همزمان با تشدید کارزار فشار اقتصادی واشنگتن علیه تهران، نشانههای روشنی از توقف روند دیپلماتیک میان دو کشور آشکار شده است. گزارش تازه والاستریتژورنال و اظهارات رسمی کاخ سفید حاکی است که دولت دونالد ترامپ نه تنها برنامهای برای احیای تفاهمنامه ژوئن گذشته ندارد، بلکه راهبرد «فشار حداکثری» را به عنوان تنها مسیر پیش رو دنبال میکند.
روایت والاستریتژورنال از تغییر بازی
به نوشته والاستریتژورنال، مقامهای ارشد آمریکایی در روزهای اخیر به میانجیهای بینالمللی اطلاع دادهاند که دولت ترامپ هیچ تمایلی به بازگشت به مفاد توافق اولیهای که در ژوئن گذشته با ایران به دست آمده بود، ندارد. این موضع، به گفته این روزنامه آمریکایی، تلاشهای فشردهای را که در هفته جاری برای احیای مسیر دیپلماسی آغاز شده بود، با ابهام و پیچیدگی جدی روبهرو کرده است.
منابع آگاه به این روزنامه گفتهاند ترامپ اکنون تمرکز خود را به طور کامل بر سیاست فشار حداکثری اقتصادی بر تهران معطوف کرده و ترجیح میدهد منتظر نتایج این راهبرد بماند. به گفته این منابع، رئیسجمهور آمریکا به ویژه دیگر علاقهای به احیای تفاهمنامه ژوئن ندارد؛ توافقی که در داخل آمریکا نیز با انتقادهای تند مواجه شده و برخی آن را در قبال ایران بیش از حد «نرم» توصیف کردهاند.
عمیر کریم، پژوهشگر دانشگاه بیرمنگام در گفتوگو با این روزنامه تأکید کرده که قواعد بازی به کلی تغییر کرده است. به گفته او پیشرفت هرگونه گفتوگو منوط به آن است که یک طرف تسلیم تفسیر طرف مقابل شود. او تصریح کرد: «تفاهمنامه قدیمی عملاً از هر جهت مرده است و در شرایط کنونی، کار میانجیها برای رساندن دو طرف به یک سازش بسیار دشوارتر از هر زمان دیگری شده است.»
کاخ سفید: هیچ مذاکرهای در جریان نیست
در همین راستا، کارولین لویت، سخنگوی کاخ سفید روز جمعه ششم شهریور ۱۴۰۵ اعلام کرد در حال حاضر هیچ گفتوگویی میان ایران و آمریکا برقرار نیست. او در مصاحبهای مدعی شد واشنگتن پس از اجرای عملیاتی موسوم به «خشم حماسی» با هدف تضعیف توان نظامی ایران، اکنون راهبرد «طرد اقتصادی» را برای وارد آوردن فشار به اقتصاد ایران در پیش گرفته است.
لویت افزود: «در حال حاضر هیچ مذاکرهای جریان ندارد و این وضعیت تا زمانی ادامه خواهد داشت که رئیسجمهور احساس کند طرف ایرانی به شکل جدی و معنادار پای میز مذاکره آمده است. ما هنوز چنین نشانهای ندیدهایم.» وی که به روزهای پایانی مسئولیت خود نزدیک میشود، در عین حال ادعا کرد دونالد ترامپ همچنان همه گزینهها را در قبال تهران روی میز نگه داشته است.
این سخنان در حالی مطرح میشود که دیپلماتهای عرب به نوشته والاستریتژورنال، نگران واکنش احتمالی ایران به تشدید فشارهای اقتصادی واشنگتن هستند. به گزارش این روزنامه، ادامه تنش و درگیری، درآمدهای گردشگری و سرمایهگذاری کشورهای منطقه را به شدت کاهش داده، هزینهها را افزایش داده و برنامههای توسعه اقتصادی منطقه را بدون چشماندازی روشن به تعویق انداخته است. به همین دلیل این کشورها امیدوارند مسیر دیپلماسی بار دیگر گشوده شود.
هفته پرترافیک دیپلماتیک در تهران
انکار مذاکره از سوی واشنگتن در حالی صورت میگیرد که تهران در هفته جاری میزبان رفتوآمدهای دیپلماتیک فشردهای بوده که عموماً با هدف میانجیگری و کاهش تنش انجام شده است.
سفر فرمانده ارتش پاکستان: روز دوشنبه دوم شهریور ۱۴۰۵، عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان به تهران سفر کرد و با مقامات ارشد ایرانی از جمله مسعود پزشکیان رئیسجمهور، محمدباقر قالیباف رئیس مجلس، سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه، اسکندر مؤمنی وزیر کشور و محسن رضایی نماینده رهبر انقلاب در شورای عالی امنیت ملی دیدار و گفتوگو کرد. برخی رسانهها از جمله الحدث و العربیه به نقل از منابع آگاه مدعی شدند منیر حامل پیشنهادی از سوی واشنگتن مبنی بر توقف محاصره دریایی و لغو تحریمها در ازای توقف حملات گروههای مورد حمایت ایران و بازگشایی تنگه هرمز بوده است. با این حال، وزارت خارجه پاکستان روز پنجشنبه پنجم شهریور این ادعاها را رد کرد و سخنگوی آن، طاهر اندرابی گفت: «این ادعاها نادرست است. سفر فرمانده ارتش در چارچوب نقش مستمر اسلامآباد برای جلوگیری از آغاز دوباره جنگ و حل بحران انجام شده و هیچ پیام جدیدی از ترامپ منتقل نشده است.» با وجود این تکذیب، معاون ارتباطات دفتر رئیسجمهور ایران، سیدمهدی طباطبایی روز سهشنبه سوم شهریور در شبکه اجتماعی ایکس این سفر را «بسیار ثمربخش و واجد دستاوردهای دیپلماتیک ارزشمند» توصیف کرد که نتایج آن به زودی آشکار خواهد شد.
سفر وزیر خارجه عمان: یک روز بعد، سهشنبه سوم شهریور، بدر البوسعیدی وزیر خارجه عمان به تهران آمد. در پایان این دیدار، دو طرف درباره ایجاد یک کریدور دریانوردی موقت مشترک از طریق تنگه هرمز و اجرای پروژه مشترک پاکسازی تنگه از مین به توافق رسیدند. البوسعیدی پس از دیدار با عباس عراقچی آن را «سازنده» خواند و ابراز امیدواری کرد که به زودی جزئیات گذرگاه موقت و تمهیدات تأمین دریانوردی ایمن اعلام شود. او تأکید کرد مدیریت دائمی تنگه هرمز در آینده و مطابق ماده ۵ تفاهمنامه اسلامآباد بررسی خواهد شد.
سفر نخستوزیر قطر: روز پنجشنبه پنجم شهریور نیز شیخ محمد بن عبدالرحمن بن جاسم آل ثانی، نخستوزیر و وزیر خارجه قطر وارد تهران شد و با عراقچی، پزشکیان و قالیباف دیدار کرد. عراقچی پس از این دیدار در شبکه ایکس نوشت: «گفتوگوهای سازنده و مبتکرانهای داشتیم. بازگرداندن دیپلماسی به مسیر خود ناممکن نیست، اما این امر مستلزم درک یک واقعیت ساده از سوی آمریکاست: فشار نتیجه نمیدهد. آمریکا باید اعتمادسازی کند، با احترام سخن بگوید، حقوق ما را به رسمیت بشناسد و به تعهداتش پایبند باشد.» فداحسین مالکی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس نیز در گفتوگو با تابناک پیشبینی کرده بود که قطر با توجه به روابط نزدیک با واشنگتن احتمالاً حامل پیامهایی برای بازگرداندن ایران و آمریکا به مسیر مذاکره است و موضوعات مالی مرتبط با قطر نیز همچنان در دستور کار قرار دارد.
ترکیب فشار و پیامهای میانجیگرانه
مجموعه این تحولات نشان میدهد رویکرد کنونی دولت ترامپ ترکیبی از فشار اقتصادی و نظامی همزمان با ارسال پیام از طریق میانجیهاست. از یک سو تحریمهای جدید و تداوم محاصره دریایی در جریان است و از سوی دیگر، از کانالهایی مانند پاکستان، عمان و قطر برای وادار کردن تهران به پذیرش شرایط واشنگتن تلاش میشود.
در چنین فضایی، تأکید کاخ سفید بر نبود مذاکره را میتوان بخشی از بازی فشار روانی و چانهزنی دانست؛ پیامی که میخواهد توپ را به زمین تهران بیندازد و بازگشت به میز گفتوگو را منوط به ارائه نشانهای «جدی و معنادار» از سوی ایران جلوه دهد. این در حالی است که تجربه ماههای گذشته نشان داده هرگونه گشایش، بدون کاهش سطح بیاعتمادی و ارائه تضمینهای عملی، با مانع روبهرو خواهد شد.
ناظران معتقدند سرنوشت تفاهمنامه ژوئن که اکنون از سوی آمریکاییها «مرده» خوانده میشود، نمادی از بنبست فعلی است؛ بنبستی که تنها با تغییر محاسبات دو طرف و نقشآفرینی مؤثر میانجیهای منطقهای میتواند به سمت یک توافق جدید حرکت کند، اما تا آن زمان، سیاست صبر و فشار همچنان انتخاب اصلی کاخ سفید باقی خواهد ماند.
نظرات (0)