هیئت نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در نشست روز سهشنبه شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی که با دستور کار «امنیت هستهای» برگزار شد، موضعی صریح و انتقادی علیه عملکرد این نهاد در قبال حملات اخیر به تأسیسات هستهای کشور اتخاذ کرد. نمایندگان ایران تاکید کردند که بررسی مفهوم امنیت هستهای بدون واکنش به تجاوزات گسترده علیه تأسیسات صلحآمیز تحت پادمان، فاقد اعتبار و اثربخشی است.
در بیانیه قرائتشده از سوی هیئت ایرانی، با اشاره به جایگاه امنیت هستهای در تضمین بهرهبرداری ایمن، مطمئن و پایدار از انرژی هستهای، تصریح شد که جمهوری اسلامی ایران همواره برای این مقوله اهمیت ویژه قائل بوده و نقش آن را به رسمیت میشناسد. در عین حال یادآور شد که مسئولیت اصلی تأمین امنیت هستهای به طور انحصاری بر عهده هر کشور است و آژانس صرفاً بنا به درخواست کشورها باید به آنان کمک کند و شورای حکام نیز باید بستر تحقق این همکاری را فراهم آورد.
سکوت شورای حکام در برابر تجاوزات گسترده
هیئت ایرانی در ادامه با لحنی انتقادی پرسید: «امنیت هستهای چه معنایی میتواند داشته باشد، وقتی در برابر حملات غیرقانونی به تأسیسات هستهای صلحآمیز تحت حفاظت هیچ اقدامی صورت نمیگیرد؟» این پرسش محوری بیانیه، ناظر بر حملاتی بود که به گفته نمایندگان ایران، علیه تأسیسات هستهای صلحآمیز و تحت نظارت آژانس انجام شده است.
نمایندگی کشورمان با طرح پرسشهای متعدد تاکید کرد: اگر چنین تجاوزاتی از سوی یک کشور عضو معاهده عدم اشاعه (NPT) و همچنین یک رژیم قانونشکن خارج از این معاهده علیه یک عضو متعهد به NPT انجام شود و شورای حکام حتی از صدور یک بیانیه ساده محکومیت نیز ناتوان باشد، اساساً از چه امنیت هستهای سخن میگوییم؟ به باور تهران، این دوگانگی و سکوت، مشروعیت بررسی سایر ابعاد امنیت هستهای در شورای حکام را زیر سؤال میبرد.
در این بیانیه آمده است: «اگر آژانس تمایل یا توان کافی برای توجه به پیامدهای امنیت هستهای ناشی از این حملات را ندارد، کشورهای عضو بر چه اساسی باید به عملکرد و اثربخشی آن اعتماد کنند؟» هیئت ایرانی هشدار داد که عواقب چنین شکستهایی فراتر از یک پرونده خاص است و میتواند اعتبار کل هنجارهای جهانی عدم اشاعه را تضعیف کند.
تفکیک امنیت، ایمنی و پادمان هستهای
بخش دیگری از سخنان هیئت ایرانی به تبیین حقوقی و مفهومی مقوله امنیت هستهای اختصاص داشت. نمایندگان ایران یادآور شدند که ماهیت حقوقی و اهداف متمایز امنیت هستهای با مفاهیم ایمنی هستهای و نظام پادمانها باید مطابق قطعنامههای مصوب شورای حکام به طور کامل به رسمیت شناخته شود و این سه حوزه نباید با یکدیگر خلط شوند.
از نگاه تهران، هرگونه خلط مفهومی میان این سه حوزه میتواند به سوءاستفاده سیاسی و اعمال فشارهای فراتر از چارچوبهای حقوقی منجر شود. ایران تاکید کرد که رویکرد آژانس و شورا باید مبتنی بر احترام به تفکیک وظایف و پرهیز از توسعه تفاسیر موسع و سلیقهای باشد.
فناوریهای نوظهور نباید حق مسلم کشورها را محدود کند
هیئت نمایندگی ایران در ادامه به موضوع فناوریهای نوظهور هستهای از جمله راکتورهای کوچک مدولار (SMR) اشاره کرد و هشدار داد که ملاحظات مربوط به امنیت هستهای در این حوزه نباید به بهانهای برای ایجاد پیششرطهای جدید یا تضعیف حق مسلم کشورها در توسعه، تحقیق، تولید و استفاده از انرژی هستهای برای اهداف صلحآمیز تبدیل شود.
به گفته نمایندگان ایران، توسعه فناوریهای جدید باید با تسهیل دسترسی همه اعضا به مزایای انرژی صلحآمیز هستهای همراه باشد، نه اینکه به ابزاری برای محدودسازی و تبعیض بدل شود. هرگونه دستورالعمل یا استاندارد جدید در این زمینه باید با مشارکت واقعی کشورها و بر مبنای اجماع تدوین شود.
هوش مصنوعی و ضرورت رویکرد شفاف و فراگیر
موضوع دیگر مطرحشده در بیانیه، کاربرد هوش مصنوعی در حوزه امنیت هستهای بود. هیئت ایرانی با اشاره به نوظهور بودن این فناوری، تاکید کرد که پیامدهای فنی، حقوقی و عملیاتی استفاده از هوش مصنوعی در امنیت هستهای هنوز به طور کامل از سوی کشورهای عضو بررسی و درک نشده است.
از این رو، به باور تهران، دبیرخانه آژانس باید این موضوع را به شیوهای کاملاً شفاف، فراگیر و با مشورت نزدیک و مستمر با کشورهای عضو دنبال کند. نمایندگان ایران خواستار انتشار بهموقع اطلاعات مرتبط و تضمین مشارکت معنادار کشورها در تصمیمگیریها، از جمله در تدوین راهنماهای مربوطه شدند و تاکید کردند که تصمیمسازی یکجانبه یا پشت درهای بسته در چنین حوزه حساسی پذیرفتنی نیست.
هشدار نسبت به نقض محرمانگی اطلاعات
در بخش پایانی بیانیه، هیئت ایرانی بار دیگر بر اصل محرمانگی به عنوان رکن اساسی امنیت هستهای تاکید کرد. در این بخش آمده است که نقض محرمانگی در گذشته موجب افشای اطلاعات حساس شده که متعاقباً برای تسهیل اقدامات خرابکارانه علیه تأسیسات هستهای تحت پادمان مورد سوءاستفاده قرار گرفته است.
نمایندگان ایران این نقضها را مایه نگرانی شدید دانستند و تصریح کردند که آژانس در این زمینه دارای مسئولیت حقوقی روشن است. به گفته آنان، حفاظت از اطلاعات محرمانه کشورها نه یک لطف، بلکه تعهدی حقوقی و حرفهای برای آژانس است و هرگونه سهلانگاری در این حوزه میتواند پیامدهای امنیتی جبرانناپذیری به همراه داشته باشد و امنیت تأسیسات صلحآمیز را به خطر اندازد.
هیئت ایرانی در جمعبندی سخنان خود تاکید کرد که انتظار میرود شورای حکام به جای سکوت در برابر نقض آشکار اصول بنیادین امنیت هستهای، با اتخاذ موضعی اصولی و مؤثر، از اعتبار خود و از هنجارهای بینالمللی پاسداری کند؛ در غیر این صورت، اعتماد جامعه بینالمللی به سازوکارهای موجود بیش از پیش آسیب خواهد دید.
نظرات (0)