تحقیقی تازه که روزنامه صهیونیستی هاآرتص منتشر کرده، پرده از یک هشدار دیپلماتیک مهم پیش از عملیات طوفانالاقصی برداشته است؛ هشداری که از سوی عالیترین مقام امارات متحده عربی به نخستوزیر اسرائیل منتقل شد اما نادیده گرفته شد.
بر اساس این گزارش که به استناد دهها منبع، سند و مکاتبه داخلی تهیه شده، محمد بنزاید، رئیس امارات، در روزهای پایانی ماه سپتامبر ۲۰۲۳ و حدود یک هفته و نیم پیش از هفتم اکتبر، در تماسی تلفنی با بنیامین نتانیاهو، رهبر جنبش حماس در غزه، یحیی سنوار، را در حال تدارک یک عملیات بزرگ علیه اسرائیل معرفی کرده است.
تماس ۴۵ دقیقهای در واپسین روزهای سپتامبر
طبق یافتههای هاآرتص، این تماس تلفنی حدود ۴۵ دقیقه به طول انجامیده و بنزاید در آن به صراحت به نتانیاهو اطلاع داده که سنوار برای یک «رویداد مهم» آماده میشود. رئیس امارات در این گفتوگو نسبت به پیامدهای چنین اقدامی بر ثبات کل منطقه و بهویژه بر سرنوشت «توافق ابراهیم» هشدار داده است.
توافق ابراهیم که در سال ۲۰۲۰ با میانجیگری آمریکا میان اسرائیل، امارات و بحرین امضا شد، عادیسازی روابط تلآویو با برخی کشورهای عربی را رقم زد و از نگاه ابوظبی، هرگونه تنش گسترده در غزه میتوانست دستاوردهای سیاسی و اقتصادی این توافق را به خطر بیندازد. به همین دلیل، لحن هشدار بنزاید نه صرفا اطلاعاتی، بلکه حاوی نگرانی استراتژیک از فروپاشی تلاشها برای تثبیت نظم جدید منطقهای بوده است.
پیشنهاد امارات؛ راهحل اقتصادی برای غزه و آرامسازی کرانه باختری
بر اساس اسناد مورد استناد هاآرتص، بنزاید تنها به هشدار اکتفا نکرده بلکه از نتانیاهو خواسته بود برای مهار تهدید پیشرو آماده شود و همزمان برای جلوگیری از تشدید تنش، دو مسیر را دنبال کند: نخست، یافتن یک راهحل اقتصادی برای نوار غزه به منظور کاهش فشار معیشتی و نارضایتی عمومی، و دوم، تلاش برای آرام کردن اوضاع در کرانه باختری.
این پیشنهاد نشان میدهد ابوظبی درک کرده بود که بنبست اقتصادی غزه و سیاستهای تنشزا در کرانه باختری میتواند به جرقهای برای انفجار بزرگ تبدیل شود. منابع نزدیک به کاخ ریاستجمهوری امارات به هاآرتص گفتهاند بنزاید بر این باور بود که بدون گشایش اقتصادی و کاهش فشارهای میدانی، هرگونه بازدارندگی نظامی به تنهایی مانع اقدام حماس نخواهد شد.
واکنش سرد نتانیاهو و ارزیابی نادرست از نیات حماس
اما پاسخ نتانیاهو به این هشدار، به گفته افرادی که با هاآرتص مصاحبه کردهاند، همراه با آرامش و حتی بیاعتنایی بوده است. نخستوزیر اسرائیل در آن تماس به بنزاید گفته که ارزیابیهای نهادهای اطلاعاتی و امنیتی اسرائیل حاکی از آن است که «حماس قصد دارد اقدامی را در کرانه باختری انجام دهد» و تأکید کرده که اسرائیل برای همه سناریوها آماده است.
این ارزیابی بعدها به عنوان یکی از بزرگترین خطاهای محاسباتی ساختار امنیتی اسرائیل پیش از هفتم اکتبر شناخته شد؛ خطایی که حماس را به عنوان بازیگری مهارشده و متمرکز بر حکومتداری در غزه تفسیر میکرد، نه نیرویی که آماده حملهای غافلگیرانه و گسترده از داخل نوار غزه باشد.
نتانیاهو در آن مقطع اطمینان داده بود که ارتش و دستگاههای اطلاعاتی اسرائیل بر اوضاع مسلط هستند و هیچ تهدید قریبالوقوعی از سمت غزه متوجه اسرائیل نیست؛ اطمینانی که تنها چند روز بعد با آغاز عملیات طوفانالاقصی در صبح ۷ اکتبر ۲۰۲۳ فرو ریخت.
هشدار دوم؛ پیام «زلزله» سنوار از طریق میانجی فلسطینی
نکته قابل توجه در تحقیقات هاآرتص این است که هشدار بنزاید، نخستین سیگنال از این دست نبوده است. پیش از تماس مستقیم رئیس امارات با نتانیاهو، یک میانجی فلسطینی نزدیک به بنزاید نیز پیامی مستقیم از یحیی سنوار را به طرف اماراتی منتقل کرده بود.
در آن پیام، سنوار از وقوع یک «زلزله» و «غافلگیری بزرگ» توسط حماس سخن گفته بود؛ تعابیری که به اعتقاد تحلیلگران، به وضوح از برنامهریزی برای عملیاتی فراتر از درگیریهای موشکی مقطعی یا اقدامات محدود در کرانه باختری حکایت داشت. این میانجی فلسطینی که به دلیل حساسیت موضوع نامش فاش نشده، هشدار سنوار را به ابوظبی منتقل کرده و ابوظبی نیز آن را به عنوان نشانهای جدی تلقی کرده بود.
به این ترتیب، زنجیرهای از هشدارها از داخل غزه تا ابوظبی و از آنجا به تلآویو شکل گرفته بود، اما در نهایت در ساختار تصمیمگیری اسرائیل به اقدام پیشگیرانه منجر نشد.
ابعاد شکست اطلاعاتی و پیامدهای منطقهای
افشاگری هاآرتص بار دیگر بحث شکست اطلاعاتی اسرائیل پیش از هفتم اکتبر را زنده کرده است. در ماههای پس از جنگ غزه، گزارشهای متعددی درباره نادیده گرفتن هشدارهای مصر، آمریکا و حتی برخی منابع داخلی اسرائیل منتشر شده بود، اما هشدار مستقیم رئیس امارات، به دلیل جایگاه خاص ابوظبی به عنوان شریک توافق ابراهیم، از وزن سیاسی متفاوتی برخوردار است.
کارشناسان مسائل منطقه معتقدند بیتوجهی به این هشدارها ریشه در دو عامل داشت: نخست، اعتماد بیش از حد کابینه نتانیاهو به ارزیابیهای ارتش و شاباک مبنی بر مهار شدن حماس، و دوم، تمرکز دولت اسرائیل در آن مقطع بر بحران داخلی ناشی از طرح اصلاحات قضایی و تنشها در کرانه باختری.
از سوی دیگر، این گزارش نشان میدهد امارات متحده عربی پیش از جنگ، نقشی فراتر از یک امضاکننده توافق عادیسازی ایفا میکرد و تلاش داشت به عنوان میانجی و کانال هشدار میان طرفهای فلسطینی و اسرائیلی عمل کند؛ نقشی که پس از هفتم اکتبر و آغاز جنگ ویرانگر غزه، به شدت تضعیف شد.
عملیات ۷ اکتبر که حماس آن را طوفانالاقصی نامید، با حمله گسترده به مناطق جنوبی اسرائیل آغاز شد و به کشته شدن صدها اسرائیلی و اسارت دهها نفر انجامید و در مقابل، جنگی خونین و طولانیمدت در نوار غزه را به دنبال داشت که تاکنون هزاران کشته و آوارگی گسترده غیرنظامیان را در پی داشته است.
اکنون با گذشت نزدیک به سه سال از آن رویداد، انتشار جزئیات تماس بنزاید و نتانیاهو، پرسشهای تازهای درباره میزان آگاهی متحدان منطقهای اسرائیل از نیات حماس و چرایی ناکامی تلآویو در پیشبینی و پیشگیری از آن حمله مطرح کرده است.
نظرات (0)