شوری آب دریای آزوف به بالاترین سطح ثبتشده در طول ۱۵۰ سال پایش علمی رسیده و دانشمندان روس هشدار دادهاند که این روند در سال ۲۰۲۶ به اوج تاریخی خود خواهد رسید. بر اساس پیشبینیهای جدید، میانگین شوری این دریا به ۱۶ در هزار افزایش مییابد؛ رقمی که آن را به شکل بیسابقهای به دریای سیاه نزدیک میکند.
دادههای منتشرشده از سوی مرکز علمی جنوبی آکادمی علوم روسیه نشان میدهد که دریای آزوف هماکنون طولانیترین دوره شوری خود را تجربه میکند؛ پدیدهای که در تمام ۱۵۰ سال مشاهده و ثبت علمی سابقه نداشته است.
افزایش ۶۰ درصدی شوری در کمتر از دو دهه
بر اساس گزارش این مرکز، میانگین شوری دریای آزوف پیش از سال ۲۰۰۷ حدود ۱۰ تا ۱۱ در هزار بود اما در بازه زمانی ۲۰۰۷ تا ۲۰۲۶ این شاخص به ۱۶ در هزار رسیده است. این به معنای رشد حدود ۶۰ درصدی طی تنها ۱۹ سال است.
در همین دوره، شوری در خلیج تاگانروگ بیش از دو برابر شده و در کل حوضه دریای آزوف حدود ۵۰ درصد افزایش یافته و به ۱۵ گرم در لیتر رسیده است. برای مقایسه، میانگین شوری دریای سیاه در حال حاضر ۱۸ گرم در لیتر و به طور متوسط ۱۸ تا ۱۹ در هزار اعلام شده است.
در بیانیه مرکز علمی جنوبی آمده است: «دریای آزوف که از نظر تاریخی یکی از شیرینترین دریاهای جهان به شمار میرفت، اکنون به سرعت در حال نزدیک شدن به ویژگیهای دریای سیاه است. سطح نمک در این دریا طی کمتر از دو دهه، جهشی بیسابقه را تجربه کرده است.»
دانشمندان میگویند روند افزایش شوری از سالهای ۲۰۰۷-۲۰۰۸ آغاز شده و از آن زمان تاکنون به طور متوسط سالانه ۰.۲۵ در هزار رشد داشته است. پیشبینی میشود این روند تا سال ۲۰۲۶ نیز ادامه یابد و همزمان شوری دریای سیاه نیز به دلیل کاهش جریان آب شیرین رودخانهها به ۱۸ در هزار برسد.
نزدیک شدن سرنوشت دو دریا
کارشناسان، علت اصلی این پدیده را کاهش شدید جریان آب شیرین ورودی به دریای آزوف عنوان میکنند. رود دان به عنوان مهمترین منبع تغذیه آب شیرین این دریا، در سالهای اخیر با کاهش قابل توجه بارندگی در حوضه آبریز خود مواجه بوده است. کمشدن آورد رود دان، تعادل تاریخی میان آب شیرین و آب شور را بر هم زده و زمینه را برای نفوذ بیشتر آب شور از دریای سیاه از طریق تنگه کرچ فراهم کرده است.
پیشتر نیز افزایش چشمگیر جمعیت عروسهای دریایی در سواحل آزوف به عنوان یکی از نشانههای اولیه شور شدن آب از سوی زیستشناسان دریایی گزارش شده بود؛ گونههایی که به شوری بالاتر سازگارترند و گسترش آنها زنگ خطری برای تغییر ساختار اکوسیستم محسوب میشود.
فروپاشی تنوع زیستی در یکی از حاصلخیزترین دریاهای جهان
دریای آزوف زمانی یکی از پربارترین و حاصلخیزترین دریاهای جهان از نظر ذخایر شیلاتی به شمار میرفت. شیلات این دریا به گونههای ارزشمندی چون ماهی خاویاری، ماهی سیم، کپور و ماهی سفید متکی بود؛ گونههایی که به آبهای کمشور و نسبتا شیرین وابستهاند.
اما با شور شدن تدریجی آب، ترکیب گونهای این دریا به طور کامل دگرگون شده است. به گفته دانشمندان، امروز فراوانترین گونههای صیدشده در حوضه آزوف شامل ماهی آنچوی (کولی)، گاوماهی (گوبی) و گونه بیلینگا هستند؛ گونههایی مقاوم به شوری بالا که ارزش تجاری و اکولوژیک کمتری نسبت به گونههای بومی پیشین دارند.
پیامد این تغییر، کاهش شدید تنوع زیستی است. بر اساس گزارش مرکز علمی جنوبی، در طول تاریخ مطالعات، بیش از ۱۴۰ گونه ماهی متعلق به ۴۷ خانواده و ۲۰ راسته در سه رده در حوضه دریای آزوف ثبت شده بود. این تعداد اکنون به حدود ۸۰ گونه کاهش یافته که تنها ۶ گونه آن جدید و معرفیشده هستند.
از میان گونههای باقیمانده، حدود ۴۰ گونه در صید تجاری دیده میشوند اما تنها نزدیک به ۱۰ گونه اهمیت تجاری قابل توجه دارند. دانشمندان پیشبینی میکنند که اگر روند فعلی شور شدن، صید بیرویه و آلودگی ناشی از فعالیتهای انسانی ادامه یابد، تعداد گونههای ماهی تا سال ۲۰۲۶ عملا به نصف کاهش خواهد یافت.
دریایی کمعمق با اهمیت راهبردی و اکولوژیک
دریای آزوف با عمق متوسط تنها ۱۳.۵ متر، یکی از کمعمقترین دریاهای جهان است. همین ویژگی آن را در برابر تغییرات اقلیمی، کاهش آورد رودخانهها و آلودگیها به شدت آسیبپذیر کرده است.
این دریا پس از تحولات سالهای اخیر، الحاق مناطق دونباس و نووروسیا و همچنین لغو پیمان مشترک روسیه و اوکراین درباره وضعیت حقوقی دریای آزوف و تنگه کرچ از سوی دومای دولتی روسیه، به عنوان یک دریای داخلی روسیه شناخته میشود.
کارشناسان محیط زیست تاکید میکنند که نجات اکوسیستم آزوف نیازمند مدیریت یکپارچه منابع آب، احیای جریان طبیعی رود دان، کنترل صید و کاهش آلایندههای صنعتی و کشاورزی است. در غیر این صورت، یکی از منحصربهفردترین زیستبومهای آبی اوراسیا که برای قرنها به شیرینی آب و تنوع زیستیاش شهرت داشت، به تدریج هویت اکولوژیک خود را از دست خواهد داد و به زائدهای شور از دریای سیاه تبدیل میشود.
نظرات (0)