مدیرکل امور زنان و خانواده استانداری گلستان با بازخوانی سیره پیامبر اکرم(ص) تأکید کرد که در مکتب نبوی، زن جایگاهی فراتر از مخاطب صرف احکام دینی دارد و بهعنوان انسانی صاحب کرامت، حق انتخاب، دانش و مسئولیت اجتماعی و اقتصادی شناخته میشود.
صدیقه جهانشاهی در گفتوگو با خبرگزاری مهر در گرگان و در قالب بحث «زن در سیره نبوی؛ کنشگر اجتماعی و تمدنساز» اظهار کرد: برای فهم درست جایگاه زن در جامعه اسلامی باید به نحوه مواجهه پیامبر(ص) با زنان رجوع کرد؛ بهویژه در شرایطی که پیش از اسلام، زنان در بسیاری از جوامع از حقوق و منزلت شایسته محروم بودند.
کرامت انسانی؛ معیار ارزش در نگاه نبوی
جهانشاهی نخستین اصل در نگاه نبوی به زن را «کرامت انسانی» دانست و گفت: پیش از هر نقش اجتماعی، زن و مرد هر دو انسانهایی برخوردار از کرامت الهی هستند و ارزش آنان به جنسیت وابسته نیست. وی با اشاره به آیه ۱۳ سوره حجرات «إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاکُمْ» یادآور شد که قرآن کریم، تقوا و فضیلت را معیار برتری انسان معرفی میکند، نه زن یا مرد بودن.
به گفته وی، اگر کرامت انسانی مبنای تحلیل جایگاه زن قرار گیرد، بسیاری از برداشتهای نادرست درباره نقش زنان اصلاح میشود. در سیره پیامبر(ص)، زن شخصیتی مستقل دارد که میتواند درباره زندگی خود تصمیم بگیرد، از حقوق خود بهرهمند شود، بیاموزد، فعالیت اقتصادی داشته باشد و در مسائل اجتماعی مسئولیت بپذیرد.
الگوی استقلال اقتصادی؛ از حضرت خدیجه(س) تا به رسمیت شناختن مالکیت زنان
مدیرکل امور زنان و خانواده گلستان با اشاره به حضور پررنگ زنان در عرصههای مختلف جامعه نبوی گفت: زنان در عصر پیامبر(ص) تنها در چارچوب نقش خانوادگی تعریف نمیشدند. نمونه بارز آن، حضرت خدیجه(س) است که پیش از ازدواج با پیامبر(ص) در عرصه تجارت فعال بود و استقلال مالی داشت. این واقعیت نشان میدهد اسلام نبوی، مالکیت و کنشگری اقتصادی زن را نهتنها منع نکرده، بلکه به رسمیت شناخته است.
وی افزود: زن در آن جامعه میتوانست مالک دارایی خود باشد، خرید و فروش کند، از اموالش بهره ببرد، صدقه دهد و از حقوق مالی مستقل برخوردار باشد. در بستر تاریخی آن دوران، این نگاه تحولی بنیادین در ارتقای جایگاه اجتماعی زنان به شمار میرفت.
هویت اجتماعی مستقل و بیعت بهعنوان کنش سیاسی
جهانشاهی با تأکید بر هویت اجتماعی مستقل زنان در جامعه نبوی به موضوع بیعت زنان با پیامبر(ص) اشاره کرد و گفت: قرآن کریم در آیه ۱۲ سوره ممتحنه خطاب به پیامبر میفرماید «یَا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِذَا جَاءَکَ الْمُؤْمِنَاتُ یُبَایِعْنَکَ...» و زنان مؤمن را بهعنوان طرف پیمان اجتماعی مورد خطاب قرار میدهد.
وی تصریح کرد: بیعت یک کنش اجتماعی و سیاسی است و حضور زنان در چنین عرصهای گواه آن است که نگاه نبوی، زن را محدود به نقش خانوادگی نمیدید، بلکه برای او مسئولیت و هویت اجتماعی قائل بود. این حضور نشان میدهد زن در ساختار جامعه اسلامی صدر اسلام، کنشگری دارای حق و تکلیف اجتماعی بوده است.
خانواده؛ عرصه تکریم نه تابعیت
این مسئول استانی با بیان اینکه خانواده در سیره نبوی جایگاهی بسیار مهم دارد، خاطرنشان کرد: اهمیت خانواده به معنای تابع بودن زن یا حذف شخصیت او نیست. رابطه زن و مرد در خانواده نبوی بر پایه محبت، احترام متقابل، تکریم و همراهی شکل میگرفت.
جهانشاهی رفتار پیامبر اکرم(ص) با همسران و دختران، بهویژه حضرت فاطمه زهرا(س) را نمونه روشن تکریم شخصیت زن در خانواده توصیف کرد و گفت: در این الگو، زن صرفاً مجری وظایف خانگی نیست، بلکه دارای عاطفه، اندیشه و جایگاه انسانی مستقل است و خانواده باید بستر رشد و تعالی همه اعضا را فراهم کند.
زن، راوی دانش و انتقالدهنده معارف
وی یکی دیگر از ابعاد مهم سیره نبوی را توجه به دانش و آگاهی زنان دانست و اظهار کرد: زنان در زمان پیامبر(ص) درباره مسائل دینی پرسش میکردند، آموزش میدیدند و خود در انتقال معارف اسلامی نقشآفرین بودند. آموختن برای زن امری حاشیهای تلقی نمیشد.
جهانشاهی افزود: حضور زنان عالم و راوی حدیث در صدر اسلام، گواه این رویکرد است. حضرت فاطمه زهرا(س)، امسلمه، عایشه، حفصه، اسما و دیگر زنان صحابی در روایت و انتقال آموزههای دینی سهم داشتند. بنابراین زن در جامعه نبوی هم مخاطب آموزش بود و هم در جایگاه معلم و انتقالدهنده دانش قرار میگرفت.
حضور اجتماعی و نقشآفرینی در بزنگاهها
مدیرکل امور زنان و خانواده گلستان به مسئولیتهای اجتماعی زنان در جامعه نبوی نیز اشاره کرد و گفت: زنان در امور اجتماعی و امدادرسانی مشارکت داشتند و در مقاطع حساس از جامعه اسلامی پشتیبانی میکردند. نمونههایی همچون نسیبه، نشان میدهد زنان میتوانستند در لحظات سرنوشتساز، مسئولیتهای مهم اجتماعی بر عهده گیرند.
وی تأکید کرد: نباید میان «خانهداری» و «حضور اجتماعی» تقابل کاذب ایجاد کرد. در سیره نبوی، خانواده و جامعه دو عرصه متضاد نیستند، بلکه مکمل یکدیگرند. زن میتواند هم بنیان خانواده را استوار کند و هم متناسب با تواناییها، شرایط و نیازهای جامعه در حوزههای علمی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی مشارکت فعال داشته باشد.
از حاشیه به متن؛ زن، تاریخساز نه تماشاگر
جهانشاهی با جمعبندی این مباحث گفت: مسئله اصلی امروز، به رسمیت شناختن ظرفیتهای زنان است. اگر زن از کرامت انسانی، فرصت رشد، امکان آموزش و زمینه مشارکت برخوردار باشد، به سرمایهای ارزشمند برای خانواده و جامعه تبدیل میشود. تجربه تاریخی اسلام نیز نشان داده است که زنان همزمان با ایفای نقش خانوادگی، در عرصههای گوناگون اجتماعی و تمدنی اثرگذار بودهاند.
وی تصریح کرد: در مکتب نبوی، زن از حاشیه به متن جامعه آمد. نگاه پیامبر(ص) به زن، نگاهی ظرفیتمحور بود؛ نگاهی که او را موجودی منفعل و تماشاگر نمیدید، بلکه انسانی میدانست که میتواند در شکلگیری جامعه، تربیت نسل، فعالیت اقتصادی، انتقال دانش و حتی تحولات اجتماعی نقش ایفا کند. از حضرت خدیجه(س) تا نسیبه و از زنان دانشمند و راوی صدر اسلام تا حضرت فاطمه زهرا(س)، تاریخ اسلام سرشار از نمونه زنانی است که کنشگر و گاه تاریخساز بودهاند.
به گفته جهانشاهی، امروز نیز برای سخن گفتن از زن مسلمان و نقش او در پیشرفت جامعه باید به همین اصول بازگشت: کرامت زن، حق برخورداری از دانش، استقلال شخصیت، مشارکت اجتماعی، نقش مؤثر در خانواده و امکان اثرگذاری در مسیر تعالی جامعه را بهصورت همزمان دید. هرگاه کرامت و توانمندی زن به رسمیت شناخته شده، او از حاشیه به متن آمده و جامعه نیز گامی به سوی تعالی برداشته است.
نظرات (0)