صنعت پالایش و پخش فرآوردههای نفتی کشور در دو سال گذشته با عبور از رویکرد سنتی عرضهمحوری، مسیر تازهای را در مدیریت یکپارچه و هوشمند زنجیره تأمین در پیش گرفته است؛ مسیری که با هدف پاسخ به تقاضای فزاینده داخلی و تضمین پایداری شبکه انرژی در شرایط پیچیده مصرف و محدودیتهای عملیاتی طراحی شده است.
بر اساس گزارش وزارت نفت که خبرگزاری مهر آن را منتشر کرده، مجموعهای از شاخصهای کلیدی از جمله ثبت میانگین تولید روزانه ۱۰۹ میلیون لیتر بنزین پایه، بهرهبرداری از بیش از هزار کیلومتر خط لوله انتقال فرآورده، توقف کامل واردات نفتگاز در سال ۱۴۰۴، افتتاح چند طرح ارتقای کیفی در پالایشگاهها، رشد ۵۱ درصدی تحویل نفتگاز به نیروگاهها در زمستان ۱۴۰۳ و جهش ۲۱۰ درصدی تولید خودروهای دوگانهسوز، تصویر روشنی از ارتقای تابآوری این صنعت ارائه میدهد.
تثبیت خوراک و جهش تولید در پالایشگاهها
به گزارش وزارت نفت، نخستین اولویت در بخش پالایش، تثبیت دریافت خوراک و بهرهبرداری حداکثری از ظرفیت فرآورش بوده است. در همین راستا میانگین دریافت خوراک روزانه پالایشگاهها به ۲ میلیون و ۳۲۴ هزار بشکه نفت خام و میعانات گازی رسیده که نسبت به دوره قبل حدود ۴ درصد افزایش نشان میدهد.
این پایداری در تأمین خوراک، در کنار اجرای تعمیرات اساسی در ۲۲ واحد پالایشگاهی و پیشبرد طرحهای ارتقای کیفی، زمینه تثبیت تولید بنزین پایه در سطح ۱۰۹ میلیون لیتر در روز را فراهم کرده است. رویکردی که نهتنها کمیت تولید را حفظ کرده، بلکه کیفیت فرآوردهها را نیز بهطور محسوسی ارتقا داده است.
افتتاح طرحهای ارتقای کیفی و افزایش تولید یورو ۴ و ۵
در نخستین سال فعالیت دولت چهاردهم، چند طرح راهبردی با هدف بهبود کیفیت محصولات پالایشی به بهرهبرداری رسید. از جمله این طرحها میتوان به بخش نخست فاز دوم توسعه و تثبیت ظرفیت پالایشگاه آبادان با ظرفیت یک میلیون و ۵۰۰ هزار لیتر در روز، واحد هیدروکراکینگ آبادان، واحد ایزومریزاسیون شیراز، طرح ارتقای کیفی نفتگاز شیراز و طرح KHT ارتقای کیفی نفتسفید در پالایشگاه اصفهان اشاره کرد.
بهرهبرداری از این پروژهها موجب افزایش قابل توجه تولید فرآوردههای با استاندارد یورو ۴ و یورو ۵ در کشور شده و گامی مهم در کاهش آلایندگی و بهبود سبد سوخت به شمار میرود.
توسعه هزار کیلومتری شبکه خطوط لوله
در کنار رشد تولید، توسعه زیرساختهای انتقال نیز بهعنوان حلقه مکمل توزیع متوازن سوخت دنبال شده است. در این دوره بیش از ۱۰۰۰ کیلومتر خط لوله جدید به شبکه سراسری افزوده شده که مهمترین آنها عبارتند از:
- خط لوله بندرعباس - رفسنجان به طول ۴۵۶ کیلومتر
- خط انشعابی گوره - جاسک برای تأمین خوراک پالایشگاه بندرعباس
- خط لوله سبزآب - شازند به طول ۳۳۰ کیلومتر
- خط لوله تبریز - خوی - ارومیه به طول ۲۲۰ کیلومتر
این شریانهای جدید علاوه بر کاهش وابستگی به حملونقل جادهای و ارتقای ایمنی انتقال، با اتصال مستقیم ۶ نیروگاه بزرگ کشور به شبکه خطوط لوله، ریسک انحراف و اختلال در توزیع سوخت مایع را به حداقل رساندهاند.
رکوردشکنی در ذخایر و تحویل سوخت نیروگاهی
یکی از برجستهترین دستاوردهای این دوره، جهش در ذخیرهسازی و تحویل سوخت به نیروگاهها بوده است. بر اساس دادههای سامانه اطلاعات تولید برق حرارتی (PGIS)، ذخایر نفتگاز نیروگاهی در آبان ۱۴۰۴ به بیش از ۳ میلیارد و ۴۰۰ میلیون لیتر رسید؛ رقمی معادل بیش از ۹۰ درصد پرشدگی مخازن نیروگاهها.
این میزان در مقایسه با بیشینه ذخایر سالهای ۱۴۰۳ و ۱۴۰۲ به ترتیب ۸۶ درصد و ۶ درصد رشد داشته است. همچنین میانگین تحویل سوخت به نیروگاهها در سال دوم دولت چهاردهم نسبت به سال پایانی دولت سیزدهم بیش از ۱۱ درصد افزایش یافته و میانگین تحویل روزانه نفتگاز در زمستان ۱۴۰۳ نسبت به زمستان ۱۴۰۲ با رشد ۵۱ درصدی همراه بوده است.
در همین دوره برای نخستین بار ۴۲۰ میلیون لیتر نفتکوره کمگوگرد در نیروگاههای بخاری منتخب توزیع شد؛ اقدامی که نقش تعیینکنندهای در پایداری تولید برق و مدیریت سبد سوخت نیروگاهها در فصل سرد سال ایفا کرده است.
توقف واردات گازوئیل و صرفهجویی یک میلیارد دلاری
در بخش مصرف غیرنیروگاهی نفتگاز، روندی که در سالهای گذشته بهطور متوسط سالانه ۴ درصد رشد داشت، متوقف و معکوس شد. نتیجه این مدیریت مصرف، کاهش ۴ میلیون لیتری مصرف روزانه در سال ۱۴۰۴ و به تبع آن صفر شدن واردات نفتگاز بوده است؛ دستاوردی که از خروج حدود یک میلیارد دلار ارز برای واردات این فرآورده جلوگیری کرده است.
ورود بخش خصوصی به واردات بنزین سوپر و جهش سیانجی
در حوزه بنزین سوپر نیز برای نخستین بار زمینه مشارکت بخش خصوصی در واردات و توزیع فراهم شد. این الگوی جدید تأمین و عرضه، با هدف پاسخ به تقاضای مصرفکنندگان سوخت باکیفیت و ایجاد تنوع در سبد عرضه شکل گرفته است.
در بخش سیانجی نیز با پرداخت ۴۴ میلیون دلار مطالبات معوق کارگاههای تبدیل و فعالسازی ظرفیتهای موجود، روند دوگانهسوز کردن خودروها شتاب گرفت. بهگونهای که تولید خودروهای دوگانهسوز در سال ۱۴۰۴ نسبت به ۱۴۰۳ حدود ۲۱۰ درصد افزایش یافت، نزدیک به ۹۰ هزار خودرو در دو سال اخیر تبدیل شد و ۲۵ جایگاه جدید سیانجی به بهرهبرداری رسید. توسعه این بخش ضمن کاهش فشار بر مصرف بنزین، استفاده از گاز طبیعی فشرده را بهعنوان سوخت جایگزین تقویت کرده است.
عبور از آزمونهای سخت؛ از شوک ۲۰۰ میلیون لیتری تا پایداری سراسری
تابآوری عملیاتی شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی در دو سال اخیر در دو مقطع حساس موسوم به «جنگ ۱۲ روزه» و «جنگ تحمیلی سوم» به بوته آزمون گذاشته شد. در این دورهها، تقاضای بنزین بهصورت ناگهانی تا سقف ۲۰۰ میلیون لیتر در روز اوج گرفت و شدت مصرف بهطور میانگین بیش از ۵۰ درصد افزایش یافت.
بر اساس اعلام مسئولان، تنها در استان تهران میزان مصرف سوخت به بیش از سه برابر کل مصرف کشور ترکیه رسید، با این حال شبکه پالایش و توزیع با استمرار تولید و مدیریت هوشمند جریان سوخت، بدون هیچ خللی به تأمین پایدار ادامه داد. این عملکرد، گواهی بر انعطافپذیری و قابلیت اتکای زنجیره تأمین فرآوردههای نفتی در شرایط اضطراری ارزیابی میشود.
در مجموع، ترکیب اقداماتی چون مشارکت بخش خصوصی در عرضه بنزین سوپر، فعالسازی کارگاههای تبدیل سیانجی، مدیریت مصرف، رکوردشکنی در ذخیرهسازی نیروگاهی، توسعه خطوط لوله ایمن و تقویت نظارت بر توزیع، نشان میدهد صنعت پالایش و پخش کشور گامهای مؤثری در جهت افزایش بهرهوری، انعطافپذیری و تابآوری شبکه انرژی برداشته است.
نظرات (0)