هیأت نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در نشست شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی، با قرائت بیانیهای رسمی ذیل دستور کار «تقویت فعالیتهای آژانس در زمینه علوم، فناوری و کاربردهای هستهای»، مواضع تهران درباره ماهیت، کارکرد و آینده برنامه هستهای صلحآمیز کشور را تشریح کرد. این بیانیه که روز سهشنبه در وین ارائه شد، حاوی پیام صریحی بود: دانش هستهای ایران نه به ساختمان و ماشین وابسته است و نه با زور و ترور قابل حذف است.
ریشه دانش، نه دیوار تأسیسات
در بخش ابتدایی این بیانیه، هیأت ایرانی با اشاره به تجربه سالهای اخیر تأکید کرده است: «تأسیسات ممکن است هدف حمله قرار گیرند و دانشمندان ممکن است ترور شوند، اما هنگامی که علم در میان مردم ریشه بدواند، باقی میماند، رشد میکند و از نسلی به نسل دیگر منتقل میشود. این واقعیت ایران است و هیچ میزان توسل به زور نمیتواند آن را تغییر دهد.»
هیأت کشورمان در ادامه تصریح کرد که تجاوزهای صورتگرفته در سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ اگرچه به برخی تأسیسات هستهای صلحآمیز آسیب رسانده و دسترسی ایران به فناوری هستهای را در شماری از حوزههای حساس با اختلال مواجه کرده، اما بنیان توان هستهای ایران را متزلزل نکرده است. به گفته نمایندگان تهران، این توانمندی بر سه پایه «دانش، اراده و نیروی انسانی ملتی سرافراز» استوار است و به همین دلیل به ساختمانها یا ماشینآلات محدود نمیشود.
در این بیانیه تأکید شده که پیشرفتهای ایران در علوم و فناوری هستهای، نتیجه یک مسیر طولانی و سرمایهگذاری مستمر است؛ مسیری که بر انباشت دانش، تربیت نیروی انسانی متخصص و توسعه تجهیزات و زیرساختهای بومی تکیه دارد و امروز به ظرفیتی علمی و فناورانه بالغ، پایدار و خوداتکا برای تأمین بخش قابل توجهی از نیازهای کشور منجر شده است.
از کشاورزی تا پزشکی؛ روایت کاربردهای صلحآمیز
بخش مهمی از بیانیه ایران به تشریح کاربردهای گسترده و صلحآمیز فناوری هستهای اختصاص داشت؛ حوزهای که به گفته هیأت ایرانی، اغلب در فضاسازیهای سیاسی نادیده گرفته میشود.
بر اساس این توضیحات، فناوری هستهای در ایران بهطور وسیع در بخش کشاورزی و محیط زیست به کار گرفته میشود؛ از جمله در:
- بهبود کیفیت و بازده محصولات کشاورزی
- کنترل آفات و بیماریهای گیاهی و دامی
- افزایش ماندگاری و نگهداری مواد غذایی
- استفاده بهینه و هوشمند از منابع آب و کود
- حفاظت از محیط زیست و پایش آلایندهها
در حوزه پزشکی و صنعت نیز ایران به توانمندیهای قابل اتکایی دست یافته است. هیأت کشورمان از توسعه ظرفیتهای تولید و کاربرد رادیوایزوتوپها، فناوریهای پرتودهی و سترونسازی تجهیزات پزشکی، و بهکارگیری فناوریهای مبتنی بر پرتو در صنایع مختلف خبر داد. این فعالیتها به گفته بیانیه، بر پشتوانه توانمندیهای داخلی در زمینه حفاظت در برابر پرتو، پایش، اندازهگیری و آشکارسازی پرتوها استوار است؛ توانمندیهایی که ایمنی و پایداری چرخه استفاده صلحآمیز را تضمین میکند.
مأموریت آژانس و انتقاد از تبعیض و تحریم
هیأت ایران در بخش دیگری از بیانیه، با یادآوری مأموریت اساسنامهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی تأکید کرد که فلسفه وجودی این نهاد، گسترش سهم انرژی اتمی در خدمت صلح، سلامت و رفاه و تسهیل دسترسی برابر همه کشورهای عضو به کمکهای فنی، علمی و فناورانه است. به همین دلیل، کمکهای فنی، انتقال دانش و فناوری و ظرفیتسازی، عناصر اصلی مسئولیتهای اساسنامهای آژانس به شمار میروند و باید بدون هیچگونه تبعیض و فارغ از ملاحظات سیاسی ارائه شوند.
نمایندگان تهران تصریح کردند که تحریمهای یکجانبه و دیگر اقدامات محدودکننده بهصورت نظاممند مانع تحقق این اهداف شدهاند. به گفته این بیانیه، چنین اقدامات غیرقانونی طی دههها امکان بهرهمندی کامل ایران از کمکهای فنی، انتقال دانش و فناوری و ظرفیتسازی را محدود کرده است. هیأت ایرانی این محدودیتها را مغایر با دو اصل بنیادین دانست:
- حق سلبناپذیر همه کشورها برای استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای
- تعهد کشورهای توسعهیافته عضو معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای (انپیتی) برای همکاری در توسعه کاربردهای صلحآمیز این انرژی، بهویژه به نفع کشورهای فاقد سلاح هستهای و با توجه به نیازهای مناطق در حال توسعه جهان
ایران در این بیانیه از آژانس خواست آثار چنین اقدامات قهری و محدودکننده بر کشورهای عضو را بهطور جدی و کارشناسی بررسی کند و به نحو شایسته به آن بپردازد. همچنین از ارکان سیاستگذار آژانس خواسته شد بهصورت شفاف خواستار پایان دادن به تحریمها و محدودیتهای یکجانبه شوند.
اعتراض به سکوت گزارش دبیرخانه
در بخش پایانی بیانیه، هیأت جمهوری اسلامی ایران با ابراز ناخرسندی جدی از محتوای گزارش اخیر دبیرخانه آژانس اعلام کرد که این گزارش حتی یک اشاره به آثار اقدامات قهری یکجانبه یا تجاوزهای اخیر علیه تأسیسات و دانش هستهای ایران نکرده است.
به باور تهران، نادیده گرفتن این دو عامل مهم، تصویر ناقص و غیرمنصفانهای از وضعیت علوم و فناوری هستهای در ایران و از میزان پایبندی آژانس به مأموریت حمایتی خود ارائه میدهد. هیأت ایرانی از دبیرخانه خواست پیش از ارائه گزارش به کنفرانس عمومی آژانس، این کاستی را جبران و اصلاحات لازم را در گزارش اعمال کند تا واقعیتهای میدانی و حقوقی بهدرستی منعکس شود.
پیام کلی بیانیه ایران در وین روشن بود: ایران ضمن پایبندی به استفاده صلحآمیز و همکاری فنی با آژانس در چارچوب اساسنامه، توان هستهای خود را سرمایهای ملی، دانشمحور و انتقالپذیر میان نسلها میداند؛ سرمایهای که نه با حمله نظامی، نه با ترور و نه با تحریم، قابل مصادره یا حذف نیست و آژانس نیز باید نقش بیطرف، فنی و حمایتی خود را بدون تأثیرپذیری از فشارهای سیاسی ایفا کند.
نظرات (0)