ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، روز جمعه وارد پایتخت هند شد تا در نشست سران بریکس شرکت کند؛ نشستی که با حضور ۱۱ عضو برگزار میشود و به گفته ناظران، تحولات خاورمیانه، جنگ اوکراین و فشارهای اقتصادی جهانی بر دستور کار آن سایه انداخته است.
بر اساس گزارش خبرگزاری ریانووستی، هواپیمای حامل پوتین در پایگاه هوایی پالام در دهلینو به زمین نشست و «کرتی واردهان سینگ» وزیر مشاور در امور خارجه هند از او استقبال کرد. همزمان خیابانهای دهلینو با پوسترهای بزرگ نارندرا مودی آذینبندی شده و تدابیر امنیتی گسترده و محدودیتهای ترافیکی در مناطق مرکزی پایتخت به اجرا گذاشته شده است. پلیس دهلی از شهروندان خواسته است در این روزها با صبر و همراهی، شرایط ویژه امنیتی را درک کنند.
نشستی دو روزه با دستورکاری پرچالش
قرار است در جریان این اجلاس دو روزه، پوتین و مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، به طور جداگانه با نارندرا مودی، نخستوزیر هند، گفتوگو کنند. همچنین انتظار میرود شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، در حاشیه نشست با مودی دیدار کند؛ دیداری که از نظر دیپلماتیک اهمیت ویژهای دارد.
بریکس که در سال ۲۰۰۹ با عضویت اولیه برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی به عنوان مجمعی برای اقتصادهای نوظهور شکل گرفت، با هدف افزایش نقشآفرینی کشورهای در حال توسعه در نهادهای تحت سیطره قدرتهای غربی آغاز به کار کرد. این گروه در سالهای اخیر گسترش یافته و اکنون ایران، عربستان سعودی و امارات متحده عربی نیز به آن پیوستهاند؛ سه کشوری که مواضع متفاوت و گاه متضادی درباره جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران که از فوریه آغاز شده، دارند.
همین ترکیب جدید، به باور تحلیلگران، بریکس را در آزمون دشواری قرار داده است. «هاش و پانت» از بنیاد تحقیقات آبزرور هند (ORF) در گفتوگو با خبرگزاری فرانسه تأکید کردهاند که «درگیری خلیج فارس قرار است محور اصلی شکاف در این نشست بریکس باشد». پانت افزوده است: «آنچه تا سال گذشته یک دستاورد تلقی میشد ـ یعنی گسترش بریکس ـ امروز به نظر میرسد به محدودیت بزرگی برای این گروه تبدیل شده است.»
شیلان شاه از مؤسسه «کپیتال اکونومیکس» نیز با اشاره به همین موضوع گفته است: «جنگ در ایران آزمون سختی برای انسجام این گروه گسترشیافته خواهد بود» و به ناکامی وزرای خارجه بریکس در دستیابی به بیانیه مشترک در نشست ماه مه در دهلینو اشاره کرده است.
اولین سفر پزشکیان به هند؛ خاورمیانه در صدر گفتوگوها
سفر پیشِرو، نخستین سفر مسعود پزشکیان به هند در جایگاه رئیسجمهور ایران خواهد بود و نخستین سفر یک رئیسجمهور ایران به دهلینو در هشت سال اخیر به شمار میرود. با توجه به تحولات اخیر خاورمیانه، حضور پزشکیان به طور قاطع موضوع خاورمیانه را در دستور کار اجلاس پررنگ میکند.
ایران به عنوان عضو جدید بریکس، اکنون در میانه معادلات مرتبط با جنگ و امنیت منطقهای قرار دارد و انتظار میرود دیدار پزشکیان با مودی، علاوه بر روابط دوجانبه، به بررسی راههای کاهش تنش و تقویت همکاریهای اقتصادی و انرژی در چارچوب بریکس نیز بپردازد.
موازنه ظریف هند میان تهران، تلآویو، مسکو و واشنگتن
هند در سالهای اخیر تلاش کرده توازنی دقیق میان روابط دوستانه خود با ایران و اسرائیل از یک سو و مناسبات راهبردی با ایالات متحده از سوی دیگر حفظ کند. در همین حال، دهلینو بخشی از چالشهای انرژی ناشی از جنگ مرتبط با ایران را با تکیه بر روسیه ـ یکی از مهمترین شرکای راهبردی و تأمینکنندگان سوخت هند در سالهای اخیر ـ مدیریت کرده است؛ آن هم در شرایطی که جنگ مسکو علیه اوکراین همچنان ادامه دارد.
پوتین آخرین بار در دسامبر ۲۰۲۵ به هند سفر کرده بود و همین ماه نیز در بیشکک، پایتخت قرقیزستان، با مودی دیدار داشت. در سوی دیگر، «اس. جیشانکار» وزیر خارجه هند نیز در همین ماه به کییف سفر کرد؛ دیداری که در آن ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، از «تعهد هند به پایان دادن به این جنگ ناعادلانه» قدردانی کرد. این رفتوآمدهای دیپلماتیک نشان میدهد هند میکوشد کانال گفتوگو با هر دو طرف درگیری اوکراین را باز نگه دارد.
پکن و دهلی در مسیر تنشزدایی محتاطانه
برای شی جینپینگ نیز این سفر نخستین حضور او در هند از سال ۲۰۱۹ محسوب میشود؛ سفری که بزرگترین گام در مسیر تنشزدایی تدریجی میان دو رقیب همسایه پس از درگیری مرگبار مرزی سال ۲۰۲۰ در هیمالیا ارزیابی میشود. آن درگیری در امتداد مرز مورد مناقشه دو کشور رخ داد و روابط دو غول هستهای آسیا را به شدت تیره کرد.
در ماههای اخیر نشانههایی از گرمشدن مجدد روابط دیده شده است؛ از سرگیری تدریجی پروازهای مستقیم، تسهیل صدور ویزا و افزایش تماسهای سطح بالا از جمله این نشانههاست. با این وجود، بیاعتمادی عمیق همچنان پابرجاست و مسائلی چون مرز حلنشده، کسری تجاری فزاینده هند در برابر چین و رقابت راهبردی در منطقه اقیانوس هند و هند-اقیانوسیه، همچنان روابط دو کشور را پیچیده نگه داشته است.
اجلاس بریکس در دهلینو از این منظر فرصتی برای سنجش میزان پیشرفت این تنشزدایی خواهد بود؛ جایی که دیدار احتمالی شی و مودی میتواند پیام مهمی درباره آینده مناسبات پکن-دهلی مخابره کند.
بریکس در بزنگاه گسترش و واگرایی
بریکس امروز دیگر صرفاً یک مجمع اقتصادی نیست؛ این گروه به صحنهای برای نمایش همگرایی جنوب جهانی و در عین حال عرصهای برای بروز اختلاف نظرهای ژئوپلیتیک تبدیل شده است. حضور همزمان ایران، عربستان و امارات در کنار قدرتهایی چون روسیه و چین، ظرفیتهای اقتصادی و انرژی تازهای به گروه بخشیده، اما همزمان خطر واگرایی بر سر پروندههای امنیتی را افزایش داده است.
ناظران معتقدند توفیق اجلاس دهلی در گرو توان اعضا برای عبور از اختلافات و تمرکز بر محورهای اقتصادی مشترک ـ از تجارت با ارزهای ملی تا توسعه بانک توسعه نوین بریکس و همکاری در حوزه انرژی ـ خواهد بود. در غیر این صورت، شکافهای سیاسی ناشی از جنگهای جاری میتواند انسجام گروه را تضعیف کند؛ همان نگرانی که در ناکامی نشست وزرای خارجه در ماه مه بازتاب یافت.
با ورود پوتین به دهلی و در آستانه ورود دیگر سران از جمله پزشکیان و شی جینپینگ، پایتخت هند به کانون توجه دیپلماسی جهانی تبدیل شده است؛ اجلاسی که نتایج آن میتواند بر معادلات انرژی، تجارت و امنیت در گسترهای از خاورمیانه تا اوراسیا اثرگذار باشد.
نظرات (0)