ادعای اخیر ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) درباره کنترل عبور نفت از تنگه هرمز با واکنش و تردید محافل تحلیلی و ردیابی دریایی مواجه شده است. بر اساس آنچه رسانهها منتشر کردهاند، بررسی آمار اعلامی سنتکام و تطبیق آن با تصاویر ماهوارهای نشان میدهد که نفت ایران همچنان مسیر خود را به بازارهای جهانی باز نگه داشته است.
ادعای سنتکام چه بود؟
ساعاتی پیش سنتکام اعلام کرد که عملیات اسکورت نفتکشها در تنگه هرمز شامل ۷۵۰ میلیون بشکه نفت بوده و در عین حال تأکید کرد که ایران هیچ بشکه نفتی را از منطقه تحت محاصره خارج نکرده است. این آمار از سوی سنتکام به عنوان نشانهای از انسداد کامل صادرات نفت ایران ارائه شد و بازتاب گستردهای در رسانهها داشت.
با این حال، نکتهای که به سرعت مورد توجه تحلیلگران قرار گرفت، مقیاس عدد اعلام شده بود. شرکت آمریکایی «تنکرترکرز» (TankerTrackers) که به رهگیری محمولههای نفتی ایران کمک میکند، تنها چند ساعت پس از اطلاعیه سنتکام محاسبه کرد که رقم ۷۵۰ میلیون بشکه، معادل عبور روزانه حدود ۶.۵ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز است؛ رقمی که با ظرفیت واقعی عبور نفت از این آبراه حیاتی همخوانی ندارد و خود نشانهای از بزرگنمایی یا خطا در تفسیر آمارهاست.
واکنش موسسه HFR: سنتکام متوجه نیست چه میگوید
موسسه تحقیقاتی و تحلیلی اچافآر (HFR) فعال در حوزه نفت و گاز، در واکنشی کنایهآمیز نوشت: «هیس، سنتکام متوجه نیست که آمار نفتیای که دارد اعلام میکند، شامل نفت ایران هم میشود.»
به گزارش تابناک به نقل از فارس، این موسسه معتقد است که سنتکام بدون توجه به ترکیب واقعی محمولههای عبوری، کل نفت اسکورت شده را به عنوان نفت غیرایرانی دستهبندی کرده، در حالی که بخشی از همین نفت، متعلق به ایران بوده و در پوشش روشهای مختلف جابهجایی از تنگه عبور کرده است.
این اظهارنظر، بار دیگر بحث قدیمی درباره دشواری رهگیری نفت تحریمی ایران را زنده کرده است؛ نفتی که به دلیل تحریمهای یکجانبه آمریکا، با تغییر پرچم، خاموش کردن سیستم شناسایی خودکار (AIS) و انتقال کشتیبهکشتی (STS) در آبهای آزاد جابهجا میشود.
دادههای ماهوارهای؛ نفتکش ایرانی در حال ترک منطقه STS
در همین حال، حساب کاربری ردیابی دریایی «منچ اوسینت» (Munch OSINT) که تصاویر ماهوارهای را به صورت مستقل تحلیل میکند، اعلام کرد که پایشهای اخیر نشان میدهد یک نفتکش مرتبط با ایران در حال ترک منطقه انتقال کشتیبهکشتی است.
بر اساس این گزارش، این نخستین بار نیست که نفتکشهای حامل نفت خام یا گاز مایع (LPG) ایران در این منطقه یا در بنادر امارات و عمان رؤیت میشوند. به گفته این منبع، نفتکشهای ایرانی بارها در لنگرگاههای انتقال STS در نزدیکی سواحل جنوبی خلیج فارس دیده شدهاند، اما برخی منابع رهگیری مانند تنکرترکرز «به دلایلی این موضوع را نادیده میگیرد.»
مسیر STS و بنادر واسط؛ چگونه نفت ایران جابهجا میشود؟
منطقه انتقال کشتیبهکشتی در آبهای مجاور تنگه هرمز، یکی از گلوگاههای کلیدی برای جابهجایی نفت تحریمی به شمار میرود. در این روش، نفت از نفتکش مبدأ به نفتکش دیگری منتقل میشود تا مبدأ اصلی محموله پنهان بماند و ردیابی آن برای نهادهای تحریمی دشوارتر شود. بنادر امارات و عمان نیز به دلیل موقعیت جغرافیایی و حجم بالای تردد دریایی، در ماههای اخیر بارها به عنوان نقاط توقف یا انتقال محمولههای مرتبط با ایران نام برده شدهاند.
کارشناسان انرژی میگویند ترکیب این روشها باعث شده است که آمار رسمی نهادهای نظامی، تصویر کاملی از واقعیت تجارت نفت در خلیج فارس ارائه ندهد. به همین دلیل، ادعای «صفر شدن» صادرات نفت ایران از تنگه هرمز، بیش از آنکه متکی بر دادههای میدانی باشد، به یک پیام سیاسی شباهت دارد.
اهمیت تنگه هرمز در معادله انرژی
تنگه هرمز باریکترین و حساسترین مسیر انتقال انرژی جهان است که روزانه بخش بزرگی از نفت و گاز صادراتی خاورمیانه از آن عبور میکند. هرگونه اختلال یا محاصره در این آبراه، به سرعت بر قیمت جهانی نفت تأثیر میگذارد. از همین رو، اعلام اعداد بزرگ درباره حجم نفت اسکورت شده، از نظر تحلیلگران میتواند تلاشی برای نمایش قدرت کنترل آمریکا بر این شریان حیاتی تلقی شود.
با این حال، تداوم رؤیت نفتکشهای مرتبط با ایران در تصاویر ماهوارهای نشان میدهد که مسیر صادرات نفت ایران، اگرچه پرهزینهتر و پیچیدهتر شده، اما مسدود نشده است. به نظر میرسد ایران توانسته با اتکا به ناوگان سایه، انتقال STS و استفاده از بنادر واسط، جریان صادرات خود را حفظ کند؛ موضوعی که حتی در دل آمار سنتکام نیز پنهان نمانده است.
نظرات (0)