وزیر راه و شهرسازی از تغییر شیوه هدایت پروازهای مسافربری در پی بروز مشکل در سامانههای راداری خبر داد و تأکید کرد که در شرایط فعلی، کنترل پروازها با استفاده از روش «ناوبری رویهای» و با اولویت کامل ایمنی انجام میشود؛ روشی که اگرچه استاندارد و شناختهشده در هوانوردی جهان است، اما ظرفیت عملیاتی فرودگاهها را بهطور محسوسی کاهش میدهد.
فرزانه صادق در گفتوگویی تلویزیونی که بامداد دوشنبه دهم شهریور ۱۴۰۵ منتشر شد، درباره آخرین وضعیت فرودگاهها توضیح داد: «با توجه به آنکه رادارها مشکل پیدا کرده، همکاران ما در حوزه ناوبری، هدایت پروازها را بهصورت پروسیجرال انجام میدهند. یعنی اگر در یک ساعت ۳۰ هواپیما میتوانست نشست و برخاست کند، الان این عدد به حدود ۱۰ فروند میرسد، چون باید ملاحظات امنیتی و ایمنی را بهطور کامل رعایت کنیم.»
ناوبری رویهای چیست و چگونه عمل میکند؟
ناوبری رویهای یا Procedural Control یکی از روشهای کلاسیک و بینالمللی کنترل ترافیک هوایی است که در آن، کنترلر بدون مشاهده لحظهای و پیوسته موقعیت هواپیما روی صفحه رادار، هواپیما را بر اساس رویههای از پیش تعریفشده، نقاط گزارشدهی، مسیرها، ارتفاعها و زمانبندیهای دقیق هدایت میکند.
در این مدل، خلبان موظف است در نقاط مشخص، موقعیت، ارتفاع و زمان عبور خود را به برج یا مرکز کنترل گزارش دهد و کنترلر بر اساس محاسبات زمانی ـ مکانی و فاصلهگذاریهای استاندارد، مجوز ادامه مسیر، تغییر ارتفاع یا فرود را صادر میکند. به بیان ساده، بهجای دیدن مستقیم هواپیما روی رادار، کنترلر با تکیه بر برنامه پرواز، گزارشهای خلبان و محاسبات دقیق، چیدمان ایمن ترافیک را مدیریت میکند.
نمونه کلاسیک این روش در پروازهای فرااقیانوسی است؛ جایی که پوشش رادار زمینی وجود ندارد. برای مثال هواپیمایی که بر فراز اقیانوس اطلس پرواز میکند، طبق طرحی مشخص از نقطه A با سمت ۲۷۰ درجه به مدت ۴۵ دقیقه به سمت نقطه B حرکت میکند و سپس با دریافت مجوز، ارتفاع خود را تغییر میدهد؛ بدون آنکه در تمام طول مسیر روی صفحه رادار دیده شود.
تفاوت با کنترل راداری
در حالت عادی و در مناطقی که پوشش راداری کامل وجود دارد، کنترلر موقعیت هواپیما را تقریباً بهصورت لحظهای مشاهده میکند و میتواند دستورهای دقیق و آنی مانند «۱۰ درجه به راست گردش کنید» یا «کاهش سرعت به ۲۵۰ نات» را صادر کند و فاصله طولی و عمودی بین پروازها را بر اساس تصویر واقعی رادار تنظیم کند.
این پایش پیوسته به کنترلر اجازه میدهد تعداد بیشتری پرواز را با فواصل ایمن کمتر مدیریت کند و ظرفیت باند و فضای پیرامونی فرودگاه افزایش یابد. در مقابل، در ناوبری رویهای بهدلیل نبود تصویر لحظهای، برای جبران عدم قطعیت، حاشیههای ایمنی بزرگتری در نظر گرفته میشود؛ فواصل زمانی و مکانی بین پروازها افزایش مییابد و در نتیجه throughput یا گذردهی عملیاتی کاهش پیدا میکند.
به همین دلیل است که به گفته وزیر راه، ظرفیت هر ساعت از حدود ۳۰ پرواز به حدود ۱۰ پرواز کاهش یافته است. این به معنای توقف پروازها نیست، بلکه به معنای مدیریت با احتیاط بیشتر، زمانبندی بازتر و اولویت مطلق ایمنی است.
چرا رادارها دچار اختلال شدهاند؟
وزیر راه بهطور مستقیم به علت فنی اختلال در رادارها اشاره نکرد، اما این اظهارات در شرایطی مطرح میشود که در ماههای اخیر، فرودگاههای کشور بهویژه پس از تنشهای نظامی و گزارشهای منتشرشده درباره آسیب به زیرساختهای فرودگاهی از جمله فرودگاه مهرآباد، تحت فشار عملیاتی قرار گرفتهاند. هرچند جزئیات رسمی درباره میزان و منشأ آسیب به سامانههای ناوبری و راداری بهصورت عمومی تشریح نشده، اما بازگشت به رویههای جایگزین، نشاندهنده اتخاذ تدبیر احتیاطی برای حفظ ایمنی در دوره ترمیم و بازبینی تجهیزات است.
کارشناسان هوانوردی تأکید میکنند که استفاده از ناوبری رویهای، هرچند ظرفیت را کاهش میدهد، اما بهخودیخود به معنای ناایمن بودن پرواز نیست؛ بلکه روشی مصوب سازمان بینالمللی هوانوردی غیرنظامی (ایکائو) است که تمام کشورهای عضو در زمان محدودیت رادار، تعمیرات یا پوشش ناکافی، از آن استفاده میکنند. شرط اصلی موفقیت این روش، انضباط عملیاتی بالا، گزارشدهی دقیق خلبانان، هماهنگی کامل بین مراکز کنترل و رعایت سختگیرانه فواصل استاندارد است.
پیامدها برای مسافران و برنامه پروازها
کاهش ظرفیت ساعتی فرودگاهها میتواند به تأخیر در برخی پروازها، بازتنظیم جدول نشست و برخاست و افزایش زمان انتظار منجر شود، اما هدف اصلی آن جلوگیری از هرگونه ریسک ایمنی است. وزارت راه و شهرسازی تأکید کرده که ایمنی پروازها خط قرمز است و تا زمان بازگشت کامل سامانههای راداری به وضعیت پایدار، همین الگوی محتاطانه ادامه خواهد داشت.
به مسافران توصیه میشود پیش از عزیمت به فرودگاه، وضعیت پرواز خود را از طریق شرکت هواپیمایی یا اطلاعات پرواز فرودگاه مبدأ بررسی کنند و زمان بیشتری برای فرآیندهای فرودگاهی در نظر بگیرند. شرکتهای هواپیمایی نیز موظف شدهاند برنامههای خود را با ظرفیت جدید هماهنگ کنند تا از ازدحام در آسمان و روی باند جلوگیری شود.
انتظار میرود با تکمیل بررسیهای فنی و رفع اختلال رادارها، ظرفیت فرودگاهها بهتدریج به شرایط عادی بازگردد. تا آن زمان، ناوبری رویهای بهعنوان یک راهکار استاندارد بینالمللی، نقش کلیدی در حفظ پیوستگی شبکه پروازی کشور و صیانت از جان مسافران و خدمه ایفا خواهد کرد.
نظرات (0)