توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر در دو سال اخیر از یک برنامه تکمیلی به یکی از محورهای اصلی سیاستگذاری صنعت برق کشور تبدیل شده است؛ مسیری که نهتنها ظرفیت تولید را افزایش میدهد، بلکه میتواند وابستگی به سوختهای فسیلی، هزینه تمامشده تولید و فشار بر شبکه در دورههای اوج مصرف را بهطور محسوسی کاهش دهد.
بر اساس آخرین اعلام سازمان انرژیهای تجدیدپذیر و بهرهوری انرژی برق (ساتبا)، مجموع ظرفیت منصوبه نیروگاههای تجدیدپذیر از مرز ۵ هزار مگاوات عبور کرده که معادل بیش از ۵ درصد کل ظرفیت نصبشده برق کشور است. این رقم در مقایسه با وضعیت دو سال گذشته، رشدی بیش از چهار برابری را نشان میدهد و از شتاب گرفتن جدی انرژی پاک حکایت دارد.
جهش هفتبرابری نیروگاههای خورشیدی
بخش عمده این رشد مدیون توسعه نیروگاههای خورشیدی است. قائممقام ساتبا در گفتوگو با باشگاه خبرنگاران جوان با اشاره به عملکرد دو سال اخیر گفت: «به لطف تلاشهای ارکان وزارت نیرو و دولت، ظرفیت نیروگاههای تجدیدپذیر به بیش از ۵ هزار مگاوات رسیده است. این ظرفیت بیش از ۵ درصد ظرفیت منصوبه کشور است که نسبت به حدود دو سال پیش، پیش از آغاز به کار دولت، بیش از چهار برابر شده است.»
به گفته عظیمی، ظرفیت نیروگاههای خورشیدی بهتنهایی از حدود ۷۰۰ مگاوات به بیش از ۵ هزار مگاوات افزایش یافته؛ یعنی رشدی بیش از هفت برابری. او این جهش را نشانه عزم جدی دولت برای متنوعسازی سبد تولید برق و بهویژه استفاده از انرژی خورشیدی بهعنوان یک منبع در دسترس، پاک و قابل توسعه در مقیاسهای مختلف دانست.
وی افزود: «با برنامهریزیهای انجامشده امیدواریم این ظرفیت را تا اوج بار سال آینده به ۱۲ هزار مگاوات برسانیم.»
هدفگذاری ۷ هزار مگاواتی تا پاییز؛ مانع حملونقل تجهیزات
ساتبا پیشتر دستیابی به ظرفیت ۵ هزار مگاواتی را تا پایان سال ۱۴۰۴ هدفگذاری کرده بود، اما به گفته مدیران این سازمان، تحولات منطقهای و اختلال در زنجیره تأمین و حملونقل تجهیزات، تحقق دقیق این برنامه را با تأخیر و ریسک مواجه کرد.
عظیمی در این باره توضیح داد: «ما طی یک سال گذشته برنامهریزی کرده بودیم که در پایان سال ۱۴۰۴ ظرفیت نیروگاههای تجدیدپذیر را به پنج هزار مگاوات برسانیم، اما با توجه به شرایطی که در منطقه پیش آمد و مشکلاتی که برای حملونقل ایجاد شد، مقداری از تحقق آن برنامه دور شدیم. اکنون نیز مشکلات هنوز بهطور کامل مرتفع نشده و واقعاً در بحث حملونقل تجهیزات با مشکلات عدیدهای مواجه هستیم و این موضوع ریسک بالایی برای برنامه ایجاد کرده است.»
با این حال، برنامه کوتاهمدت ساتبا دستیابی به ۷ هزار مگاوات تا پاییز امسال و اجرای برنامه ۱۲ هزار مگاواتی تا دوره اوج بار سال آینده است. به گفته قائممقام ساتبا، در صورت کاهش موانع لجستیکی در روزهای آینده، تحقق هدف پاییزه دور از دسترس نخواهد بود و تیمهای اجرایی تلاش میکنند تعهد اعلامشده به مردم را محقق کنند.
چرا تجدیدپذیرها برای شبکه حیاتی شدهاند؟
اهمیت توسعه تجدیدپذیرها صرفاً به افزودن مگاواتهای جدید محدود نمیشود. نیروگاههای خورشیدی بهدلیل دوره ساخت کوتاهتر، قابلیت نصب در مقیاسهای خانگی، صنعتی و مزرعهای و پراکندگی جغرافیایی، میتوانند سریعتر از بسیاری از نیروگاههای حرارتی وارد مدار شوند و بهویژه در ساعات اوج مصرف تابستان، بخشی از ناترازی برق را جبران کنند.
کارشناسان صنعت برق معتقدند هر مگاوات انرژی خورشیدی که در زمان پیک وارد شبکه شود، مستقیماً از مصرف سوخت مایع و گاز در نیروگاههای حرارتی میکاهد، هزینه سوخت و استهلاک واحدهای حرارتی را کاهش میدهد و تابآوری شبکه در برابر نوسانات تقاضا را افزایش میدهد.
چهار گلوگاه پیش روی توسعه پایدار
با وجود چشمانداز روشن، تحقق اهداف ۷ و ۱۲ هزار مگاواتی به رفع چند گلوگاه اساسی وابسته است:
- تأمین و انتقال تجهیزات: پنلها، اینورترها و سازههای نیروگاه خورشیدی وابسته به واردات و حملونقل بینالمللی است و هرگونه اختلال در زنجیره تأمین، زمانبندی پروژهها را به تأخیر میاندازد.
- توسعه شبکه انتقال و توزیع: برای تزریق پایدار برق تجدیدپذیر، شبکه باید ظرفیت پذیرش، پستهای جدید و خطوط انتقال تقویتشده داشته باشد.
- ذخیرهسازی انرژی: بهدلیل نوسان تولید خورشیدی و بادی، توسعه سامانههای ذخیرهساز (باتری و سایر فناوریها) برای استفاده در ساعات غیرتولید ضروری است.
- سازوکار اقتصادی پایدار: جذابیت سرمایهگذاری نیازمند قراردادهای خرید تضمینی شفاف، نرخ بازدهی معقول و تسهیل تأمین مالی است.
به همین دلیل، کارشناسان تأکید میکنند که علاوه بر سرمایهگذاری، هماهنگی میان وزارت نیرو، ساتبا، توانیر، گمرک، شبکه بانکی و بخش خصوصی برای کاهش ریسکهای اجرایی و تسریع در صدور مجوزها و تخصیص زمین، نقش تعیینکنندهای دارد.
گامی بهسوی کاهش ناترازی و امنیت انرژی
افزایش سهم انرژیهای پاک در سبد تولید، در کنار توسعه همزمان زیرساخت شبکه و ذخیرهسازی، میتواند به مدیریت بهتر منابع سوخت فسیلی در نیروگاهها کمک کند. در ماههایی که مصرف گاز خانگی اوج میگیرد، هر کیلوواتساعت برق خورشیدی به معنای صرفهجویی در گاز تحویلی به نیروگاهها و امکان تخصیص آن به بخشهای دیگر است.
در نهایت، توسعه پایدار تجدیدپذیرها یکی از ابزارهای کلیدی برای عبور از ناترازی ساختاری برق، کاهش آلایندگی، ایجاد اشتغال در زنجیره تولید و نصب تجهیزات و حرکت به سمت امنیت انرژی بلندمدت ارزیابی میشود. عبور از ۵ هزار مگاوات، هرچند یک نقطه عطف مهم است، اما به گفته مسئولان، تنها آغاز مسیری است که در آن تجدیدپذیرها از ظرفیت مکمل به بازیگر اصلی صنعت برق کشور تبدیل خواهند شد.
نظرات (0)