.
اکنون اما به نظر میرسد بغداد به جای جبران ریسک با پول، به دنبال حذف یا کاهش خود ریسک از طریق تنوعبخشی به نقاط تحویل است. این رویکرد جدید، عراق را در کنار برخی دیگر از تولیدکنندگان حاشیه خلیج فارس قرار میدهد که در سالهای اخیر تلاش کردهاند مسیرهای جایگزین برای صادرات نفت خود ایجاد کنند.
در جریان جنگ اخیر، چندین شرکت بزرگ انرژی و بازرگانی نقش کلیدی در حفظ جریان صادرات نفت عراق ایفا کردند. از جمله گروه ویتول (Vitol) به عنوان بزرگترین معاملهگر مستقل نفت جهان و شرکت توتال انرژیز فرانسه که به گفته مدیرعاملش پاتریک پویانه در همین هفته، یکی از خریداران و معاملهگران اصلی نفت عراق محسوب میشود، به انتقال محمولههای عراق به بازارهای جهانی کمک کردند. حضور این بازیگران بزرگ، اجرای طرح تحویل فراساحلی را از نظر فنی و تجاری تسهیل میکند.
چرا عبور از تنگه هرمز اهمیت دارد؟
تنگه هرمز همچنان شریان حیاتی بازار جهانی نفت است؛ آبراهی باریک که روزانه حدود یکپنجم عرضه جهانی نفت و بخش قابل توجهی از تجارت LNG از آن عبور میکند. هرگونه ناامنی، تهدید نظامی یا اختلال در کشتیرانی این منطقه میتواند به جهش قیمتها، افزایش هزینه بیمه نفتکشها و تأخیر در تحویل محمولهها منجر شود.
برای عراق که بیش از ۹۰ درصد درآمدهای بودجهای خود را از صادرات نفت تأمین میکند و تقریباً تمام صادراتش از طریق پایانههای جنوبی در خلیج فارس انجام میشود، وابستگی مطلق به تنگه هرمز یک نقطه ضعف راهبردی است. ایجاد گزینه تحویل در خارج از این تنگه، حتی اگر در مقیاس محدود و آزمایشی باشد، میتواند به عنوان بیمهای عملیاتی برای بغداد عمل کند و اطمینان خریداران به پایداری عرضه عراق را افزایش دهد.
- کاهش ریسک ژئوپلیتیک برای خریداران آسیایی و اروپایی نفت بصره
- افزایش قدرت چانهزنی عراق در مذاکرات قیمتی با پالایشگاهها
- امکان تداوم صادرات حتی در صورت تشدید تنشها در خلیج فارس
تأثیر بر عرضه جهانی و قیمت نفت
در حالی که بازار جهانی نفت همچنان تحولات امنیتی خاورمیانه را با نگرانی دنبال میکند، تداوم صادرات عراق پیام مهمی برای ثبات عرضه دارد. به گزارش بلومبرگ، با وجود تهدیدهای امنیتی علیه کشتیرانی در منطقه، جریان صادرات نفت عراق از خلیج فارس قطع نشده و محمولهها به طور منظم ارسال میشوند.
فراوانی عرضه نفت عراق که دومین تولیدکننده بزرگ اوپک پس از عربستان است، به تقویت عرضه جهانی کمک کرده و عاملی بازدارنده در برابر رشد قیمتها بوده است. تحلیلگران معتقدند هرچه عراق بتواند انعطاف بیشتری در تحویل محمولهها نشان دهد، فشار عرضه بر بازار حفظ شده و از جهشهای هیجانی قیمت ناشی از ریسک تنگه هرمز کاسته خواهد شد.
در عین حال، موفقیت طرح انتقال در سواحل عمان میتواند الگویی برای توسعه زیرساختهای صادراتی بلندمدتتر عراق باشد؛ از جمله استفاده از ظرفیتهای بندری عمان یا حتی احیای ایدههای قدیمیتر برای خطوط لوله جایگزین. هرچند در کوتاهمدت، این طرح بیشتر جنبه اضطراری و مدیریتی دارد، اما در بلندمدت میتواند جایگاه عراق را به عنوان تأمینکنندهای قابل اتکا در بازار پرتلاطم انرژی تثبیت کند.
باید دید استقبال پالایشگاهها و معاملهگران از مناقصه جدید سومو چگونه خواهد بود و آیا قیمت نهایی نفت بصره با احتساب هزینه انتقال کشتیبهکشتی در عمان، همچنان برای خریداران رقابتی باقی میماند یا خیر. آنچه مسلم است، بغداد با این حرکت نشان داده که درس وابستگی مطلق به یک مسیر صادراتی را جدی گرفته و به دنبال کاهش آسیبپذیری خود در برابر بحرانهای آتی است.
نظرات (0)