عضو انجمن اقتصاد ایران در یادداشتی انتقادی که در روزنامه اطلاعات منتشر شد، از اصرار برخی کارشناسان نزدیک به دولت برای حل ناترازی بنزین از مسیر افزایش قیمت انتقاد کرد و نوشت: کسانی که برای مهار مصرف، گرانسازی را تجویز میکنند، از اقتصاد تنها تا درس «تصمیم کبرا» را خواندهاند.
به گزارش تابناک به نقل از روزنامه اطلاعات، در این یادداشت با عنوان «قضیه بنزین و تصمیم کبرا» آمده است؛ نرخ بنزین از متغیرهای کلیدی اقتصاد کلان است و هرگونه افزایش آن، بهویژه در شرایط جنگی و تحریمی، بهطور مستقیم تورم واقعی را بالا میبرد و تورم انتظاری و التهاب اجتماعی ناشی از گرانی را نیز تشدید میکند.
کمبود بنزین، نه ارزانی آن
نویسنده یادداشت تصریح کرده است: مشکل امروز ایران، کمبود عرضه بنزین است، نه پایین بودن قیمت. حتی اگر قیمت فعلی چند برابر شود، آیا ظرفیت تولید و تأمین نیاز داخلی افزایش مییابد؟ صفهای شکلگرفته در جایگاههای سوخت، محصول ارزانی بنزین نیست؛ بلکه نتیجه تشدید تحریمها و کاهش واردات از کشورهای همسایه است که شکاف میان عرضه و تقاضا را عمیقتر کرده است.
به باور او، برخی کارشناسان با دادن «آدرس غلط» به دولت و افکار عمومی، میکوشند با ابزار قیمتی، ناترازی را پنهان کنند؛ در حالی که این رویکرد شائبه جبران کسری بودجه دولت از محل درآمد گرانی بنزین را تقویت میکند، بیآنکه به پیامد بازگشتی آن یعنی افزایش دوباره تورم و تعمیق کسری بودجه توجه شود.
چرا نسخه «گران کنید تا کمتر مصرف شود» در ایران کار نمیکند؟
در این یادداشت استدلال شده است که توصیه «افزایش قیمت برای کاهش مصرف» بر پایه منطق جانشینی کالا در اقتصاد خرد تنها زمانی کارآمد است که کالای جایگزین در دسترس باشد؛ اما در اقتصاد ایران به سه دلیل چنین پیششرطی وجود ندارد:
- نبود جایگزین مطمئن حملونقل: بهدلیل پیچیدگی نظام حملونقل و ضعف ناوگان عمومی ارزان، سریع و پویا، بنزین جایگزین فراگیری ندارد تا با گران شدن، مردم به حملونقل عمومی سوق داده شوند.
- خودروهای پرمصرف انحصاری: بنزین در کشور توسط خودروهایی مصرف میشود که دولتهای مختلف برای ارتقای فناوری احتراق و کاهش مصرف آنها اقدام مؤثری نکردهاند و مردم نیز ناچار به خرید از چرخه انحصاری خودروساز داخلی بودهاند؛ چرخهای که به گفته نویسنده به حیاط خلوت دولتها تبدیل شده و اجازه بهبود کیفی برای کاهش مصرف را نمیدهد.
- اقتصاد بنزینمحور: کل شبکه حملونقل شهری و توزیع مویرگی کالا و جابجایی روزانه دهها هزار تن محصول و میلیونها مسافر، بر محور بنزین میچرخد؛ از همینرو هر تصمیم قیمتی درباره بنزین بلافاصله بر اقتصاد خانوار اثر میگذارد.
فشار تورمی بر دهکهای بدون خودرو
نویسنده هشدار داده است که در همین ساختار بنزینمحور، دهکهای اول تا پنجم درآمدی که حتی خودرویی در اختیار ندارند، بیشترین آسیب را از موج تورمی پس از گرانی بنزین متحمل میشوند. به گفته او، بنزین بهعنوان لنگر انتظارات تورمی عمل میکند و افزایش آن، چرخه گرانی کالاها و خدمات را سرعت میبخشد.
این عضو انجمن اقتصاد ایران با اشاره به سابقه مدیران و کارشناسانی که امروز مدافع گرانی بنزین هستند، نوشته است: همان افرادی که روزی در صنایع خودروسازی جایگاه مدیریتی داشتند و از مونتاژ محصولات بیکیفیت و واردات قطعه بهجای عرضه خودروی کممصرف دفاع میکردند، امروز نسخه تکراری افزایش قیمت را برای رفع ناترازی تجویز میکنند.
راهکارهای پیشنهادی بهجای گرانسازی
در بخش پایانی یادداشت، بهجای اتکا به ابزار قیمتی، دو مسیر پیشنهادی مطرح شده است:
نخست، آزادسازی واردات خودروهای کممصرف و متنوع از نظر نوع سوخت با استفاده از ارز حاصل از صادرات؛ اقدامی که هم میتواند با نوسازی ناوگان، مصرف سرانه بنزین را پایین بیاورد و هم از محل عوارض واردات، به ترمیم کسری بودجه دولت کمک کند.
دوم، تعیین عوارض تنبیهی برای تردد خودروهای فرسوده و پرمصرف، مشابه تجربه برخی کشورهای توسعهیافته؛ تا ضمن ایجاد درآمد پایدار برای دولت، روند جایگزینی خودروهای قدیمی با محصولات کممصرف وارداتی شتاب بگیرد.
نویسنده یادآور شده است که میانگین هزینه خرید هر خودروی پرمصرف داخلی برای مصرفکننده، معادل حدود ۱۰ سال مصرف بنزین با نرخ جهانی است؛ بنابراین اصلاح سیاست واردات و نوسازی ناوگان، اثری مستقیمتر بر تراز بنزین نسبت به شوک قیمتی دارد.
در پایان این یادداشت با ارجاع به خطبه مالک اشتر در نهجالبلاغه، به سیاستگذاران توصیه شده است در شرایط فشار معیشتی کنونی، مراقب باشند که فشار ناشی از گرانی بنزین با توجیه رفع ناترازی، به پاشنه آشیل حاکمیت تبدیل نشود و به جای انتقال مشکل از حوزه تولید و عرضه به حوزه قیمت و معیشت مردم، راهحل اصولی و پایدار در سمت عرضه و بهرهوری دنبال شود.
نظرات (0)