طرح نشاندار کردن مالیاتها به عنوان یکی از ابتکارات تحولی سازمان امور مالیاتی، پس از اجرای موفق در سال گذشته، در سال جاری نیز ادامه یافته است. در قالب این سازوکار، مؤدیان مالیاتی میتوانند مشخص کنند که بخشی از مالیات پرداختی آنها در کدام استان و برای تکمیل کدام پروژه عمرانی، آموزشی یا درمانی هزینه شود. اقدامی که به گفته کارشناسان و نمایندگان مجلس، زمینه مشارکت مستقیم مردم در توسعه کشور و افزایش اعتماد عمومی به نظام مالیاتی را فراهم کرده است.
از بار تحمیلی تا سرمایهگذاری اجتماعی
نظامهای مالیاتی سنتی همواره با یک چالش بنیادین روبهرو بودهاند؛ احساس بیگانگی مؤدی نسبت به سرنوشت منابع پرداختی و ابهام در چگونگی هزینهکرد آنها. این فاصله ذهنی در بسیاری از موارد به کاهش تمکین مالیاتی، فرار مالیاتی و نارضایتی عمومی منجر میشود.
طرح نشاندار کردن مالیاتها تلاش میکند دقیقاً همین گسست را ترمیم کند. وقتی به مؤدی حق انتخاب داده میشود تا محل مصرف مالیات خود را تعیین کند، ماهیت مالیات در ذهن او دگرگون میشود؛ دیگر یک جریمه یا هزینه اجباری نیست، بلکه به یک سرمایهگذاری اجتماعی مستقیم برای آبادانی محله، شهر و استان خود تبدیل میشود. این چرخش نگاه، انگیزه درونی برای ابراز صادقانه درآمدها را تقویت کرده و مقاومتهای ذهنی در برابر پرداخت مالیات را به شکل محسوسی کاهش میدهد. نتیجه این فرآیند، افزایش نرخ تمکین داوطلبانه و بازسازی پیوند اعتماد میان مردم و حاکمیت در حوزه مالی است.
تخصیص هوشمند منابع بر اساس نیاز واقعی مناطق
یکی از ضعفهای ساختاری نظام بودجهریزی متمرکز، فاصله میان تصمیمگیران بوروکراتیک و نیازهای عینی هر منطقه است. دولتها به دلیل پیچیدگیهای اداری و تمرکزگرایی، گاه در تشخیص اولویتهای عمرانی و رفاهی استانها و شهرستانها دچار خطا میشوند و منابع به پروژههای کمبازده، موازی یا راکد اختصاص مییابد.
مشارکت دادن مستقیم مردم در تخصیص منابع مالیاتی، نوعی نظام پایش هوشمند و مردمی برای شناسایی نیازهای واقعی ایجاد میکند. ساکنان هر منطقه بهتر از هر برنامهریز متمرکزی میدانند که شهر یا روستای آنها به مدرسه، بیمارستان، راه ارتباطی یا طرح آبرسانی نیاز فوری دارد. هدایت درآمدهای مالیاتی خرد و کلان به سمت پروژههایی که مستقیماً کیفیت زندگی مردم را بهبود میبخشند، کارآمدی بودجه را به حداکثر میرساند و از هدررفت منابع جلوگیری میکند.
شفافیت، نظارت عمومی و پایداری مالی دولت
وقتی شهروندان میدانند مالیات پرداختی آنها صرف ساخت یک مدرسه یا تکمیل یک بیمارستان مشخص شده است، حساسیت و انگیزه بیشتری برای نظارت بر روند اجرای آن پروژه پیدا میکنند. این نظارت عمومی خودجوش، سطح پاسخگویی پیمانکاران و دستگاههای اجرایی را بالا میبرد و بستر فساد و کمکاری را محدود میسازد.
از سوی دیگر، شفافیت ایجادشده در این فرآیند، به پایداری مالی دولت در بلندمدت کمک میکند. به جای تأمین مالی پروژههای ملی و منطقهای از طریق استقراض از بانک مرکزی و ایجاد آثار تورمی، طرحهای عمرانی با اتکا به درآمدهای پایدار و پاک مالیاتی و با پشتوانه افکار عمومی به سرانجام میرسند. این الگو، هم به نفع دولت است و هم رضایت اجتماعی را به همراه دارد.
روایت مجلس؛ مردمیسازی حکمرانی مالیاتی
رحیمی دشتلویی، نماینده مجلس شورای اسلامی، با مثبت ارزیابی کردن اجرای طرح نشاندار کردن مالیاتها برای سومین سال متوالی از سوی وزارت امور اقتصادی و دارایی و سازمان امور مالیاتی، این اقدام را گامی مهم در جهت مردمیسازی حکمرانی مالیاتی دانست.
وی تأکید کرد: «مردمیسازی نظام مالیاتی به افزایش شفافیت میانجامد، زیرا به جای هزینهکرد غیرشفاف و غیرنظارتی منابع، از ظرفیت خود مردم و مؤدیان برای تعیین محل مصرف مالیات استفاده میشود.»
این نماینده مجلس افزود: نشاندار کردن مالیاتها مشارکت واقعی مردم در اقتصاد را تقویت میکند، چرا که مؤدیان خود تعیین میکنند مالیاتشان در کجا هزینه شود. وقتی مردم میبینند پروژهای با مالیات پرداختی آنها تکمیل میشود، انگیزه بیشتری برای پرداخت بهموقع و داوطلبانه مالیات پیدا میکنند و احساس رضایت آنها افزایش مییابد.
رحیمی دشتلویی خاطرنشان کرد: سهیم کردن مؤدیان در تصمیمگیری درباره محل هزینهکرد درآمدهای مالیاتی، مسئولیتپذیری اجتماعی آنان را نیز ارتقا میدهد. مهمترین دستاورد این مشارکت، تحقق کارآمدی در نظام تخصیص منابع، افزایش تمکین مالیاتی و تقویت اعتماد عمومی به نظام مالیاتی کشور است.
به نظر میرسد تداوم و توسعه طرح نشاندار کردن مالیاتها، در صورت اطلاعرسانی گسترده و تسهیل فرآیند انتخاب برای همه مؤدیان، بتواند الگویی موفق از حکمرانی مشارکتی در حوزه اقتصاد را به نمایش بگذارد؛ الگویی که در آن مالیات نه به عنوان هزینه، بلکه به عنوان سهم مستقیم هر شهروند در ساختن آینده کشور تعریف میشود.
نظرات (0)