ذخیرهگاه زیستکره توران در شرق استان سمنان، آخرین پناهگاه امن یوزپلنگ آسیایی در ایران و جهان، روزنههای تازهای از امید را برای بقای این گونه ارزشمند نمایان کرده است. آخرین پایشهای میدانی نشان میدهد جمعیت شناساییشده یوز در این زیستگاه کمنظیر افزایشی قابل توجه داشته؛ هرچند تهدیدهایی چون جادههای ناامن و تغییرات اقلیمی همچنان سایه سنگینی بر آینده این گربهسان تیزپا انداخته است.
رشد امیدوارکننده جمعیت یوز در قلب توران
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان سمنان روز جمعه با اشاره به نتایج تازهترین سرشماری و پایش دوربینهای تلهای اعلام کرد: طی یک سال گذشته ۲۷ قلاده یوزپلنگ آسیایی در مجموعه حفاظتی توران و زیستگاههای پیرامونی آن شناسایی شده است؛ این در حالی است که این رقم در زمستان سال ۱۴۰۳ حدود ۱۷ فرد بود.
به گفته وی، این افزایش فراتر از یک عدد ساده آماری است. یوزپلنگ آسیایی بهعنوان شاخص سلامت اکوسیستم، نقش کلیدی در کنترل جمعیت طعمهها و حفظ تعادل زنجیره غذایی دارد و هر موفقیت در شناسایی و حفاظت از آن، به معنای صیانت از سلامت و پایداری کل زیستبوم است. توران بهعنوان بزرگترین ذخیرهگاه زیستکره ایران در شهرستان شاهرود، امروز تنها زیستگاه زادآوری فعال یوز آسیایی در کشور محسوب میشود.
مدیرکل محیط زیست سمنان تأکید کرد که سازمان حفاظت محیط زیست طی حدود دو دهه گذشته تمرکز ویژهای بر نجات یوز آسیایی داشته، اما شرایط این گونه همچنان دشوار است و پیچیدگیهای زیستی، اقتصادی، اجتماعی، حفاظتی و حتی امنیتی، روند احیا را کند کرده است.
جاده عباسآباد – میامی؛ قاتل خاموش یوزها
مهمترین تهدید پیش روی یوزهای توران، نه شکار و قاچاق – که البته احتمال آن نیز مطرح است – بلکه جاده ترانزیتی عباسآباد – میامی است؛ جادهای که مجموعه توران را قطع میکند و به «جاده مرگ» برای یوزها شهرت یافته است.
بر اساس آمار اعلامشده، طی ۱۰ سال گذشته ۱۳ قلاده یوزپلنگ تنها در همین محور بر اثر تصادفات جادهای تلف شدهاند. این آمار تکاندهنده نشان میدهد که ایمنسازی این مسیر تا چه اندازه حیاتی است.
مدیرکل حفاظت محیط زیست سمنان گفت: سال گذشته در مجموع ۱۰ کیلومتر از این مسیر – پنج کیلومتر در هر طرف – حصارکشی و فنسکشی شد، اما این طرح هنوز دارای نواقص فنی است و باید اصلاح و تکمیل شود. وی افزود اعتباراتی نیز از سوی وزارت راه و شهرسازی برای ایمنسازی کامل مسیر در نظر گرفته شده و پیگیریها برای اجرای آن ادامه دارد.
وی هشدار داد که حتی با حضور میدانی نیروهای محیطبان نیز امنیت کامل برقرار نمیشود؛ چرا که یوز ممکن است در هر لحظه و از هر نقطهای عرض جاده را قطع کند و حادثهای جبرانناپذیر رقم بخورد. به همین دلیل در تعطیلات چندروزه و زمان اوج تردد، بخشی از نیروهای حفاظتی بهطور ویژه برای کنترل این محور اختصاص مییابند و در صورت کمبود نیرو، از ظرفیت همیاران محیط زیست و حتی نیروهای استانهای معین استفاده میشود.
تغییرات اقلیمی و بحران آب؛ چالش دیگر توران
در کنار تهدید جاده، تغییرات اقلیمی به چالشی جدی و بلندمدت برای زیستگاه یوز تبدیل شده است. کاهش پوشش گیاهی، افت جمعیت نشخوارکنندگان وحشی که طعمه اصلی یوز هستند، و دشواری تأمین منابع آب پایدار از مهمترین پیامدهای خشکسالی و گرمایش در توران عنوان شده است.
به گفته مقام مسئول، در حال حاضر یک دستگاه تانکر آبرسان بهصورت روزانه برای پر کردن آبشخورهای زیستگاه یوز فعالیت میکند و این اقدامهای اضطراری هزینههای حفاظت را بهطور چشمگیری افزایش داده است.
شاهرود؛ تنها زیستگاه هر هشت گربهسان ایران
نکتهای که اهمیت ملی و حتی جهانی توران و شاهرود را دوچندان میکند، تنوع زیستی بینظیر آن است. مدیرکل محیط زیست سمنان تأکید کرد: شاهرود تنها نقطه در ایران است که هر هشت گونه گربهسان وحشی کشور در آن زیست میکنند و منطقه خوشییلاق نیز از نظر غنای جانوری جایگاهی کمنظیر در کشور دارد.
در کنار یوزپلنگ آسیایی، گونههای ارزشمندی همچون گور ایرانی، جبیر، آهو، کل و بز، قوچ و میش و سایر نشخوارکنندگان وحشی در این شهرستان زیست میکنند. مجموعه توران همچنین از معدود مناطق باقیمانده در ایران است که جمعیتهای پایداری از گور ایرانی و جبیر را در خود جای داده است؛ موضوعی که ارزش حفاظتی منطقه را در تراز ملی و جهانی قرار میدهد.
ایده «اکوهاب» برای نجات توران و توسعه پایدار
مدیرکل حفاظت محیط زیست سمنان با اشاره به ظرفیتهای مغفول مانده منطقه، پیشنهاد کرد شاهرود بهعنوان مرکز ثقل مناطق طبیعی پیرامون، به یک «اکوهاب» یا قطب بومشناختی تبدیل شود.
وی توضیح داد: شاهرود علاوه بر ارزشهای کمنظیر حفاظتی، دارای ابعاد تاریخی و گردشگری برجستهای است که به دلیل نبود نگهداری و مرمت مناسب، بهتدریج در حال تخریب است. تبدیل این شهرستان به اکوهاب میتواند با پیوند ظرفیتهای گردشگری، خدماتی و اقتصادی مناطق حفاظتشده، زمینه ایجاد درآمد پایدار برای جوامع محلی را فراهم کند و در عین حال انگیزه حفاظت مشارکتی را افزایش دهد.
کارشناسان معتقدند افزایش جمعیت یوز از ۱۷ به ۲۷ قلاده هرچند خبری امیدبخش است، اما تا رسیدن به جمعیت پایدار و ایمن فاصله زیادی باقی است. تداوم پایشهای دقیق، تکمیل حصارکشی و نصب سامانههای هشدار و روشنایی در جاده عباسآباد – میامی، تأمین حقابه زیستی و مشارکت جوامع محلی، سه ضلع مثلث نجات یوز توران خواهد بود.
نظرات (0)