دریای خزر بار دیگر خبر تلخی از وضعیت تنها پستاندار خود مخابره کرد. با کشف دو لاشه جدید فوک خزری در سواحل شهرستان بابلسر، شمار تلفات ثبتشده این گونه ارزشمند و در معرض خطر در نوار ساحلی مازندران از ابتدای سال جاری به ۲۷ قلاده افزایش یافت؛ آماری نگرانکننده که زنگ خطر نابودی نماد حیات خزر را بلندتر از همیشه به صدا درآورده است.
کشف دو لاشه جدید در سواحل بابلسر
بر اساس اعلام ادارهکل حفاظت محیط زیست مازندران، ماموران یگان حفاظت محیط زیست در جریان گشتهای روزانه پایش نوار ساحلی و با همراهی همیاران طبیعت، پیکر بیجان دو قلاده فوک خزری را در سواحل بابلسر شناسایی کردند. این کشفیات در ادامه روند پایش مستمر سواحل شمالی کشور صورت گرفته و بار دیگر توجه افکار عمومی را به وضعیت بحرانی این گونه جلب کرده است.
روحالله اسماعیلی، معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی ادارهکل حفاظت محیط زیست مازندران با تایید این خبر گفت: «با ثبت این دو مورد جدید، آمار تلفات فوک خزری در سواحل استان از ابتدای سال به ۲۷ قلاده رسیده است.»
فساد لاشهها مانع کالبدگشایی شد
به گفته اسماعیلی، به دلیل گذشت زمان طولانی از مرگ این دو فوک، لاشهها دچار فساد پیشرفته شده بودند و به همین دلیل امکان انجام کالبدگشایی و نمونهبرداری برای تعیین علت قطعی و دقیق مرگ وجود نداشت. وی افزود: «به منظور پیشگیری از انتشار هرگونه آلودگی ثانویه یا شیوع بیماری در منطقه، عملیات دفن بهداشتی هر دو لاشه تحت نظارت مستقیم کارشناسان و با رعایت کامل پروتکلهای زیستمحیطی انجام شد.»
این در حالی است که تعیین علت مرگ فوکهای خزری برای اتخاذ راهکارهای حفاظتی دقیق، اهمیتی حیاتی دارد. عواملی همچون گیر افتادن در تورهای صیادی، آلودگی نفتی و شیمیایی، کاهش شدید ذخایر ماهیان به عنوان منبع غذایی، بیماریها و تغییرات اقلیمی از جمله تهدیدهای اصلی این گونه عنوان میشود، اما بدون کالبدگشایی نمیتوان سهم هر یک را به درستی مشخص کرد.
پایش مستمر سواحل ادامه دارد
معاون محیط زیست طبیعی مازندران تاکید کرد که پایشهای روزانه و هوشیارانه در سراسر نوار ساحلی استان با جدیت ادامه دارد. او یادآور شد که سال گذشته پس از افزایش نگرانکننده تلفات، اقدامات فوری و هماهنگیهای منسجمی در سطوح استانی و ملی انجام شد که توانست روند صعودی مرگومیرها را مهار کند.
اسماعیلی تصریح کرد: «کنترل دقیق نوار ساحلی در دستور کار دائمی یگان حفاظت قرار دارد و تیمهای محیطبانی به صورت مستمر سواحل را رصد میکنند تا در صورت مشاهده هرگونه لاشه یا فوک آسیبدیده، سریعترین اقدام ممکن صورت گیرد.»
فوک خزری با نام علمی Pusa caspica تنها پستاندار دریای خزر و کوچکترین گونه فوک در جهان است که به صورت بومی فقط در این دریا زندگی میکند. این گونه در فهرست سرخ اتحادیه بینالمللی حفاظت از طبیعت (IUCN) در رده در معرض خطر قرار دارد و جمعیت آن طی یک قرن گذشته از بیش از یک میلیون قلاده به کمتر از ۷۰ هزار قلاده کاهش یافته است.
بحران بیسابقه زیستگاه در شمال خزر
نگرانیها تنها به سواحل جنوبی خزر محدود نمیشود. بر اساس مقاله علمی منتشر شده در سال جاری درباره وضعیت زیستگاه فوکها در بخش شمالی دریای خزر، با خشک شدن حدود هفت هزار کیلومتر مربع از پهنه آبی خزر، حدود ۴۶ زیستگاه تولید مثلی این گونه در سواحل شمالی به طور کامل از بین رفته است.
کارشناسان تاکید میکنند که همانقدر که زیستگاههای جنوبی خزر برای تغذیه فوکها اهمیت دارد، زیستگاههای زمستانی در شمال این دریا برای زادآوری و پرورش تولهها حیاتی است. فوکهای خزری برای زایمان به پهنههای یخی شمال خزر وابستهاند و با گرم شدن اقلیم و کاهش سطح آب، این پهنههای یخی هر سال کوچکتر و ناپایدارتر میشوند.
کاهش تراز آب دریای خزر در سالهای اخیر که ناشی از تغییرات اقلیمی، کاهش آورد رودخانهها بهویژه ولگا و افزایش تبخیر است، علاوه بر نابودی زیستگاههای زایش، دسترسی به منابع غذایی و مسیرهای مهاجرت فوکها را نیز مختل کرده است. به همین دلیل متخصصان هشدار میدهند که حفاظت از فوک خزری بدون همکاری مشترک هر پنج کشور حاشیه خزر شامل ایران، روسیه، قزاقستان، ترکمنستان و جمهوری آذربایجان ممکن نخواهد بود.
درخواست کمک از صیادان و مردم محلی
ادارهکل حفاظت محیط زیست مازندران با تاکید بر نقش بیبدیل جوامع محلی، صیادان و گردشگران ساحلی در حفاظت از حیاتوحش خزر، از عموم مردم خواست در صورت مشاهده هرگونه لاشه، فوک سرگردان، زخمی یا گرفتار در تور، بیدرنگ موضوع را از طریق سامانه تلفنی شبانهروزی ۱۵۴۰ اطلاع دهند تا تیمهای امدادی و کارشناسی در سریعترین زمان ممکن در محل حاضر شوند.
اسماعیلی تصریح کرد: «صیانت از اندک جمعیت باقیمانده فوک خزری اولویت نخست سازمان حفاظت محیط زیست در حوزه دریای خزر است. هرگونه تاخیر در گزارشدهی میتواند شانس نجات یک فوک آسیبدیده یا امکان بررسی علمی علت مرگ را از بین ببرد.»
وی از صیادان خواست در صورت مشاهده فوک گرفتار در تور، بدون آسیب رساندن به حیوان، آن را به آرامی آزاد کرده و مراتب را به محیط زیست اطلاع دهند. همچنین از گردشگران درخواست شد از نزدیک شدن، غذا دادن یا ایجاد استرس برای فوکهای ساحلی خودداری کنند.
فوک خزری نه تنها یک گونه جانوری، بلکه شاخص سلامت اکوسیستم دریای خزر محسوب میشود. تداوم روند فعلی تلفات، میتواند به معنای فروپاشی تدریجی تعادل اکولوژیک بزرگترین دریاچه جهان باشد؛ میراثی طبیعی که حیات میلیونها نفر در حاشیه آن به پایداریاش گره خورده است.
نظرات (0)