جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، در تازه‌ترین اظهارات خود مدعی شد که دولت واشنگتن به طور فعال برای تضمین آزادی تجارت و تردد کشتی‌ها از مسیر تنگه هرمز در تلاش است.

این اظهارات در گفت‌وگوی او با شبکه فاکس‌نیوز مطرح شده و بازتاب آن به نقل از شبکه الجزیره در خبرگزاری مهر منتشر شده است. ونس در این مصاحبه با اشاره به اهمیت راهبردی این آبراه حیاتی، گفت: «ما در حال حاضر برای تضمین آزادی حرکت تجارت از طریق تنگه هرمز تلاش می‌کنیم.»

تکرار اتهام‌ها علیه ایران

معاون دونالد ترامپ در ادامه همین گفت‌وگو، با لحنی تند و ادعایی که از سوی بسیاری از ناظران غیردقیق ارزیابی می‌شود، مدعی شد رهبران ایران حاضرند «بدون در نظر گرفتن محاسبات راهبردی» برای ایجاد اختلال در جریان نفت و گاز دست به هر اقدامی بزنند.

این ادعا در حالی مطرح می‌شود که جمهوری اسلامی ایران همواره بر پایبندی خود به امنیت دریانوردی و ثبات بازار انرژی تأکید کرده و تنگه هرمز را به عنوان یک آبراه بین‌المللی که امنیت آن برای ایران نیز دارای اهمیت حیاتی است، معرفی کرده است. تهران بارها اعلام کرده که حفظ امنیت خلیج فارس و تنگه هرمز در راستای منافع ملی ایران و کشورهای منطقه است و هرگونه ناامنی در این مسیر به زیان همه طرف‌ها خواهد بود.

اهمیت راهبردی تنگه هرمز

تنگه هرمز که خلیج فارس را به دریای عمان و اقیانوس هند متصل می‌کند، یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های انرژی جهان به شمار می‌رود. بر اساس برآوردهای بین‌المللی، حدود یک‌پنجم تا یک‌سوم نفت خام و بخش قابل توجهی از گاز طبیعی مایع جهان روزانه از این آبراه باریک عبور می‌کند. به همین دلیل، هرگونه تنش یا اختلال در تردد کشتی‌ها در این منطقه می‌تواند پیامدهای مستقیمی بر قیمت انرژی و تجارت جهانی داشته باشد.

ایالات متحده در سال‌های گذشته همواره موضوع «آزادی کشتیرانی» و «امنیت تنگه هرمز» را به عنوان یکی از محورهای سیاست خود در منطقه خلیج فارس مطرح کرده است. واشنگتن با استقرار ناوگان دریایی در منطقه و اجرای گشت‌های مشترک با برخی متحدان، مدعی نقش‌آفرینی در تأمین امنیت این مسیر بوده؛ نقشی که از نگاه تهران، حضور فرامنطقه‌ای و عامل بی‌ثباتی تلقی می‌شود.

زمینه اظهارات ونس

اظهارات جی‌دی ونس در شرایطی بیان شده که روابط ایران و آمریکا در ماه‌های اخیر همچنان متأثر از موضوعات هسته‌ای، تحریم‌ها و تحولات منطقه‌ای بوده است. دولت آمریکا به رهبری دونالد ترامپ، رویکرد فشار حداکثری را در قبال تهران دنبال کرده و در مقابل، ایران تأکید دارد که هرگونه مذاکره باید بر مبنای احترام متقابل و رفع تحریم‌های غیرقانونی باشد.

کارشناسان مسائل بین‌الملل معتقدند طرح دوباره موضوع تنگه هرمز در ادبیات مقام‌های آمریکایی، بیش از آنکه ناظر بر یک تهدید فوری باشد، بخشی از پیام‌رسانی سیاسی واشنگتن برای همراه‌سازی متحدان اروپایی و منطقه‌ای و توجیه حضور نظامی در آب‌های خلیج فارس است. در مقابل، ایران بارها اعلام کرده که امنیت تنگه هرمز باید توسط کشورهای ساحلی و بدون دخالت نیروهای خارجی تأمین شود.

گفت‌وگوی ونس با فاکس‌نیوز هنوز با واکنش رسمی از سوی وزارت امور خارجه ایران روبه‌رو نشده است، اما پیش از این مقامات ایرانی هرگونه تلاش برای نسبت دادن قصد اختلال در جریان نفت به تهران را رد کرده و آن را «اتهام‌زنی بی‌اساس» برای فضاسازی رسانه‌ای توصیف کرده‌اند.