دیپلمات پیشین آمریکایی و عضو سابق تیم اصلی مذاکرات هستهای با ایران، با انتقادی صریح از رویکرد دولت دونالد ترامپ، پیشنهاد بحثبرانگیزی را برای خروج از بنبست کنونی مطرح کرده است. آلن ایر معتقد است بهترین گزینه پیش روی کاخ سفید، پذیرش ناکامی سیاست فعلی و دستیابی به توافقی با تهران برای بازگشایی هرچه سریعتر تنگه هرمز است؛ حتی اگر این توافق به معنای حفظ کنترل تقریباً کامل ایران بر این آبراه حیاتی باشد.
اذعان به ناکامی قدرت نظامی در برابر موفقیت راهبردی
به گزارش تابناک به نقل از ایسنا، آلن ایر در اظهارات اخیر خود با اشاره به تحولات شش ماه گذشته گفته است باید از این نکته استقبال کرد که دولت آمریکا سرانجام پس از یک جنگ «نسنجیده» ششماهه دریافته است که برتری نظامی لزوماً به پیروزی راهبردی منجر نمیشود. او تاکید کرده ترامپ شایسته تقدیر است که دستکم تا پس از انتخابات میاندورهای از یک سیاست شکستخورده فاصله گرفته، اما در عین حال جای تاسف دارد که سیاست اقتصادی جدیدی را جایگزین آن کرده که به همان اندازه پر از اشکال است.
این دیپلمات که در دولت باراک اوباما در مذاکرات با ایران حضور داشته، با اشاره به اظهارات اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا درباره تشدید فشار اقتصادی علیه ایران، این پرسش بنیادین را مطرح کرده که هدف نهایی واشنگتن از این فشار دقیقاً چیست و واشنگتن پس از رسیدن به آن هدف چه خواهد کرد.
سه هدف احتمالی واشنگتن که هیچکدام واقعبینانه نیست
آلن ایر سه سناریوی محتمل برای هدفگذاری آمریکا را بررسی و هر سه را غیرواقعبینانه توصیف کرده است:
نخست، ورشکست کردن اقتصاد ایران. او میپرسد اگر حتی چنین هدفی محقق شود، آیا آمریکا واقعاً به دنبال ایجاد یک کشور شکستخورده با جمعیتی حدود ۹۵ میلیون نفر در قلب خاورمیانه است و تبعات آن را پذیرفته است؟
دوم، وادار کردن ایران به تسلیم کامل. به گفته ایر، انتظار اینکه تهران خطوط قرمز خود را کنار بگذارد؛ از جمله چشمپوشی از حق غنیسازی اورانیوم در خاک خود، تحویل ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا به آمریکا و پذیرش بازرسیهای گسترده از تاسیسات هستهای و نظامی، بسیار بعید است.
سوم، بازگرداندن تنگه هرمز به شرایط پیش از جنگ. حتی این هدف به ظاهر محدودتر نیز از نظر او بسیار دور از دسترس است و سیاست جدید آمریکا احتمالاً مانند سیاستهای قبلی برای پایان دادن به جنگ شکست خواهد خورد.
چرا نظریه «انزوای اقتصادی» درباره ایران جواب نمیدهد؟
یکی از مهمترین دلایل پیشبینی شکست سیاست جدید واشنگتن از نگاه آلن ایر، این باور نادرست است که فشار اقتصادی لزوماً مواضع ایران را نرمتر میکند. او توضیح میدهد نظریه انزوای اقتصادی بر این فرض استوار است که اگر آمریکا زندگی مردم عادی را به اندازه کافی دشوار کند، مردم رهبران خود را برای توافق با واشنگتن تحت فشار خواهند گذاشت. اما به گفته او این فرض از اساس معیوب است.
ایر یادآور میشود که نظام سیاسی ایران برخلاف دونالد ترامپ با انتخابات میاندورهای قریبالوقوعی مواجه نیست که قدرت آن را تضعیف کند. علاوه بر این، ساختار کنونی ایران نسبت به ابتدای جنگ سختگیرتر، نظامیتر و ریسکپذیرتر شده و خود را درگیر یک نبرد موجودیتی با آمریکا میبیند.
او با تاکید بر این اصل که «دشمن نیز حق رأی دارد»، هشدار میدهد واکنش ایران به فشار اقتصادی الزاماً تسلیم نخواهد بود. به پیشبینی این دیپلمات سابق، افزایش فشار اقتصادی ممکن است تهران را به واکنش نظامی وادار کند؛ واکنشی که میتواند فراتر از پایگاههای آمریکا در منطقه، تاسیسات اقتصادی و انرژی آمریکا و کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس را نیز دربر بگیرد.
ماهیت تشدیدکننده سیاست جدید و سه حلقه مفقوده تحریمها
از نظر آلن ایر، ابتکار اقتصادی اخیر آمریکا ذاتاً ماهیتی تشدیدکننده دارد. به گفته او، این سیاست یا نمیتواند فشار اقتصادی قابل توجهی بر ایران وارد کند و بیاثر میماند، یا در صورت موفقیت در ایجاد فشار، موجب واکنش تهاجمی ایران برای متوقف کردن آن خواهد شد.
او برای موفقیت تحریمها سه پیششرط ضروری را برمیشمارد که معتقد است آمریکا در حال حاضر از هیچکدام برخوردار نیست:
- همکاری کامل شرکای اقتصادی اصلی ایران از جمله چین، امارات و ترکیه؛ در حالی که چین به صراحت با همکاری کامل با سیاست تحریمی آمریکا مخالفت کرده است.
- زمان کافی برای اثرگذاری تحریمها؛ در حالی که با تداوم محدودیت شدید تردد کشتیها در تنگه هرمز، آمریکا چنین زمانی در اختیار ندارد.
- دستگاه دیپلماتیک و بروکراتیک کارآمد برای اجرای سیاست خارجی؛ در حالی که دولت فعلی بخش مهمی از این ظرفیت اداری را تضعیف کرده و به گفته ایر، ناتوان یا بیمیل به انجام دیپلماسی دشوار چندجانبه است و به جای آن کشورهای دیگر را تهدید میکند تا به تبعیت وادارد.
پیشنهاد آلن ایر: شکست را بپذیر، آن را پیروزی بنام
راهحلی که این دیپلمات کهنهکار پیشنهاد میکند، به همان اندازه که صریح است، جنجالی نیز به نظر میرسد. او میگوید ترامپ به جای ادامه مسیر فعلی، «شکست» را بپذیرد و البته آن را در قالب «پیروزی» به افکار عمومی عرضه کند.
به باور ایر، راهحل کمهزینهتر برای آمریکا این است که با ایران به توافقی دست یابد که بر اساس آن، تهران کنترل تقریباً کامل خود بر تنگه هرمز را حفظ کند، اما در مقابل، تردد کشتیها در این آبراه را در سریعترین زمان ممکن و تا بیشترین سطح قابل تحقق افزایش دهد.
او تاکید میکند تحمل هزینه سیاسی چنین تصمیمی در شرایط کنونی و پیش از انتخابات میاندورهای، برای دولت آمریکا بسیار بهتر از تحمل دو ماه دیگر اخبار اقتصادی روزبهروز بدتر ناشی از ادامه درگیری و اختلال در تجارت جهانی انرژی است.
هشدار درباره دیر شدن برای دیپلماسی
آلن ایر در عین حال هشدار میدهد حتی دستیابی به همین هدف نسبتاً محدود نیز ممکن است با دشواریهای جدی روبهرو باشد، زیرا شاید برای دیپلماسی آمریکا بیش از حد دیر شده باشد.
او یادآور میشود آمریکا در فاصله کمی بیش از یک سال، دو جنگ را آغاز کرده که به گفته مقامات ایرانی، به شهادت رهبر و فرماندهان ایران و جان باختن بیش از سه هزار شهروند ایرانی و وارد آمدن صدها میلیارد دلار خسارت منجر شده است. چنین پیشینهای، به گفته ایر، زمینه لازم برای شکلگیری یک راهحل دیپلماتیک را به شدت تضعیف کرده است.
این دیپلمات پیشین تاکید میکند واشنگتن در شرایط کنونی نباید صرفاً به دنبال توافقی هستهای بهتر یا حتی همسطح توافق دوران باراک اوباما باشد، بلکه باید هدف اصلی خود را بازگرداندن جریان کشتیرانی در تنگه هرمز قرار دهد.
ایر در جمعبندی خود میگوید ترامپ با سیاستهای خود «چیزی اساسی در خاورمیانه را شکسته است» که دیگر نمیتوان آن را به وضعیت گذشته بازگرداند؛ بنابراین بهترین کاری که اکنون از دست دولت آمریکا برمیآید، تلاش برای کاهش شدت خسارتهای ایجادشده و یافتن راهی واقعی برای پایان دادن به بحران است.
نظرات (0)