استاد دانشگاه کراچی با اشاره به ضرورت بهرهگیری از سیره نبوی برای تقویت همبستگی در جهان اسلام تأکید کرد که اتحاد مسلمانان نه یک انتخاب تشریفاتی بلکه ضرورتی راهبردی برای مقابله با گسترش اسلامهراسی و روایتهای مخرب علیه اسلام در سطح جهانی است.
شاهین عباس، مدیر مرکز تحقیقات علوم ریاضی (MSRC) و رئیس بخش علوم ریاضی در پردیس کراچی دانشگاه فدرال اردو که بنیانگذار و ناظر واحدهای پژوهشی «ریاضیدانان مسلمان LAMDA»، «الطوسی STAR» و «الخوارزمی DIUI» نیز هست، به مناسبت هفته وحدت و سالروز میلاد پیامبر اعظم (ص) در گفتوگو با خبرگزاری مهر، الگوی وحدت نبوی و راهکارهای علمی برای همگرایی جهان اسلام را تشریح کرد.
سیره نبوی؛ مبنای وحدت در جامعه متکثر
این استاد دانشگاه با بیان اینکه سیره طیبه رسول خدا (ص) یک مبنای فکری و فرهنگی مشترک برای همه مسلمانان فراهم میکند، به جامعه عرب پیش از بعثت اشاره کرد و گفت: در آن دوران جامعه عرب به قبایل و خاندانهای پراکنده با هویتهای گروهی متفاوت تقسیم شده بود و تعصب قبیلهای به عنوان نیروی اصلی اجتماعی، هر قبیله را وامیداشت تا منافع و برتری خود را در اولویت قرار دهد؛ نتیجه این وضعیت، رقابتها، مناقشات و جنگهای طولانی بود و هیچ چارچوب فکری فراگیری برای اتحاد بر اساس یک هدف انسانی و اجتماعی وجود نداشت.
به گفته وی، پیامبر اسلام در چنین فضایی تنها یک آموزه دینی محدود ارائه نکرد، بلکه نظامی جامع، فکری، اخلاقی و فرهنگی را بنیان نهاد که هسته مرکزی آن توحید بود. توحید انسان را از برتریهای کاذب و ساختگی رها کرد و اصل برابری در برابر خدای یگانه را جایگزین آن ساخت و در کنار آن، اصول برادری، عدالت، کرامت انسانی، ایثار، مدارا و مسئولیت اجتماعی توانست جامعهای پراکنده را به امتی منسجم تبدیل کند.
شاهین عباس دستاورد بزرگ رسول خدا را در این دانست که ایشان بدون حذف هویتهای متمایز قبایل، مناطق و طبقات اجتماعی، همه را در ذیل یک امت مشترک گرد آورد و از این رو تأکید کرد: وحدت به معنای یکسانسازی نیست. افراد میتوانند در عین عضویت در امت واحده، زبان، فرهنگ بومی، سنتها و ویژگیهای اجتماعی خود را حفظ کنند، مشروط بر آنکه یک مبنای فکری و اخلاقی مشترک میان آنان برقرار باشد.
وی با تعمیم این تجربه تاریخی به شرایط امروز جهان اسلام افزود: امروز نیز جهان اسلام میان کشورها، زبانها، فرهنگها و مذاهب گوناگون تقسیم شده و این تنوع یک واقعیت انکارناپذیر است که نه حذف آن ضروری است و نه ممکن. آنچه اهمیت دارد تبدیل این تنوع از عامل اختلاف به پیشران همکاری است. از نظر او اصولی همچون توحید، رسالت حضرت محمد (ص)، قرآن کریم، عدالت، برادری، کرامت انسانی، علم، صلح و حمایت از مظلوم میتواند همان مبنای مشترک فراگیر برای امت اسلامی در عصر حاضر باشد.
این پژوهشگر پاکستانی راهکار عملی برجستهسازی سیره نبوی را نه صرفاً بازگویی وقایع تاریخی، بلکه اجرای اصول آن در زیست اجتماعی دانست و تصریح کرد: جلوگیری از تبدیل اختلافات مذهبی به دشمنی، احترام به فرهنگهای مختلف، ترویج گفتوگوی علمی، تضمین عدالت و برابری، پاسداشت حقوق متقابل و اتخاذ موضع مشترک در قبال مسائل کلان امت، جلوههای عینی و عملی همان روش نبوی است.
پاسخ علمی به اسلامهراسی به جای واکنش احساسی
شاهین عباس در بخش دیگری از این گفتوگو به گسترش روایتسازی منفی علیه اسلام و مسلمانان و تشدید پدیده اسلامهراسی و تعصبات دینی در جهان اشاره کرد و گفت: در برابر این موج باید به جای واکنشهای احساسی و مقطعی، با قدرت علمی، پژوهشی و فکری پاسخ داد.
به باور وی، جهان اسلام نیازمند ایجاد مشترک مراکز پژوهشی و بسترهای علمی است که آموزههای اصیل اسلامی، خدمات علمی تمدن اسلامی و مسائل روز را در قالب پژوهشهای معتبر و مستند ارائه کنند. اجرای طرحهای پژوهشی مشترک میان دانشگاهها، برگزاری همایشهای بینالمللی، انتشار مجلات علمی، راهاندازی آرشیوهای دیجیتال و تولید محتوای پژوهشی باکیفیت به زبانهای مختلف از جمله اقداماتی است که میتواند در این مسیر نقشآفرین باشد.
وی تأکید کرد که باید به طور ویژه برای پژوهشگران جوان فرصت فراهم شود تا با بهرهگیری از روشهای نوین پژوهشی در حوزههایی همچون اسلامهراسی، بازنمایی رسانهای از اسلام، روابط میان ادیان و مسائل کلان جهان اسلام به تحقیق بپردازند تا جهان اسلام بتواند به جای موضع تدافعی، روایتی علمی، مستدل و اثرگذار در مقیاس جهانی ارائه دهد.
همکاری ایران و پاکستان؛ از تأمین مالی مشترک تا تبادل دانشگاهی
مدیر مرکز تحقیقات علوم ریاضی دانشگاه فدرال اردو، روابط علمی، پژوهشی و دانشگاهی میان کشورهای اسلامی به ویژه پاکستان و ایران را نه یک ایده زیبا بلکه ضرورتی عملی برای تحقق وحدت دانست و گفت: زمان آن رسیده که به جای اکتفا به برگزاری همایشها و صدور بیانیهها، همکاری مستمر میان استادان، پژوهشگران، دانشجویان و بخش صنعت در کشورهای اسلامی شکل گیرد.
وی سه محور اصلی برای تعمیق این همکاری را برشمرد. نخست، تعریف برنامههای تأمین مالی مشترک پژوهشی. به گفته او در پاکستان نهادهایی همچون کمیسیون آموزش عالی و بنیاد علوم پاکستان برای پروژههای مشترک با مؤسسات خارجی بودجه و برنامه دارند و در ایران نیز آژانسهای متعدد تأمین مالی و دانشگاههای پژوهشمحور فعال هستند، بنابراین نهادهای ذیربط دو کشور باید به صورت رسمی طرحی مانند «برنامه تأمین مالی مشترک پژوهشی ایران و پاکستان» را راهاندازی کنند تا استادان و پژوهشگران دو طرف به طور مشترک پروژه تعریف کرده و بودجه آن را به طور مشترک تأمین کنند.
محور دوم، پیوند دانشگاه و صنعت است. شاهین عباس پیشنهاد کرد استادان و پژوهشگران دانشگاهها با همکاری بخش صنعت، فناوری و بنگاههای تجاری، پروژههایی ناظر به مسائل واقعی دو کشور تعریف کنند؛ حوزههایی مانند هوش مصنوعی، مدلسازی ریاضی، علم داده، تغییرات اقلیمی، مدیریت منابع آب، انرژی، کشاورزی، سلامت و فناوریهای صنعتی میتواند بستر مناسبی برای این همکاری باشد تا پژوهش از سطح مقاله فراتر رفته و در قالب «تبدیل پژوهش به صنعت و جامعه» به نتایج ملموس بینجامد.
محور سوم، تبادل استاد و دانشجو است. وی با اشاره به اینکه دانشجویان پاکستانی برای تحصیل در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری با بورسیه به کشورهای مختلف میروند و در ایران نیز مراکز پژوهشی قدرتمند و دانشگاههای باکیفیتی وجود دارد، خواستار راهاندازی برنامههای رسمی تبادل دانشجو، تبادل اعضای هیئت علمی، راهنمایی مشترک رسالههای دکتری، جذب استاد مدعو، فرصتهای پسادکتری و دورههای مشترک کارشناسی ارشد و دکتری میان دو کشور شد تا پژوهشگران جوان به طور مستقیم از ظرفیتهای علمی یکدیگر بهرهمند شوند.
این استاد پاکستانی با ابراز تأسف از اینکه همکاری علمی میان تهران و اسلامآباد تاکنون در سطح شایسته مورد توجه قرار نگرفته، تصریح کرد: ایران در حوزههای مختلف علوم و فناوری دستاوردهای پژوهشی و فنی قابل توجهی داشته و نباید پیشرفت علمی هیچ کشوری را از دریچه سیاسی یا تصورات سنتی ارزیابی کرد، بلکه باید بر اساس شایستگی علمی و معیارهای پژوهشی از آن آموخت. این امر به ویژه برای پژوهشگران ارشد و دانشجویان دکتری اهمیت دوچندان دارد.
علم، مسیر قدرتمند همگرایی امت
شاهین عباس در پایان پیشنهاد کرد نهادهای سیاستگذار ایران و پاکستان چارچوبی مشترک و دائمی با حضور کمیسیون آموزش عالی، نهادهای تأمین مالی علم و پژوهش، دانشگاهها، مراکز تحقیقاتی و نمایندگان صنعت ایجاد کنند تا هر ساله حوزههای اولویتدار پژوهشی تعیین، تأمین مالی مشترک انجام، فرصتهای تبادل دانشگاهی فراهم و نتایج پژوهشهای مشترک به صنعت و جامعه منتقل شود.
وی خاطرنشان کرد: اگر پاکستان، ایران و دیگر کشورهای اسلامی بتوانند بهترین استادان، دانشمندان، مهندسان و پژوهشگران خود را گرد هم آورند و الگویی عملی برای همکاری علمی پایدار بسازند، این مسیر یکی از قدرتمندترین راهها برای تحقق وحدت امت و ساختن امتی باوقار بر پایه توحید، رسالت، عدالت، برادری، علم و خدمت به انسان خواهد بود؛ همانگونه که پیامبر اکرم (ص) تفرقههای قبیلهای را به برادری اسلامی بدل کرد.
نظرات (0)