سفیر جمهوری خلق چین در مصر، ابعاد طرح راهبردی پکن برای ایجاد نظم امنیتی تازه در منطقه غرب آسیا را اعلام کرد. این طرح که از سوی شی جینپینگ، رئیسجمهور چین ارائه شده، بر چهار محور اصلی استوار است و هدف آن تقویت ثبات، کاهش درگیریها و پایان دادن به دخالتهای فرامنطقهای عنوان شده است.
لیائو لیچیانگ، سفیر چین در قاهره، در یادداشتی که در شبکه اجتماعی ایکس منتشر کرد، تاکید کرد که پکن از حق ملتهای منطقه برای تصمیمگیری مستقل درباره سرنوشت خود حمایت میکند و هرگونه دخالت خارجی در امور داخلی غرب آسیا را مردود میداند. به گفته وی، چین آماده است در مسیر گفتوگوهای صلح و بررسی راهکارهای ایجاد یک معماری امنیتی فراگیر که به کشورهای منطقه امکان دهد آینده خود را در اختیار بگیرند، نقش فعالتری ایفا کند.
چهار پیشنهاد کلیدی چین چیست؟
بر اساس توضیحات سفیر چین، پیشنهادهای چهارگانه شی جینپینگ نگاهی جامع به بحرانهای درهمتنیده غرب آسیا دارد و تلاش میکند به جای راهحلهای مقطعی، به ریشههای بیثباتی بپردازد:
- ۱. تاکید بر خودمختاری منطقهای و نفی دخالت خارجی: محور نخست این طرح، اصل «مردم منطقه باید درباره امور منطقه تصمیم بگیرند» است. چین معتقد است امنیت پایدار تنها زمانی محقق میشود که کشورهای غرب آسیا بدون فشار قدرتهای فرامنطقهای، سرنوشت سیاسی و امنیتی خود را تعیین کنند.
- ۲. رویکرد جامع به امنیت و محوریت مسئله فلسطین: پکن با اشاره به تعدد کانونهای بحرانی در غرب آسیا و پیوند عمیق آنها با یکدیگر، خواستار اتخاذ نگاهی یکپارچه به امنیت شده است. در این چارچوب، مسئله فلسطین همچنان «قلب تحولات غرب آسیا» توصیف شده و سفیر چین هشدار داده که این موضوع نباید به حاشیه رانده یا نادیده گرفته شود. به باور چین، بدون حل عادلانه و فراگیر مسئله فلسطین، ثبات واقعی در منطقه ممکن نخواهد بود.
- ۳. توسعه اقتصادی به عنوان زیربنای امنیت مشترک: سومین پیشنهاد، پیوند مستقیم امنیت و توسعه است. چین تاکید دارد که صلح و ثبات پایدار در غرب آسیا تا حد زیادی به پیشرفت اقتصادی و اجتماعی وابسته است. در همین راستا، پکن آمادگی خود را برای همکاری با کشورهای منطقه در حفظ امنیت خطوط کشتیرانی بینالمللی، گسترش همکاریهای توسعهای، همگرایی منافع اقتصادی و ایجاد تدریجی اعتماد متقابل اعلام کرده است.
- ۴. تقویت هماهنگی بینالمللی بر مبنای حقوق بینالملل: محور پایانی، بر ضرورت پایبندی به منشور سازمان ملل متحد و اصول حقوق بینالملل به عنوان مبنای حلوفصل امور غرب آسیا تاکید دارد. چین از جامعه جهانی بهویژه قدرتهای بزرگ خواسته است استانداردهای دوگانه را کنار بگذارند، به حاکمیت ملی و تمامیت ارضی کشورهای منطقه احترام بگذارند و به جای تشدید تنش، برای حفاظت از صلح و ثبات منطقهای تلاش کنند.
چرا پکن به دنبال میانجیگری امنیتی است؟
طرح جدید چین در ادامه سیاست فعالتر این کشور در غرب آسیا طی سالهای اخیر ارزیابی میشود. پکن پس از میانجیگری موفق در توافق از سرگیری روابط ایران و عربستان سعودی در سال ۲۰۲۳، تلاش کرده است تصویر خود را به عنوان قدرتی مسئول و بیطرف در مسائل منطقهای تقویت کند. برخلاف رویکرد سنتی قدرتهای غربی که عمدتاً بر مداخله نظامی و ائتلافهای امنیتی متمرکز بوده، چین بر توسعه زیرساختی، سرمایهگذاری و ابتکارهایی مانند «کمربند و جاده» به عنوان ابزار ثباتسازی تاکید دارد.
کارشناسان معتقدند تاکید چین بر امنیت خطوط کشتیرانی بینالمللی، بهویژه در دریای سرخ و تنگه هرمز، ارتباط مستقیمی با منافع اقتصادی پکن دارد؛ چرا که بخش بزرگی از واردات انرژی چین و تجارت آن با اروپا و آفریقا از همین آبراهها عبور میکند. ناامنی در این مسیرها طی ماههای اخیر به دلیل تشدید درگیریها در غزه و حملات در دریای سرخ، هزینههای حملونقل جهانی را به شدت افزایش داده است.
فلسطین در مرکز معادله امنیت
سفیر چین با صراحت اعلام کرده است که هرگونه معماری امنیتی جدید بدون توجه به مسئله فلسطین، ناقص و ناپایدار خواهد بود. این موضع در حالی بیان میشود که جنگ در غزه و تشدید تنشها در کرانه باختری، بار دیگر نشان داده است که بیتوجهی به حقوق مردم فلسطین میتواند کل منطقه را درگیر بحران کند. پکن همواره از راهحل دو دولتی و تشکیل کشور مستقل فلسطین به پایتختی قدس شرقی بر اساس مرزهای ۱۹۶۷ حمایت کرده و خواستار آتشبس فوری و ارسال کمکهای بشردوستانه شده است.
پیام به قدرتهای فرامنطقهای
بخش مهمی از پیشنهاد چهارگانه چین، خطاب به بازیگران بینالمللی بهویژه ایالات متحده و متحدان غربی آن است. پکن از آنها خواسته است به جای اعمال استانداردهای دوگانه در قبال تحولات منطقه، به اصول برابری حاکمیتها و عدم مداخله پایبند باشند. چین معتقد است سیاستهای تحریمی یکجانبه، حضور نظامی فرامنطقهای و حمایتهای گزینشی از برخی طرفهای درگیری، خود عاملی برای تداوم بیثباتی در غرب آسیا بوده است.
به گفته لیائو لیچیانگ، جامعه بینالمللی باید به جای تشدید قطببندی، هماهنگی خود را برای تحقق امنیت مشترک افزایش دهد و سازمان ملل را به جایگاه اصلی خود در مدیریت بحرانهای منطقه بازگرداند.
در مجموع، طرح چهار محوری شی جینپینگ تلاشی برای ارائه آلترناتیوی چینی در برابر الگوهای امنیتی غربی در غرب آسیا تلقی میشود؛ الگویی که بر توسعهمحوری، گفتوگو، احترام متقابل و چندجانبهگرایی استوار است. هرچند اجرای چنین طرحی نیازمند اجماع منطقهای و همراهی قدرتهای جهانی است، اما انتشار دوباره آن از سوی سفیر چین در قاهره نشان میدهد پکن مصمم است نقش خود را به عنوان میانجی و شریک توسعهای در یکی از پرتنشترین مناطق جهان گسترش دهد.
نظرات (0)