خانواده یوزپلنگ معروف خراسان شمالی بار دیگر در زیستگاه طبیعی خود دیده شد و نفسها را در سینه دوستداران حیات وحش حبس کرد؛ مجید دریکوند، مدیرکل حفاظت محیط زیست خراسان شمالی اعلام کرد «هلیا» و تولههایش در جریان برنامه رصد و پایش زیستگاههای یوزپلنگ آسیایی، شامگاه ششم شهریور و در آستانه ورود به هفتم شهریور مجدداً مشاهده شدهاند.
به گفته او، این مشاهده در حالی رخ داد که در روزهای گذشته نگرانیهای جدی درباره تردد این خانواده یوز در حوالی منطقه شَغان ــ منطقهای نسبتاً پرتردد و نزدیک به فعالیتهای انسانی ــ مطرح شده بود. خوشبختانه 이번 بار هلیا و تولههایش در محدودهای امنتر و به دور از ترددهای پرخطر حضور داشتند؛ نشانهای امیدبخش از سازگاری این خانواده با شرایط زیستگاه و تلاشهای حفاظتی انجامشده.
جابهجایی به محدوده امنتر؛ پایان نگرانی موقت
دریکوند با اشاره به حساسیت بالای وضعیت یوزپلنگ آسیایی توضیح داد که حضور پیشین هلیا در حاشیه منطقه شغان، به دلیل نزدیکی به جادهها و تردد خودروها و همچنین احتمال مواجهه با دامداران و روستاییان، خطر تصادف، تعقیب یا ایجاد استرس برای مادر و تولهها را افزایش داده بود. مشاهده جدید نشان میدهد این خانواده یوز توانسته است به بخشهای امنتر زیستگاه بازگردد؛ جایی که پوشش گیاهی مناسبتر، طعمه کافی و فاصله بیشتر از کانونهای انسانی، شانس بقا و رشد تولهها را بالا میبرد.
کارشناسان محیط زیست میگویند جابهجاییهای مکرر یوزهای ماده همراه با توله، رفتاری طبیعی برای یافتن امنیت، آب و طعمه است، اما در مورد گونه بهشدت در معرض انقراض یوزپلنگ آسیایی که جمعیت بسیار محدودی در ایران دارد، هر جابهجایی باید با دقت رصد شود تا از هرگونه تهدید احتمالی پیشگیری شود.
پایش بیوقفه زیستگاه در خراسان شمالی
مدیرکل حفاظت محیط زیست خراسان شمالی تأکید کرد با توجه به اهمیت ملی و حتی جهانی حفاظت از یوزپلنگ آسیایی، برنامه پایش و رصد هلیا و تولههایش بدون وقفه ادامه خواهد داشت. به گفته او، محیطبانان و کارشناسان با استفاده از دوربینهای تلهای، گشتهای میدانی منظم و پایش ردپاها و نشانههای زیستی، حضور و تردد این خانواده را بهصورت روزانه بررسی میکنند.
خراسان شمالی به همراه پارک ملی توران، منطقه میاندشت و برخی زیستگاههای مرکزی ایران، یکی از آخرین پناهگاههای یوزپلنگ آسیایی به شمار میرود. هلیا در ماههای اخیر به نمادی از امید برای احیای این گونه تبدیل شده است؛ زیرا هر تولد و بقای توله، گامی حیاتی برای جلوگیری از انقراض کامل یوزی است که زمانی از شبهقاره هند تا شمال آفریقا پراکنده بود و امروز تنها چند ده قلاده از آن در ایران باقی مانده است.
درخواست مهم از مردم و جوامع محلی
دریکوند در ادامه از مردم، بهویژه روستاییان، چوپانان و رانندگان عبوری از حاشیه زیستگاههای یوزپلنگ خواست در صورت مشاهده این گونه ارزشمند، نکات حفاظتی را بهدقت رعایت کنند. او از شهروندان خواست:
- بلافاصله و با ذکر دقیق زمان و مکان مشاهده، موضوع را به اداره محیط زیست شهرستان یا پاسگاه محیطبانی اطلاع دهند.
- از نزدیک شدن، تعقیب با خودرو یا موتورسیکلت، عکسبرداری از فاصله نزدیک و هرگونه ایجاد سروصدا و مزاحمت برای حیوان خودداری کنند.
- از رها کردن سگهای گله بدون کنترل در محدوده زیستگاه و تردد شبانه با سرعت بالا در جادههای حاشیه زیستگاه پرهیز کنند.
- از انتشار موقعیت دقیق مشاهده در فضای مجازی که ممکن است باعث هجوم افراد کنجکاو شود، خودداری کنند.
به گفته مدیرکل محیط زیست استان، همکاری دقیق و مسئولانه جوامع محلی میتواند نقش تعیینکنندهای در کاهش تعارض انسان و یوزپلنگ و پیشگیری از حوادث تلخ مانند تصادفات جادهای یا حمله سگهای گله داشته باشد؛ حوادثی که در سالهای گذشته عامل اصلی تلفات یوزپلنگهای ایران بوده است.
هلیا؛ نماد امید برای بقای یوز ایرانی
هلیا یکی از معدود یوزهای ماده شناسنامهدار ایران است که طی یک سال اخیر چندین بار همراه با تولههایش در خراسان شمالی مشاهده شده است. هر بار مشاهده موفق این خانواده، اطلاعات ارزشمندی درباره رفتار تولیدمثلی، قلمروطلبی و میزان بقای تولهها در اختیار پژوهشگران قرار میدهد. تولهها تا حدود ۱۸ تا ۲۴ ماهگی وابسته به مادر هستند و در این مدت مهارتهای شکار و بقا را از او میآموزند؛ بنابراین سلامت و امنیت مادر مستقیماً با آینده جمعیت یوز گره خورده است.
کارشناسان تأکید میکنند حفاظت از هلیا تنها به معنای حفاظت از یک خانواده یوز نیست، بلکه حفاظت از ژنهای ارزشمند و تنوع ژنتیکی باقیمانده یوزپلنگ آسیایی است. تداوم پایش، آموزش جوامع محلی، ایمنسازی جادهها با نصب تابلوهای هشدار و کاهش سرعت، و مدیریت چرای دام در زیستگاه، از جمله اقداماتی است که میتواند شانس بقای این گونه را افزایش دهد.
مشاهده دوباره هلیا در محدوده امنتر، اگرچه نگرانیهای اخیر را کاهش داده، اما به معنای پایان خطر نیست. مسئولان محیط زیست میگویند تا زمانی که تولهها به استقلال کامل نرسیدهاند، هر روز پایش و مراقبت ادامه خواهد داشت و از همه دوستداران طبیعت خواسته شده است چشم و گوش محیط زیست در دشتها و کوهپایههای خراسان شمالی باشند.
نظرات (0)