مدیرعامل بورس انرژی ایران اعلام کرد استفاده از ابزار «گواهی سپرده بنزین» میتواند مسیر تازهای برای حل بخشی از چالشهای حوزه انرژی در اقتصاد کشور باز کند؛ مسیری که بر شفافیت، مدیریت بازار و استفاده از ظرفیتهای بازار سرمایه استوار است.
محمد نظیفی در نشست هماندیشی بورس انرژی در حوزه نفت، با تشریح ظرفیتهای بازار سرمایه برای ساماندهی حاملهای انرژی، گفت: گواهی سپرده یکی از ابزارهای قابل اتکا برای ایجاد سازوکاری شفاف و قابل نظارت در بازار بنزین است و میتواند بدون ایجاد حواشی، به بهبود سازوکار توزیع و قیمتگذاری کمک کند.
گواهی سپرده بنزین چیست و چرا مطرح شد؟
گواهی سپرده کالایی در بورسهای کالایی و انرژی، سندی است که نشان میدهد مقدار مشخصی از یک کالا در انبارهای مورد تایید بورس نگهداری میشود و مالک آن میتواند با معامله این گواهی در بازار، مالکیت کالا را منتقل کند. این ابزار در سالهای اخیر برای کالاهایی مانند طلا، سکه، محصولات کشاورزی و صنعتی در ایران به کار گرفته شده و اکنون بورس انرژی پیشنهاد توسعه آن به حوزه بنزین را مطرح کرده است.
به گفته مدیرعامل بورس انرژی، اهمیت موضوع بنزین در شرایط کنونی اقتصاد ایران، لزوم یافتن راهکارهای کمحاشیه و اجرایی را دوچندان کرده است. او تاکید کرد که گواهی سپرده بنزین میتواند بدون آنکه دولت بهتنهایی بار تعیین قیمت را بر دوش بکشد، امکان حضور فعالان بازار در فرآیند کشف قیمت را به شکل مدیریتشده فراهم آورد.
واگذاری مدیریتشده کشف قیمت به بخش خصوصی
نظیفی با اشاره به دغدغههای موجود درباره نحوه قیمتگذاری بنزین توضیح داد: اگر قرار نباشد حاکمیت و دولت به صورت انحصاری مسئول تعیین قیمت باشند، میتوان کشف قیمت را به صورت مدیریتشده به بخش خصوصی و فعالان بازار واگذار کرد. در این مدل، دولت همچنان نقش تنظیمگری و نظارت را حفظ میکند اما قیمت در تعامل عرضه و تقاضا و در بستر شفاف بورس شکل میگیرد.
او افزود گواهی سپرده بنزین دقیقاً ابزاری برای تحقق همین هدف است؛ چرا که معاملات آن در چارچوب ضوابط بورس انرژی انجام میشود، قابل رصد است و میتواند از رانت، معاملات غیرشفاف و تصمیمهای دستوری فاصله بگیرد. به این ترتیب، قیمت کشفشده در بازار، تصویر واقعیتری از هزینهها، نیازها و کشش بازار ارائه میدهد.
پذیرش انبارهای شرکت ملی پخش در بورس انرژی
یکی از محورهای مهم مطرحشده در این نشست، امکان پذیرش انبارهای شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی ایران در بورس انرژی بود. نظیفی گفت با پذیرش این انبارها به عنوان انبارهای مورد تایید بورس، زیرساخت لازم برای انجام بخشی از توزیع بنزین از طریق سازوکارهای بازار فراهم میشود.
در این الگو، موجودی بنزین موجود در مخازن و انبارهای رسمی شرکت ملی پخش، پشتوانه صدور گواهی سپرده قرار میگیرد و دارندگان این گواهی میتوانند در بازار ثانویه بورس انرژی آن را معامله کنند. این فرآیند، ضمن حفظ مالکیت و نظارت حاکمیتی بر ذخایر استراتژیک، امکان نقدشوندگی، انتقال و مدیریت بهینه منابع را افزایش میدهد.
- ایجاد شفافیت در موجودی و جابهجایی بنزین
- کاهش نقش واسطههای غیررسمی در زنجیره توزیع
- فراهم شدن امکان نظارت دقیقتر نهادهای تنظیمگر
- استفاده از ظرفیت بازار سرمایه برای تأمین مالی و مدیریت عرضه
شفافیت بدون شوک قیمتی
مدیرعامل بورس انرژی ایران تاکید کرد که اجرای این سازوکار لزوماً به معنای اصلاح قیمتی ناگهانی، ایجاد شوک در نرخ بنزین یا رهاسازی کامل قیمت نیست. به گفته او، هدف اصلی، طراحی مسیری تدریجی، قابل کنترل و منطبق با ملاحظات اقتصادی و اجتماعی کشور است.
در واقع، گواهی سپرده بنزین قرار نیست جایگزین یکباره نظام فعلی توزیع شود، بلکه میتواند به عنوان بازوی مکمل، بخشی از عرضه را از طریق بازار ساماندهی کند. این رویکرد به سیاستگذار اجازه میدهد ضمن آزمون عملی سازوکار بازار، پیامدهای آن را ارزیابی و در صورت نیاز، تعدیلات لازم را اعمال کند.
ظرفیت بازار سرمایه برای حل معضل بنزین
کارشناسان بازار سرمایه معتقدند بورس انرژی به دلیل تجربه در عرضه نفت خام، میعانات گازی و فرآوردههای نفتی، بستر مناسبی برای توسعه ابزارهای نوین در حوزه بنزین دارد. شفافیت معاملات، تسویه وجوه از طریق اتاق پایاپای، استانداردسازی انبارها و انتشار منظم آمار معاملات، از جمله مزیتهایی است که میتواند به اعتمادسازی میان دولت، بخش خصوصی و مردم کمک کند.
در شرایطی که ناترازی تولید و مصرف بنزین، قاچاق سوخت و یارانه سنگین انرژی از چالشهای مزمن اقتصاد ایران به شمار میرود، پیشنهاد بورس انرژی برای استفاده از گواهی سپرده، تلاشی برای حرکت از اقتصاد دستوری به سمت اقتصاد باز و رقابتی با حفظ نقش تنظیمگری دولت ارزیابی میشود. موفقیت این طرح در گرو همکاری نزدیک وزارت نفت، شرکت ملی پخش، سازمان بورس و سایر نهادهای تصمیمگیر خواهد بود.
نظرات (0)