پژوهش جدید دانشگاه تلآویو که با استناد به دادههای اداره مرکزی آمار اسرائیل انجام شده، از تشدید کمسابقه پدیده فرار مغزها در حوزه پزشکی پرده برداشته است. بر اساس این تحقیق، روند خروج پزشکان از سرزمینهای اشغالی در سه سال اخیر شتاب چشمگیری گرفته و ابعاد آن از یک جابهجایی مقطعی فراتر رفته است.
آمار سهساله؛ جهش ۹۴ درصدی نسبت به یک دهه قبل
بر پایه دادههای منتشرشده، ۴۱۶ پزشک در سال ۲۰۲۳، ۵۳۰ پزشک در سال ۲۰۲۴ و حدود ۴۱۹ پزشک در سال ۲۰۲۵ اسرائیل را به مدت حداقل یک سال ترک کردهاند. مجموع این سه سال به حدود یکهزار و ۳۶۵ نفر میرسد.
مقایسه این ارقام با دوره مشابه در دهه گذشته گویای عمق تغییر است. در فاصله سالهای ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۵ در مجموع ۷۰۵ پزشک کشور را ترک کرده بودند؛ به این معنا که تعداد پزشکان خارجشده در بازه ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ حدود ۹۴ درصد بیشتر و تقریباً دو برابر شده است.
پژوهشگران تأکید کردهاند که معیار آنها «ترک کشور برای دستکم یک سال» بوده و این شاخص لزوماً به معنای مهاجرت دائمی نیست، اما تجربه نشان میدهد اقامتهای طولانیمدت میتواند در بسیاری موارد به جابهجایی دائمی بینجامد.
خروج فقط جوانان نیست؛ پای متخصصان باتجربه هم در میان است
برخلاف تصور رایج که مهاجرت پزشکان را به جوانان یا افرادی که برای دوره تخصص به خارج میروند محدود میداند، یافتههای این پژوهش تصویر متفاوتی ارائه میدهد:
- حدود ۲۰ درصد از پزشکانی که در سالهای ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ خارج شدهاند، ۴۵ ساله یا بیشتر بودهاند؛ یعنی ۲۸۱ نفر از نیروهای باتجربه و متخصص.
- در سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴، حدود دو سوم پزشکان مهاجر، فارغالتحصیل دانشکدههای پزشکی داخل اسرائیل بودهاند. بنابراین موج خروج صرفاً به پزشکان آموزشدیده در خارج محدود نمیشود و بدنه اصلی نظام آموزش پزشکی داخلی را نیز درگیر کرده است.
- افزایش خروج در تخصصهای مختلف از جمله اطفال، چشمپزشکی و پوست و همچنین در مناطق جغرافیایی گوناگون مشاهده شده؛ نشانهای از فراگیر بودن پدیده و نه یک بحران موضعی.
تراز خالص منفی؛ از دست رفتن سالانه ۲۵۵ پزشک
اگر تعداد پزشکانی که کشور را ترک کردهاند در کنار شمار پزشکانی که بازگشتهاند قرار گیرد، تراز نهایی نگرانکنندهتر میشود. بر اساس گزارش، اسرائیل در مجموع سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ بهصورت خالص ۵۰۹ پزشک را از دست داده است؛ یعنی بهطور متوسط حدود ۲۵۵ نفر در سال.
این رقم تقریباً پنج برابر میانگین سالانه خالص خروج پزشکان در دهه گذشته است. وبسایت عبری «یدیعوت آحارانوت» در توصیف ابعاد این رخداد نوشته است که شمار پزشکان خارجشده معادل کادر پزشکی یک بیمارستان بزرگ است.
همزمانی با بحران سیاسی و جنگ؛ علت یا همبستگی؟
پژوهشگران دانشگاه تلآویو افزایش خروج پزشکان را در چارچوب تحولات سیاسی و امنیتی پس از سال ۲۰۲۳ بررسی کردهاند؛ از جمله اعتراضات گسترده علیه طرح دولت بنیامین نتانیاهو برای اصلاح نظام قضایی و سپس جنگ پس از ۷ اکتبر ۲۰۲۳.
با این حال، تیم تحقیق تصریح کرده که صرفاً بر اساس آمار خروج نمیتوان نتیجه گرفت این عوامل علت قطعی مهاجرت بودهاند. عبارت دقیق پژوهش این است که افزایش مهاجرت همزمان با این تحولات رخ داده، نه لزوماً به دلیل مستقیم آنها. این احتیاط علمی نشان میدهد برای اثبات رابطه علی به مطالعات عمیقتر درباره انگیزههای فردی پزشکان نیاز است.
هشدار درباره پیامدهای بلندمدت برای سلامت و اقتصاد
پروفسور «ایتای آتر»، یکی از پژوهشگران اصلی این مطالعه، این روند را نگرانکننده توصیف کرده و نسبت به پیامدهای جدی فرار مغزها برای جامعه اسرائیل هشدار داده است.
پژوهشگران میگویند ادامه این مسیر میتواند چند پیامد زنجیرهای داشته باشد:
- افزایش زمان انتظار برای دریافت خدمات درمانی و کاهش ظرفیت بیمارستانها و مراکز درمانی
- اختلال در آموزش نسل بعدی پزشکان، زیرا تربیت دانشجویان پزشکی و دورههای تخصص به حضور مستقیم پزشکان باتجربه وابسته است و خروج آنها خلأ آموزشی ایجاد میکند
- تأثیر بر اقتصاد و امنیت در بلندمدت، در صورتی که روند کلی خروج از کشور مهار نشود
این هشدار در حالی مطرح میشود که پدیده مهاجرت به پزشکان محدود نمانده است. رسانههای اسرائیلی ماه گذشته گزارش دادند که حدود ۲۶۸ هزار نفر در سه سال گذشته اراضی اشغالی را ترک کردهاند؛ موجی که از سال ۲۰۲۳ به سطحی بیسابقه رسیده است.
به باور ناظران، آنچه امروز در آمار نظام سلامت دیده میشود، نمودی از یک روند گستردهتر اجتماعی است. اگر پزشکان، بهعنوان یکی از گروههای کلیدی و پردرآمد جامعه، تصمیم به ترک میگیرند، این نشانهای از کاهش احساس ثبات و چشمانداز آینده در میان بخشی از طبقه متوسط و متخصص اسرائیل تلقی میشود؛ روندی که در صورت تداوم، هزینه آن نهتنها در اتاقهای انتظار بیمارستانها، بلکه در کل ساختار اقتصادی و اجتماعی نمایان خواهد شد.
نظرات (0)