زمین در آگوست ۲۰۲۶ به معنای واقعی کلمه داغتر و مرطوبتر از هر زمان دیگری در عصر اندازهگیریهای مدرن شد. تحلیلهای جدید اقلیمی نشان میدهد که سیاره ما در این ماه نه تنها رکورد دما را شکسته، بلکه به یک «اسفنج گرمایی عظیم» تبدیل شده که رطوبت بیسابقهای را در خود نگه داشته است؛ پدیدهای که به گفته پژوهشگران، جهان را در آستانه یکی از شدیدترین دورههای النینو در تاریخ قرار داده است.
ثبت دو رکورد همزمان؛ دما و رطوبت در اوج تاریخی
بر اساس تحلیلهای منتشرشده توسط زیک هاسفادر، اقلیمشناس برجسته، و بن نول، پژوهشگر علوم جوی، میانگین دمای جهانی در آگوست ۲۰۲۶ به ۱.۶۵ درجه سانتیگراد بالاتر از سطح پیشاصنعتی رسیده است. این رقم ۰.۱۴ درجه سانتیگراد از رکورد قبلی که در آگوست ۲۰۲۴ ثبت شده بود، فراتر رفته و به عنوان بالاترین دمای ثبتشده برای این ماه در تاریخ شناخته میشود.
اما رکوردشکنی تنها به دما محدود نبود. دادههای جوی نشان میدهد که میزان رطوبت موجود در جو نیز به بالاترین سطح خود از آغاز اندازهگیریهای منظم در سال ۱۹۴۰ رسیده است. در این ماه، شاخص «آب قابل بارش» که نشاندهنده کل بخار آب موجود در ستون جو است، به ۲.۷۴ سانتیمتر افزایش یافت؛ رقمی بیسابقه که از اشباع جو از رطوبت حکایت دارد.
همزمانی این دو رکورد، از دید دانشمندان یک سیگنال هشداردهنده است؛ زیرا افزایش دما و رطوبت به صورت متقابل یکدیگر را تقویت میکنند و چرخهای از گرمایش بیشتر و ناپایداری جوی را رقم میزنند.
ردپای گرمایش انسانی و بازگشت النینوی سهمگین
تحلیلگران، این جهش بیسابقه را به دو عامل اصلی نسبت میدهند. عامل نخست، گرمایش ناشی از فعالیتهای انسانی و انتشار گازهای گلخانهای است که روند بلندمدت افزایش دمای زمین را هدایت میکند. عامل دوم، بازگشت فوقالعاده شدید پدیده النینو پس از یک دوره آرامش نسبی است.
النینو که با گرم شدن غیرعادی آبهای سطحی اقیانوس آرام استوایی شناخته میشود، الگوهای جوی جهانی را دگرگون میکند. مدلهای پیشبینی اقلیمی حاکی از آن است که این پدیده در مسیر تبدیل شدن به یکی از قدرتمندترین رویدادهای ثبتشده قرار دارد. برآوردها نشان میدهد که النینوی جاری در دسامبر آینده به اوج خود خواهد رسید و دمای سطح آب در بخش مرکزی و شرقی اقیانوس آرام تا ۴ درجه سانتیگراد بالاتر از حد نرمال افزایش خواهد یافت؛ رقمی که در صورت تحقق، آن را به قویترین النینوی تاریخ اندازهگیریها تبدیل میکند.
اثر «اسفنج جوی» چیست و چرا زمین گرمتر میشود؟
دانشمندان برای توضیح سازوکار این پدیده از مفهومی به نام «گسترش اسفنج جوی» استفاده میکنند. بر اساس قوانین فیزیک جو، با هر یک درجه سانتیگراد افزایش دما، ظرفیت جو برای نگهداری بخار آب حدود ۷ درصد افزایش مییابد.
در واقع با گرمتر شدن زمین، تبخیر آب از سطح اقیانوسها، دریاها و خشکیها تشدید میشود و جو مانند یک اسفنج بزرگ، این رطوبت اضافی را به خود جذب میکند. این بخار آب اضافی خود یک گاز گلخانهای بسیار قدرتمند است که گرما را در جو به دام میاندازد و دما را باز هم بالاتر میبرد. به این ترتیب یک حلقه بازخورد مثبت شکل میگیرد: گرما رطوبت میآفریند و رطوبت، گرمای بیشتر.
پدیده النینو این چرخه را به شدت تقویت میکند، زیرا آبهای بسیار گرم اقیانوس آرام، حجم عظیمی از بخار آب را به جو تزریق کرده و رطوبت جهانی را به سطوح بیسابقه میرساند. همین سازوکار است که باعث شده زمین در تابستان ۲۰۲۶ به یک اسفنج گرمایی غولپیکر تشبیه شود.
پیشبینی نگرانکننده برای ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷
بر اساس همین دادهها، هاسفادر برآورد کرده که با ادامه روند کنونی، احتمال ۷۵ درصدی وجود دارد که سال ۲۰۲۶ به عنوان گرمترین سال ثبتشده در تاریخ شناخته شود. این پیشبینی در صورت تحقق، رکورد سالهای اخیر را که خود همواره در صدر گرمترین سالها قرار داشتند، جابهجا خواهد کرد.
از سوی دیگر، بن نول پیشبینی میکند که روند رکوردشکنی رطوبت جوی دستکم تا سال ۲۰۲۷ ادامه خواهد داشت. پیامد مستقیم این رطوبت اشباعشده، افزایش چشمگیر بارشهای سیلآسا و رویدادهای حدی در زمستان پیش رو خواهد بود. مناطقی که بیش از همه در معرض این خطر قرار دارند عبارتند از:
- سواحل غربی و شرقی ایالات متحده آمریکا
- بخشهای گستردهای از قاره اروپا
- شرق آسیا از جمله ژاپن، کره و شرق چین
- ناطق شمالی و مرکزی آمریکای جنوبی
در این مناطق، انتظار میرود سامانههای بارشی با شدت و حجم آب بسیار بالاتری نسبت به میانگینهای بلندمدت فعال شوند و خطر سیلابهای ناگهانی افزایش یابد.
تشدید رویدادهای حدی؛ از خشکسالی تا آتشسوزی
کارشناسان هشدار میدهند که ترکیب تغییرات اقلیمی بلندمدت و النینوی قدرتمند، فراوانی و شدت رویدادهای آبوهوایی مخرب را در ماههای آینده به طور محسوسی افزایش خواهد داد. این تشدید تنها به بارشهای سنگین محدود نمیشود.
در مناطقی که هماکنون با خشکسالی مزمن و کمبود منابع آب دستوپنجه نرم میکنند، افزایش دما و نوسانات رطوبتی میتواند شرایط را برای گسترش آتشسوزیهای جنگلی مهیاتر کند. از سوی دیگر، مناطقی که پیشتر درگیر سیل بودهاند، با ریسک بالاتری از بارشهای فوقسنگین مواجه خواهند شد.
به گفته پژوهشگران، آنچه در آگوست ۲۰۲۶ رخ داد، تصویری کوچک از آیندهای است که در آن جو زمین دیگر توانایی تعدیل نوسانات دمایی و رطوبتی را ندارد و هر نوسان کوچک در دمای اقیانوسها میتواند به موجی از ناهنجاریهای جوی در سراسر جهان منجر شود. مهار این روند، بیش از هر زمان دیگری نیازمند کاهش انتشار گازهای گلخانهای و آمادگی جهانی برای سازگاری با اقلیم ناپایدارتر است.
نظرات (0)