رسانههای ترکیه اعلام کردهاند که روز یکشنبه، استانبول میزبان نشستی مهم در سطح وزیران امور خارجه خواهد بود؛ نشستی که با ابتکار مشترک آلمان و ترکیه برنامهریزی شده و دستور کار اصلی آن، تضمین آزادی و امنیت دریانوردی در تنگه هرمز و بررسی وضعیت امنیتی منطقه عنوان شده است.
بر اساس گزارش تسنیم به نقل از تابناک، این نشست با حضور وزیران خارجه انگلیس، آلمان و فرانسه به عنوان سه کشور اروپایی عضو برجام، در کنار مصر، عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه برگزار میشود؛ ترکیبی فرامنطقهای که نشان میدهد موضوع امنیت انرژی و ثبات منطقه به دغدغهای مشترک برای بازیگران اروپایی و قدرتهای منطقهای تبدیل شده است.
ابتکار برلین و آنکارا برای کاهش تنش
به گفته منابع ترکیهای، ایده برگزاری این نشست از سوی آلمان و ترکیه مطرح شده است. برلین در ماههای اخیر تلاش کرده نقش میانجیگرایانه فعالتری در پرونده تنش میان ایران و غرب ایفا کند و آنکارا نیز به عنوان میزبان، همواره کوشیده جایگاه خود را به عنوان پل ارتباطی میان اروپا، خاورمیانه و جهان اسلام تثبیت کند.
انتخاب استانبول به عنوان محل برگزاری نیز از نظر نمادین و عملی اهمیت دارد؛ کلانشهری که در سالهای اخیر بارها میزبان مذاکرات حساس منطقهای و بینالمللی بوده و به دلیل موقعیت جغرافیایی و روابط متوازن ترکیه با طرفهای مختلف، فضای مناسبی برای گفتوگوهای غیرمستقیم و تبادل پیامهای دیپلماتیک فراهم میکند.
تنگه هرمز در کانون رایزنیها
محور رسمی نشست، تضمین آزادی دریانوردی در تنگه هرمز اعلام شده است. این آبراه راهبردی که روزانه حدود یکپنجم نفت و بخش قابل توجهی از گاز مایع جهان از آن عبور میکند، همواره یکی از حساسترین نقاط جهان از نظر امنیت انرژی بوده است. هرگونه ناامنی یا اختلال در این تنگه میتواند به سرعت بر قیمت جهانی انرژی، زنجیره تامین و ثبات اقتصادی کشورها اثر بگذارد.
در ماههای گذشته، تشدید تنشها در منطقه خلیج فارس و دریای عمان و همچنین نگرانیها درباره امنیت کشتیرانی، بار دیگر توجه قدرتهای اروپایی را به ضرورت ایجاد سازوکاری جمعی برای حفاظت از مسیرهای دریایی جلب کرده است. بر همین اساس، وزرای خارجه هفت کشور در استانبول قرار است درباره راهکارهای عملی برای کاهش ریسک، افزایش همکاریهای دریایی و جلوگیری از سوءتفاهمهای نظامی رایزنی کنند.
پیامی غیرمستقیم به واشنگتن
نکته قابل توجه در این نشست، هدف سیاسی اعلامنشده اما مورد تاکید شرکتکنندگان است: ارسال سیگنال به ایالات متحده برای ادامه مذاکرات با ایران. به نوشته رسانههای ترکیه، کشورهای حاضر امیدوارند با برگزاری این نشست، به واشنگتن نشان دهند که جامعه بینالمللی، بهویژه متحدان اروپایی آمریکا و قدرتهای مهم منطقه، خواهان حفظ مسیر دیپلماسی و پرهیز از تشدید تنش با تهران هستند.
این پیام در شرایطی مطرح میشود که روند گفتوگوهای غیرمستقیم میان ایران و آمریکا در ماههای اخیر با فراز و نشیبهایی همراه بوده و برخی نگرانیها درباره توقف کامل کانالهای دیپلماتیک وجود داشته است. حامیان برگزاری نشست استانبول معتقدند که امنیت پایدار در تنگه هرمز بدون گفتوگو و تفاهم با ایران به عنوان مهمترین کشور ساحلی این آبراه، قابل تحقق نخواهد بود.
ترکیبی از اروپا و جهان اسلام
حضور همزمان سه قدرت اروپایی در کنار چهار کشور مهم اسلامی و منطقهای، به نشست استانبول وزنی ویژه بخشیده است:
- انگلیس، آلمان و فرانسه: سه کشور اروپایی که همچنان بر ضرورت یافتن راهحل دیپلماتیک برای پرونده هستهای و مسائل امنیتی مرتبط با ایران تاکید دارند.
- مصر و عربستان: دو بازیگر کلیدی جهان عرب که ثبات تنگه هرمز و بازار انرژی برای اقتصاد و امنیت آنها حیاتی است.
- پاکستان و ترکیه: دو کشور با روابط نزدیک به ایران و در عین حال دارای کانالهای ارتباطی فعال با غرب.
چنین ترکیبی میتواند زمینه را برای ارائه ابتکارات مشترک، از جمله پیشنهاد سازوکارهای اعتمادساز در حوزه دریانوردی و یا تسهیل بازگشت طرفها به میز مذاکره، فراهم کند.
نگاه به آینده؛ آیا استانبول نقطه عطفی خواهد شد؟
اگرچه جزئیات بیشتری درباره دستور کار دقیق یا بیانیه پایانی نشست استانبول منتشر نشده، اما صرف برگزاری آن در سطح وزیران خارجه، حامل این پیام است که نگرانی از تشدید تنش در خلیج فارس جدی است و بازیگران مختلف ترجیح میدهند پیش از وقوع بحران، مسیر پیشگیرانه دیپلماتیک را فعال کنند.
ناظران معتقدند موفقیت این نشست به میزان توان آن در تبدیل پیام سیاسی به گام عملی بستگی دارد؛ اینکه آیا شرکتکنندگان میتوانند علاوه بر تاکید بر آزادی دریانوردی، نقشه راهی واقعبینانه برای کاهش تنش و باز نگه داشتن مسیر مذاکره میان تهران و واشنگتن ارائه دهند یا نه. استانبول روز یکشنبه، آزمونی تازه برای دیپلماسی چندجانبه در یکی از حساسترین آبراههای جهان خواهد بود.
نظرات (0)