موج گرمای شدید و تداوم خشکسالی در تابستان امسال، بخش بزرگی از قاره اروپا را با یکی از جدیترین بحرانهای آبی سالهای اخیر مواجه کرده است. بحرانی که تنها محدود به کمبود آب شرب نیست، بلکه اکوسیستمهای طبیعی و چرخه اقتصاد محلی وابسته به آب را نیز به شدت تحت تأثیر قرار داده و صنعت شیلات را در چندین کشور اروپایی در آستانه بحرانی فراگیر قرار داده است.
گزارشهای منتشرشده از مناطق مختلف اروپا نشان میدهد که از دریاچههای کوهستانی اسلوونی گرفته تا شاخههای رود دانوب در صربستان و مزارع گسترده پرورش ماهی در جمهوری چک، رومانی و مجارستان، نشانههای کمآبی و گرمای بیسابقه به وضوح دیده میشود. کاهش تراز آب، افزایش دمای آب و افت شدید اکسیژن محلول، حیات آبزیان را به خطر انداخته و فعالیت صیادان و پرورشدهندگان ماهی را مختل کرده است.
از اسلوونی تا صربستان؛ رودها و دریاچهها در پایینترین سطح
در اسلوونی، تصاویر هوایی از دریاچههای طبیعی این کشور از عقبنشینی چشمگیر خط ساحلی و نمایان شدن بسترهای گلی حکایت دارد. دریاچههایی که همواره به عنوان زیستگاه مهم پرندگان مهاجر و ماهیان آب شیرین شناخته میشدند، اکنون با پهنههای خشک و ترکخورده احاطه شدهاند. کاهش بارشهای زمستانی و بهاری در کنار تبخیر شدید ناشی از گرما، ورودی آب به این پهنهها را به حداقل رسانده است.
در صربستان نیز وضعیت شاخههای فرعی رود دانوب نگرانکننده توصیف میشود. دانوب به عنوان دومین رود بزرگ اروپا، شاهرگ حیاتی برای شیلات، کشاورزی و حملونقل در اروپای مرکزی و جنوب شرقی است، اما امسال دبی آن در بسیاری از مقاطع به پایینترین حد چند دهه اخیر رسیده است. کمعمق شدن بستر رودخانه، مهاجرت و تخمریزی طبیعی ماهیان را مختل کرده و قایقهای صیادی در بسیاری از مناطق عملاً امکان تردد ندارند.
مزارع پرورش ماهی در جمهوری چک، رومانی و مجارستان زیر فشار گرما
بیشترین آسیب اما متوجه مزارع پرورش ماهی در اروپای مرکزی و شرقی شده است؛ مزارعی که اقتصاد صدها روستا و شهر کوچک به آن وابسته است. در جمهوری چک که یکی از بزرگترین تولیدکنندگان ماهی آب شیرین در اتحادیه اروپا به شمار میرود، استخرهای پرورشی به دلیل تبخیر بالا و کاهش آب ورودی، با کمبود شدید آب مواجه شدهاند. افزایش دمای آب تا بیش از آستانه تحمل گونههایی مانند کپور و قزلآلا، منجر به تلفات گسترده و کاهش رشد ماهیان شده است.
در رومانی و مجارستان نیز شرایط مشابهی گزارش شده است. بسیاری از پرورشدهندگان ناچار به کاهش تراکم ماهی در استخرها، هوادهی اضطراری و حتی برداشت زودهنگام محصول برای جلوگیری از تلفات بیشتر شدهاند. این اقدامات اگرچه از مرگومیر دستهجمعی جلوگیری میکند، اما به معنای کاهش وزن نهایی ماهیان، افت کیفیت و زیان اقتصادی قابل توجه است. برخی از این مزارع که نسلهاست به صورت خانوادگی اداره میشوند، اکنون از احتمال توقف کامل فعالیت در صورت تداوم خشکسالی سخن میگویند.
پیامدهای اکولوژیک و اقتصادی؛ تهدیدی دوگانه
کارشناسان محیط زیست هشدار میدهند که پیامدهای این خشکسالی فراتر از یک فصل صید است. کاهش سطح آب و افزایش دما، چرخه اکسیژن و مواد مغذی در آب را بر هم میزند، رشد جلبکهای مضر را تشدید میکند و زمینه را برای شیوع بیماریها در میان آبزیان فراهم میآورد. از بین رفتن زیستگاههای تخمریزی و کاهش جمعیت ماهیان وحشی، میتواند تعادل اکولوژیک رودخانهها و دریاچهها را برای سالها بر هم بزند.
از منظر اقتصادی نیز، صنعت شیلات اروپا که علاوه بر تأمین پروتئین، نقش مهمی در اشتغال مناطق روستایی و صادرات دارد، با شوک بزرگی روبهرو شده است. به گفته فعالان این حوزه، کاهش تولید، افزایش هزینههای تأمین آب و برق برای هوادهی و پمپاژ، و افت فروش به دلیل کوچک ماندن ماهیان، حاشیه سود را به شدت کاهش داده است. در برخی مناطق، قیمت ماهی پرورشی افزایش یافته و این موضوع بر سبد غذایی خانوارها نیز اثر گذاشته است.
- کاهش ۳۰ تا ۵۰ درصدی دبی رود دانوب در برخی مقاطع صربستان و مجارستان نسبت به میانگین بلندمدت
- افت سطح آب دریاچههای اسلوونی و نمایان شدن بسترهای خشک در تابستان جاری
- افزایش تلفات ماهیان گرمآبی و سردآبی در مزارع جمهوری چک و رومانی به دلیل کمبود اکسیژن
- رشد هزینههای انرژی برای هوادهی و جابهجایی آب در مزارع پرورشی
زنگ خطر تغییر اقلیم برای آینده شیلات اروپا
اگرچه خشکسالی و موج گرما پدیدهای فصلی است، اما تکرار و شدت گرفتن آن در سالهای اخیر، بسیاری از پژوهشگران را به این جمعبندی رسانده که اروپا وارد دورهای جدید از تنشهای اقلیمی شده است. زمستانهای کمبرف، بهارهای گرم و تابستانهای طولانی و سوزان، الگوی بارش و ذخیره آب را تغییر داده و وابستگی شدید شیلات سنتی به منابع آب سطحی را به پاشنه آشیل این صنعت تبدیل کرده است.
در همین راستا، برخی دولتهای اروپایی برنامههایی برای مدیریت پایدار منابع آب، نوسازی زیرساختهای ذخیرهسازی، بازچرخانی آب در مزارع پرورشی و توسعه گونههای مقاومتر به گرما را در دستور کار قرار دادهاند. با این حال، فعالان محیط زیست تأکید میکنند که بدون اقدام جدی در سطح قاره برای کاهش انتشار گازهای گلخانهای و سازگاری با تغییر اقلیم، بحرانهایی مانند آنچه امسال در شیلات اروپا رخ داده، در سالهای آینده تکرار و حتی تشدید خواهد شد.
تصاویر منتشرشده از پهنههای خشک، قایقهای بهگلنشسته و استخرهای نیمهخالی پرورش ماهی، تنها گوشهای از واقعیت تلخی است که امروز صنعت شیلات اروپا با آن دستوپنجه نرم میکند؛ واقعیتی که نشان میدهد خشکسالی دیگر یک تهدید دوردست نیست، بلکه به عاملی تعیینکننده در امنیت غذایی و معیشت جوامع وابسته به آب تبدیل شده است.
نظرات (0)