معدن فسفات چرام که از سال ۱۳۴۹ بهعنوان یکی از بزرگترین ظرفیتهای معدنی کهگیلویه و بویراحمد شناخته میشود، پس از نیمقرن وعده و چندین کلنگزنی ناتمام، اکنون به نقطه تعیینتکلیف رسیده است؛ استانداری ۱۰ روز به سرمایهگذار فرصت داده تا عملیات اجرایی را آغاز کند، در غیر این صورت قرارداد لغو و پروژه به سرمایهگذار جدید واگذار خواهد شد.
ذخیرهای بزرگ با کارنامهای پر از وقفه
مطالعات اکتشافی فسفات چرام از سال ۱۳۴۹ آغاز شد و در دهههای بعد با بررسیهای تکمیلی ادامه یافت. برآوردها از ذخیره این معدن در دورههای مختلف متفاوت بوده؛ از چند ده میلیون تن تا بیش از ۱۰۰ میلیون تن گزارش شده است. با وجود چنین ذخیرهای، مسیر تبدیل آن به یک زنجیره صنعتی پایدار همواره با مانع مواجه بوده است.
تغییر پیدرپی سرمایهگذاران، مشکلات تأمین مالی، اختلافنظر درباره توجیه اقتصادی طرح، کمبود زیرساختهای انرژی و آب و همچنین گرههای حقوقی و اجرایی، عواملی بوده که طی سالها مانع از شکلگیری تولید واقعی در این معدن شده است. در حالی که فسفات بهعنوان ماده اولیه راهبردی در تولید کودهای فسفاته و اسید فسفریک در جهان اهمیت فزایندهای دارد، چرام همچنان میان «ظرفیت بالقوه» و «تولید بالفعل» معلق مانده است.
هدف؛ از خامفروشی تا زنجیره کامل فرآوری
اهمیت فسفات چرام تنها به استخراج سنگ معدن محدود نمیشود. برنامه اصلی که از ابتدا مطرح بوده، ایجاد زنجیره کامل ارزش افزوده است؛ زنجیرهای که از استخراج و پرعیارسازی آغاز میشود و تا تولید محصولات نهایی مانند اسید فسفریک و انواع کودهای فسفاته ادامه مییابد.
مسئولان در سالهای مختلف تأکید کردهاند که اجرای این زنجیره میتواند صدها فرصت شغلی مستقیم و غیرمستقیم ایجاد کند، از خامفروشی جلوگیری کند، ارزش افزوده را در داخل استان نگه دارد و صنایع پاییندستی، حملونقل و خدمات منطقه را رونق دهد. برای شهرستان چرام که سالها با کمبود صنایع بزرگ و محدودیت اشتغال دستبهگریبان بوده، این پروژه میتواند نقش یک پیشران اقتصادی را ایفا کند.
در همین راستا، در سال ۱۴۰۲ بار دیگر موضوع احیای معدن در سطح ملی مطرح شد و وعده ایجاد حدود ۹۰۰ فرصت شغلی در صورت راهاندازی کامل مجموعه و صنایع وابسته آن اعلام شد. با این حال، چالش اصلی همچنان آغاز عملیات اجرایی و ورود جدی سرمایه بود.
کلنگی دیگر در آذر ۱۴۰۳
در ۲۱ آذرماه ۱۴۰۳، فاز نخست طرح فرآوری فسفات چرام با عنوان واحد پرعیارسازی کلنگزنی شد. برای این واحد، ظرفیت فرآوری سالانه ۲۰۰ هزار تن سنگ معدن فسفات، سرمایهگذاری حدود ۶۰۰ میلیارد تومان و اشتغال مستقیم حدود ۱۰۰ نفر اعلام شد.
قرار بود واحد پرعیارسازی، نخستین حلقه عملیاتی زنجیرهای باشد که در مراحل بعد به تولید اسید فسفریک و سایر محصولات با ارزش افزوده منتهی شود. این کلنگزنی بار دیگر امیدها را برای پایان دوره بلاتکلیفی زنده کرد، اما همچون دورههای پیشین، فاصله میان مراسم کلنگزنی تا آغاز تولید واقعی باقی ماند و پروژه وارد مرحله اجرا نشد.
ضربالاجل ۱۰ روزه استاندار؛ بهانهای برای تأخیر نمانده است
اکنون پرونده فسفات چرام در سال ۱۴۰۵ وارد مرحلهای متفاوت شده است. یدالله رحمانی، استاندار کهگیلویه و بویراحمد، در گفتوگو با خبرگزاری مهر تأکید کرده است که دولت هزینههای سنگینی برای تأمین زیرساختهای مورد نیاز پروژه متحمل شده و بخش عمده شبکه انتقال آب، برق و گاز مورد نیاز طرح فراهم شده است.
به گفته استاندار، با تکمیل این زیرساختها دیگر توجیهی برای ادامه تعلل وجود ندارد. بر همین اساس به سرمایهگذار فعلی ۱۰ روز فرصت داده شده تا تصمیم نهایی و شفاف خود را اعلام و اقدامات عملی برای آغاز عملیات اجرایی را شروع کند.
رحمانی تصریح کرده است: «اگر سرمایهگذار اراده و توان لازم برای اجرای پروژه را دارد، باید کار را آغاز کند، اما اگر قصد اجرا وجود ندارد، قرارداد باید بدون مماشات لغو شود تا امکان ورود سرمایهگذاران توانمند و واقعی فراهم شود.»
وی هدف دولت را صیانت از حقوق مردم و جلوگیری از معطلی سرمایه عظیم این معدن عنوان کرده و افزوده است با توجه به افزایش قیمتهای جهانی فسفات، پروژه از توجیه اقتصادی بالایی برخوردار است و حتی با انجام اکتشافات دقیقتر، احتمال شناسایی رگههایی با عیار بالاتر نیز وجود دارد که میتواند صرفه اقتصادی طرح را افزایش دهد.
تهدید به خلع ید؛ پای وزارت صمت و مجموعه غدیر در میان است
حجتالاسلام محمد موحد، نماینده مردم کهگیلویه، بهمئی، چرام و لنده در مجلس شورای اسلامی نیز از پیگیری جدی برای تعیینتکلیف پروژه خبر داده است. او به نقل از معاون وزیر صمت گفته است که به صراحت اعلام شده در صورت آغاز نشدن اقدامات از سوی مجری فعلی، امکان خلع ید و واگذاری پروژه به مجموعهای دیگر وجود دارد.
موحد اظهار کرده است پس از این جلسه، وزارت صمت برای برگزاری نشست تعیینتکلیف با او تماس گرفته و مقرر شده است موضوعات مرتبط با مجموعه غدیر، بالادست غدیر و مجموعه وزارت دفاع در جلسهای مشترک بررسی و درباره آینده پروژه تصمیمگیری شود.
نماینده کهگیلویه تأکید کرده است تلاشها بر این متمرکز است که هرچه سریعتر وضعیت معدن فسفات چرام مشخص و طرح از بلاتکلیفی خارج شود و پیگیریها تا آغاز عملیات اجرایی ادامه خواهد داشت.
ورود دستگاه قضایی برای رفع معارضها
در کنار پیگیریهای اجرایی و پارلمانی، بخش دیگری از گرههای فسفات چرام به موانع حقوقی و معارضهای محلی مربوط میشود. در سالهای اخیر دادستانی چرام به موضوع رفع موانع و معارضهای مرتبط با طرحهای معدنی و صنعتی منطقه ورود کرده است؛ موضوعی که نشان میدهد پروژه تنها با چالش سرمایهگذاری مواجه نیست و نیازمند تعیینتکلیف شفاف حقوقی نیز هست.
مسئولان اجرایی اکنون تأکید دارند که همزمان با تعیینتکلیف سرمایهگذار، باید موانع حقوقی و اجرایی نیز بهصورت شفاف برطرف شود تا پروژه بار دیگر در چرخه وعده و توقف گرفتار نشود.
سهم چرام از یک معدن ملی چیست؟
راهاندازی کامل معدن و تکمیل زنجیره فرآوری فسفات میتواند برای شهرستان چرام و کل استان کهگیلویه و بویراحمد آثار ملموسی داشته باشد:
- اشتغال پایدار: از اشتغال مستقیم در معدن و کارخانه پرعیارسازی تا فرصتهای غیرمستقیم در حملونقل، خدمات فنی و صنایع پاییندستی
- جلوگیری از خامفروشی: تبدیل سنگ فسفات به محصولات فرآوریشده با ارزش افزوده چند برابری
- افزایش درآمدهای منطقهای: رونق اقتصادی، افزایش درآمدهای مالیاتی و تقویت اقتصاد محلی
- توسعه زیرساخت: تثبیت شبکههای آب، برق و گاز ایجادشده و جذب سرمایهگذاریهای جدید صنعتی
با این حال، تحقق این آثار منوط به عبور از مرحله وعده به مرحله اجراست؛ مرحلهای که به گفته استاندار و نماینده مجلس، این بار با مهلت مشخص ۱۰ روزه و تهدید جدی خلع ید گره خورده است. باید دید آیا این ضربالاجل، طلسم نیمقرنی فسفات چرام را خواهد شکست یا این معدن همچنان در فهرست پروژههای کلنگزده اما ناتمام باقی خواهد ماند.
نظرات (0)