ادعایی تازه درباره تحولات پیرامون یکی از مهمترین آبراهههای جهان خبرساز شده است. به گزارش تابناک به نقل از «مورس ریپورت»، تصاویر ماهوارهای از عملیات لایروبی برای ایجاد یک مسیر کشتیرانی جدید در بخش عمانی تنگه هرمز حکایت دارد؛ مسیری که به گفته این منبع، حدود ۴۸۸ متر عرض و ۲۸ متر عمق دارد و کشتیهای عبوری از آن از خط دید مستقیم نیروهای ایران خارج خواهند بود.
این گزارش در حالی منتشر شده که تنگه هرمز در ماههای اخیر بار دیگر در کانون تنشهای منطقهای و گمانهزنیهای رسانهای درباره امنیت انرژی و کشتیرانی قرار گرفته است. با این حال، جزئیات ارائهشده تاکنون در حد یک ادعای رسانهای باقی مانده و هیچ نهاد رسمی بینالمللی یا دولتهای ساحلی تنگه هرمز آن را به طور مستقل تأیید نکردهاند.
ادعا چیست و چه مشخصاتی مطرح شده است؟
بر اساس آنچه «مورس ریپورت» مدعی شده، پروژه مورد اشاره شامل لایروبی بستر دریا در نزدیکی آبهای سرزمینی عمان در تنگه هرمز است. این رسانه عرض مسیر جدید را نزدیک به ۴۸۸ متر و عمق آن را حدود ۲۸ متر عنوان کرده؛ ابعادی که در صورت صحت، امکان تردد ایمن نفتکشهای غولپیکر و کشتیهای کانتینری با آبخور بالا را فراهم میکند.
نکته محوری در این ادعا، موقعیت جغرافیایی مسیر است. به نوشته این منبع، آبراهه جدید در بخش عمانی تنگه قرار دارد، یعنی در جنوبیترین قسمت آبراهه که تحت حاکمیت سلطنت عمان است. از نظر فنی، کشتیرانی در تنگه هرمز بر اساس طرح تفکیک ترافیک دریایی انجام میشود؛ مسیر رفت (به سمت خلیج فارس) و مسیر برگشت (به سمت دریای عمان) از یکدیگر جدا هستند. ادعای مطرحشده این است که مسیر جدید به گونهای طراحی شده که کشتیها در طول عبور، از دید مستقیم ساحل شمالی تنگه که در اختیار ایران است، فاصله بگیرند.
تاکنون تصاویر ماهوارهای مورد استناد این رسانه به صورت عمومی و با جزئیات قابل راستیآزمایی منتشر نشده و تنها توصیفی کلی از آن ارائه شده است. همین موضوع، ارزیابی دقیق فنی درباره زمان آغاز عملیات، حجم لایروبی و ابزار مورد استفاده را دشوار میکند.
چرا تنگه هرمز تا این اندازه حساس است؟
تنگه هرمز باریکترین گلوگاه دریایی برای انتقال نفت و گاز جهان محسوب میشود. این آبراهه خلیج فارس را به دریای عمان و اقیانوس هند متصل میکند و در باریکترین نقطه، عرض آن حدود ۳۳ کیلومتر است، اما عرض قابل کشتیرانی آن به مراتب کمتر است.
بر اساس برآوردهای بینالمللی، روزانه نزدیک به یکپنجم نفت خام و میعانات گازی جهان و بخش قابل توجهی از گاز طبیعی مایع (الانجی) از این تنگه عبور میکند. به همین دلیل، هرگونه تغییر در الگوی تردد، عمقسنجی یا زیرساخت ناوبری در این منطقه، به طور مستقیم بر بازار جهانی انرژی، نرخ بیمه کشتیها و محاسبات امنیتی قدرتهای فرامنطقهای اثر میگذارد.
از منظر حقوقی، تنگه هرمز یک تنگه بینالمللی است و عبور ترانزیت کشتیها از آن بر اساس کنوانسیون حقوق دریاها تضمین شده است، اما حاکمیت بر آبهای سرزمینی دو سوی تنگه بهترتیب در اختیار ایران در شمال و عمان و امارات در جنوب است. همین تقسیم جغرافیایی باعث شده هرگونه پروژه عمرانی دریایی در این منطقه ابعاد سیاسی و امنیتی پیدا کند.
بخش عمانی تنگه چه اهمیتی دارد؟
در عمل، بخش عمده ترافیک کشتیرانی تجاری از مسیر نزدیک به سواحل عمان و جزیره مسندم عبور میکند. دلیل آن هم عمق بیشتر آب در سمت جنوب تنگه و نزدیکی به بنادر عمان است. ایران و عمان سالهاست در زمینه ایمنی دریانوردی، جستوجو و نجات و تفکیک ترافیک دریایی همکاریهای فنی دارند.
اگر ادعای ایجاد آبراهه جدید صحت داشته باشد، انتخاب بخش عمانی میتواند دو هدف را دنبال کند: نخست، استفاده از عمق طبیعی بیشتر برای کاهش هزینه لایروبی، و دوم، بهرهگیری از چارچوب حقوقی آبهای عمان برای اجرای پروژه بدون نیاز به هماهنگی با سواحل شمالی. با این حال، هرگونه تغییر در مسیرهای مصوب سازمان بینالمللی دریانوردی (IMO) نیازمند اطلاعرسانی رسمی، بهروزرسانی نقشههای دریایی و صدور هشدارهای ناوبری (Notice to Mariners) است؛ مواردی که تاکنون درباره این پروژه گزارش نشده است.
ابهامها و پرسشهای بیپاسخ
مهمترین پرسش درباره این ادعا، میزان صحت و انگیزه انتشار آن است. لایروبی در ابعاد ۴۸۸ متر عرض و ۲۸ متر عمق، عملیاتی بزرگ، پرهزینه و زمانبر است که به ناوگان لایروب، پهلوگیری شناورهای پشتیبان و تخلیه رسوبات نیاز دارد؛ فعالیتی که به سختی میتوان آن را به طور کامل پنهان نگه داشت و معمولاً در دادههای ردیابی کشتیها (AIS) و تصاویر ماهوارهای تجاری قابل مشاهده است.
- عدم انتشار تصاویر مستقل: تاکنون هیچ تصویر ماهوارهای با تفکیک بالا و مختصات دقیق از سوی منابع مستقل منتشر نشده است.
- سکوت نهادهای رسمی: نه دولت عمان، نه آمریکا و نه نهادهای بینالمللی دریانوردی اظهارنظری درباره چنین پروژهای نداشتهاند.
- ملاحظات زیستمحیطی: هرگونه لایروبی گسترده در تنگه هرمز پیامدهای زیستمحیطی برای مرجانها و اکوسیستم دریایی دارد و معمولاً نیازمند ارزیابیهای بینالمللی است.
از سوی دیگر، برخی ناظران معتقدند انتشار چنین ادعاهایی میتواند بخشی از جنگ روایتها بر سر امنیت تنگه هرمز باشد؛ بهویژه در شرایطی که بحث درباره امنیت کشتیرانی و بازدارندگی در خلیج فارس بار دیگر پررنگ شده است.
پیامدهای احتمالی در صورت تأیید
در صورت تأیید نهایی، ایجاد یک آبراهه عمیقتر در بخش جنوبی تنگه میتواند چند پیامد داشته باشد. از نظر فنی، افزایش عمق و عرض مسیر به معنای کاهش خطر بهگلنشستن نفتکشها و امکان عبور همزمان تعداد بیشتری شناور خواهد بود. از نظر امنیتی، فاصله گرفتن مسیر از سواحل شمالی میتواند محاسبات مربوط به رصد و کنترل تردد را تغییر دهد، هرچند سامانههای راداری، پهپادی و ماهوارهای مدرن وابستگی چندانی به دید مستقیم ندارند.
از منظر سیاسی نیز چنین پروژهای در صورت اجرا بدون شفافیت، میتواند به افزایش بیاعتمادی میان کشورهای ساحلی و تشدید رقابت رسانهای منجر شود. به همین دلیل، کارشناسان حقوق دریاها تأکید میکنند که هرگونه تغییر در نقشه ناوبری تنگه هرمز باید از طریق سازوکارهای رسمی و با اطلاعرسانی به دریانوردان انجام شود تا از بروز سوءتفاهم یا حادثه دریایی جلوگیری شود.
در مجموع، آنچه تاکنون درباره «آبراهه مخفی آمریکا در تنگه هرمز» مطرح شده، فراتر از یک ادعای رسانهای تأییدنشده نیست. تا زمانی که تصاویر ماهوارهای مستقل، دادههای عمقسنجی و بیانیههای رسمی منتشر نشود، نمیتوان درباره وجود، ابعاد یا اهداف چنین مسیری قضاوت قطعی کرد. رصد تحولات تنگه هرمز همچنان نیازمند تکیه بر منابع رسمی و دادههای قابل راستیآزمایی است.
نظرات (0)