نخستین نشست رسمی ائتلاف دفاعی سهجانبه موسوم به «توافق مکه» این هفته در ترکیه برگزار خواهد شد. بر اساس اعلام وزارت امور خارجه پاکستان، مقامات ارشد ترکیه، عربستان سعودی و پاکستان روز دوشنبه در شهر استانبول گرد هم میآیند تا چارچوب همکاریهای راهبردی و دفاعی مشترک را وارد مرحله اجرایی کنند.
این نشست که با عنوان «کمیته راهبردی سیاسی و دفاعی» تعریف شده، نخستین گردهمایی در سطح عالی پس از امضای توافقنامه دفاع مشترک میان سه کشور به شمار میرود و انتظار میرود نقشه راه همکاریهای آینده را ترسیم کند.
ترکیب هیئت پاکستانی و سطح برگزاری نشست
وزارت خارجه پاکستان در بیانیه رسمی خود ترکیب هیئت اعزامی این کشور به استانبول را اعلام کرد. بر این اساس، هیئت پاکستانی را سه مقام ارشد تشکیل میدهند:
- محمد اسحاق دار، معاون نخستوزیر و وزیر امور خارجه پاکستان
- خواجه محمد آصف، وزیر دفاع
- ژنرال سید عاصم منیر، رئیس ستاد ارتش و فرمانده نیروهای دفاعی
حضور همزمان وزیر خارجه، وزیر دفاع و فرمانده ارتش پاکستان نشان میدهد که اسلامآباد اهمیت ویژهای برای این نشست قائل است و موضوعات مورد بحث ابعاد سیاسی، نظامی و راهبردی را به طور همزمان در بر میگیرد. اگرچه ترکیب هیئتهای ترکیه و عربستان هنوز به صورت رسمی اعلام نشده، اما انتظار میرود آنکارا و ریاض نیز در سطح مشابه وزرای خارجه و دفاع و مقامات نظامی ارشد در این نشست شرکت کنند.
محورهای اصلی گفتوگو؛ از هماهنگی عملیاتی تا تولید مشترک
به گفته منابع دیپلماتیک، دستور کار اصلی نخستین نشست کمیته راهبردی ائتلاف مکه بر افزایش هماهنگی میان نیروهای مسلح سه کشور متمرکز خواهد بود. سه محور کلیدی برای مذاکرات استانبول پیشبینی شده است:
۱. هماهنگی نظامی و ارتقای آمادگی مشترک: ایجاد سازوکارهای هماهنگی عملیاتی، برگزاری رزمایشهای مشترک، تبادل اطلاعات و یکسانسازی رویههای فرماندهی و کنترل از جمله موضوعاتی است که در این بخش بررسی میشود.
۲. توسعه همکاری در صنایع دفاعی: یکی از مهمترین اهداف ائتلاف، حرکت به سمت خودکفایی دفاعی از طریق همکاری صنعتی است. سه کشور درباره تولید مشترک تجهیزات نظامی، انتقال فناوری و سرمایهگذاری مشترک در پروژههای دفاعی گفتوگو خواهند کرد.
۳. همکاری در تحقیق و توسعه: بخش تحقیق و توسعه (R&D) به عنوان زیربنای همکاری بلندمدت مورد توجه قرار گرفته و قرار است زمینههای همکاری دانشگاهی، مراکز تحقیقاتی دفاعی و شرکتهای دانشبنیان سه کشور مورد بررسی قرار گیرد.
کارشناسان معتقدند در صورت توافق بر سر این محورها، ائتلاف مکه میتواند به یکی از ساختارهای تأثیرگذار امنیتی در غرب آسیا و جنوب آسیا تبدیل شود.
توافق دفاع مشترک مکه چیست؟
توافق دفاعی مشترک مکه اواسط مردادماه امسال میان پاکستان، ترکیه و عربستان سعودی به امضا رسید و به سرعت به یکی از مهمترین تحولات امنیتی منطقه تبدیل شد. مهمترین بند این توافقنامه، اصل دفاع دستهجمعی است؛ بر اساس این اصل، هرگونه حمله مسلحانه علیه یکی از سه کشور، به منزله حمله به هر سه عضو تلقی خواهد شد و اعضا متعهد به واکنش مشترک هستند.
این الگو که شباهتهایی به پیمانهای دفاع دستهجمعی بینالمللی دارد، نشاندهنده اراده سه کشور برای ایجاد یک چتر امنیتی مشترک در برابر تهدیدات منطقهای و فرامنطقهای است. ترکیه به عنوان عضو ناتو و دارنده صنعت دفاعی پیشرفته، عربستان به عنوان قدرت اقتصادی و سیاسی جهان عرب، و پاکستان به عنوان تنها کشور اسلامی دارای سلاح هستهای و دارای ارتش بزرگ، هر کدام ظرفیتهای مکملی را به این ائتلاف وارد میکنند.
نامگذاری این توافق به نام «مکه» نیز بار نمادین و مذهبی دارد و بر پیوندهای جهان اسلام تأکید میکند؛ موضوعی که میتواند زمینه را برای پیوستن سایر کشورهای اسلامی فراهم کند.
گمانهزنی درباره دعوت از ایران
در حالی که نخستین نشست ائتلاف در آستانه برگزاری است، هفته گذشته شبکه المیادین به نقل از منابع آگاه گزارش داد که جمهوری اسلامی ایران نیز دعوتنامهای برای پیوستن به توافق مکه دریافت کرده و این موضوع در حال حاضر در تهران در دست بررسی است.
تاکنون هیچ مقام رسمی ایرانی این خبر را تأیید یا تکذیب نکرده است، اما در صورت پیوستن ایران، ترکیب و وزن ژئوپلیتیک این ائتلاف به طور چشمگیری تغییر خواهد کرد و میتواند معادلات امنیتی خاورمیانه را وارد مرحله جدیدی کند. برخی ناظران معتقدند گسترش این ائتلاف با حضور قدرتهای دیگر اسلامی میتواند به شکلگیری یک بلوک دفاعی بزرگ در جهان اسلام منجر شود، در حالی که برخی دیگر معتقدند ملاحظات سیاسی و رقابتهای منطقهای، روند توسعه آن را پیچیده خواهد کرد.
نشست استانبول از این منظر نیز حائز اهمیت است که مشخص خواهد کرد آیا اعضا به دنبال گسترش ائتلاف هستند یا در مرحله نخست بر تحکیم همکاری میان سه عضو مؤسس تمرکز خواهند کرد.
نظرات (0)