سخنگوی کاخ سفید روز جمعه در اظهاراتی تازه، هرگونه مذاکره یا تماس دیپلماتیک جاری میان ایران و آمریکا را رد کرد و گفت واشنگتن فعلاً برنامهای برای ازسرگیری گفتوگوها ندارد. این موضعگیری در حالی مطرح میشود که تحرکات دیپلماتیک منطقهای، بهویژه سفر اخیر مقام ارشد قطری به تهران، گمانهزنیها درباره میانجیگری برای کاهش تنش را افزایش داده است.
کاخ سفید چه گفت؟
کارولین لویت، سخنگوی کاخ سفید، در گفتوگویی که روز جمعه انجام شد تأکید کرد در مقطع فعلی هیچ کانال مذاکراتی میان دو کشور فعال نیست. به گفته او، این وضعیت تا زمانی ادامه خواهد داشت که رئیسجمهور آمریکا به این جمعبندی برسد که طرف ایرانی با رویکردی «جدی و معنادار» آماده حضور پای میز مذاکره شده است؛ نشانهای که به ادعای او هنوز مشاهده نشده است.
لویت که به روزهای پایانی دوره مسئولیت خود نزدیک میشود، در ادامه مدعی شد دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، همچنان همه گزینهها را در قبال ایران روی میز نگه داشته و تصمیمگیری نهایی درباره مسیر آینده، به ارزیابی کاخ سفید از رفتار تهران بستگی دارد.
از ادعای عملیات «خشم حماسی» تا راهبرد «طرد اقتصادی»
سخنگوی کاخ سفید در بخش دیگری از اظهاراتش، با تکرار ادعاهای پیشین مقامات آمریکایی، گفت واشنگتن پس از آنچه عملیات «خشم حماسی» با هدف تضعیف توان نظامی ایران خواند، اکنون تمرکز خود را بر راهبردی با عنوان «طرد اقتصادی» قرار داده است. به ادعای او، این رویکرد با هدف وارد کردن فشار مضاعف بر اقتصاد ایران طراحی شده است.
این ادبیات در حالی مطرح میشود که جمهوری اسلامی ایران همواره تأکید کرده برنامه نظامی و دفاعی کشور ماهیت بازدارنده دارد و ادعاهای مربوط به نابودی توان نظامی ایران را بیاساس میداند. تهران همچنین بارها اعلام کرده فشار اقتصادی و تحریم را نه بهعنوان ابزار دیپلماسی، بلکه بهمثابه اقدامی قهرآمیز و مغایر با حقوق بینالملل تلقی میکند و در برابر آن ایستادگی خواهد کرد.
ناظران معتقدند تأکید کاخ سفید بر «فشار اقتصادی» نشان میدهد واشنگتن به جای مسیر دیپلماسی مستقیم، در کوتاهمدت به دنبال تشدید اهرمهای اقتصادی است؛ رویکردی که در سالهای گذشته نیز امتحان شده و به گفته بسیاری از تحلیلگران، جز افزایش تنش و پیچیدهتر شدن مسیر مذاکره نتیجهای در پی نداشته است.
سفر مقام قطری به تهران و طرح پیشنهادی برای تنگه هرمز
همزمان با این موضعگیری کاخ سفید، توجهها به سفر دیپلماتیک اخیر قطر به تهران جلب شده است. شیخ محمد بن عبدالرحمن بن جاسم آل ثانی، نخستوزیر و وزیر امور خارجه قطر، روز ۲۷ اوت به تهران سفر کرد و در جریان این سفر با عباس عراقچی وزیر امور خارجه، مسعود پزشکیان رئیسجمهور و محمدباقر قالیباف رئیس مجلس شورای اسلامی دیدار و گفتوگو کرد.
بر اساس اعلام وزارت امور خارجه قطر، محور گفتوگوهای نخستوزیر این کشور با عباس عراقچی، بررسی یک چارچوب موقت پیشنهادی بوده که دو محور اصلی را شامل میشود: ایجاد یک کریدور کشتیرانی مشترک و موقت از طریق تنگه هرمز و اجرای یک پروژه مشترک برای پاکسازی مین در این آبراه راهبردی. قطر این پیشنهاد را در راستای کاهش خطرات تردد دریایی و تقویت امنیت انرژی در خلیج فارس مطرح کرده است.
تنگه هرمز بهعنوان یکی از مهمترین گذرگاههای انرژی جهان، همواره در کانون رایزنیهای منطقهای و بینالمللی قرار داشته و هرگونه طرح برای مدیریت مشترک تردد در آن، از حساسیت بالایی برخوردار است. مقامهای ایرانی تاکنون جزئیات بیشتری درباره موضع تهران در قبال این چارچوب پیشنهادی منتشر نکردهاند، اما تأکید کردهاند امنیت خلیج فارس و تنگه هرمز باید با مشارکت کشورهای منطقه و بدون مداخله فرامنطقهای تأمین شود.
پیام واشنگتن در میانه میانجیگریهای منطقهای
اعلام توقف مذاکرات از سوی کاخ سفید را میتوان در چارچوب تلاش واشنگتن برای ارسال پیام سیاسی به تهران و همزمان به پایتختهای میانجی تفسیر کرد. در حالی که قطر، عمان و برخی کشورهای دیگر در ماههای اخیر تلاش کردهاند کانالهای غیرمستقیم گفتوگو را باز نگه دارند، اظهارات لویت نشان میدهد دولت آمریکا فعلاً تمایلی به نمایش چراغ سبز دیپلماتیک ندارد و شرط ازسرگیری گفتوگو را «تغییر معنادار» در رویکرد ایران عنوان میکند؛ تعبیری که تعریف دقیق آن همچنان مبهم باقی مانده است.
از سوی دیگر، اشاره به «همه گزینهها روی میز» بار دیگر ادبیات تهدیدآمیز واشنگتن را تکرار میکند؛ ادبیاتی که تهران همواره آن را مغایر با اصول منشور ملل متحد و مذاکره از موضع برابر دانسته و تأکید کرده تنها گفتوگویی که مبتنی بر احترام متقابل و بدون پیششرطهای تحمیلی باشد میتواند به نتیجه پایدار منجر شود.
با این حال، تجربه سالهای گذشته نشان داده است که حتی در دورههای توقف ظاهری مذاکرات، رایزنیهای غیرعلنی و تبادل پیام از طریق واسطهها ادامه داشته است. از همین رو، برخی تحلیلگران معتقدند اعلام رسمی «عدم مذاکره» لزوماً به معنای انسداد کامل کانالهای ارتباطی نیست، بلکه بخشی از بازی رسانهای و چانهزنی سیاسی برای تعیین چارچوب و زمان دور بعدی گفتوگوهاست.
نگاه تهران؛ تأکید بر دیپلماسی بدون فشار
مقامهای ایرانی در مواضع اخیر خود بارها تصریح کردهاند که مسیر دیپلماسی همچنان باز است، اما هرگونه مذاکره باید در فضایی عاری از تهدید و فشار باشد. به گفته تهران، تجربه برجام و تحولات پس از آن ثابت کرده است که توافق پایدار تنها زمانی حاصل میشود که طرف مقابل به تعهدات خود پایبند باشد و از ابزار تحریم بهعنوان اهرم چانهزنی استفاده نکند.
در چنین فضایی، به نظر میرسد سرنوشت گفتوگوهای ایران و آمریکا بیش از آنکه به اظهارات روزانه سخنگویان کاخ سفید وابسته باشد، به اراده سیاسی طرفین برای عبور از بنبست بیاعتمادی و انتخاب مسیر گفتوگوی برابر بستگی دارد؛ مسیری که به گفته تهران، نیازمند نشانههای عملی از سوی واشنگتن برای بازگشت به دیپلماسی واقعی است.
نظرات (0)