مذاکرهکنندگان لبنانی و اسرائیلی قرار است در اواسط ماه جاری میلادی بار دیگر پشت میز گفتوگو بنشینند؛ دیداری که به گفته منابع دیپلماتیک میتواند مسیر تنشهای مزمن در جنوب لبنان را وارد مرحله تازهای کند. بر اساس گزارش شبکه الجزیره، هشتمین دور مذاکرات صلح دو طرف روزهای ۱۵ و ۱۶ سپتامبر در شهر رم برگزار خواهد شد.
به نقل از دیپلماتهای آگاه که الجزیره به اظهارات آنان استناد کرده، محور اصلی این دور از گفتوگوها بررسی ایجاد «مناطق آزمایشی» جدید در جنوب لبنان است؛ مناطقی که قرار است بهطور کامل تحت کنترل و نظارت ارتش لبنان قرار گیرد. این طرح در ادامه تلاشها برای کاهش تنش مرزی و تثبیت امنیت در مناطق جنوبی لبنان مطرح شده است.
دستور کار مذاکرات رم؛ تمرکز بر جنوب لبنان
جنوب لبنان طی دهههای گذشته همواره یکی از کانونهای اصلی تنش میان بیروت و تلآویو بوده است. حضور نیروهای اسرائیلی در برخی نقاط مرزی، آوارگی ساکنان روستاهای جنوبی و ضرورت استقرار حاکمیت ارتش لبنان بر تمام خاک این کشور، از جمله مسائلی است که در دورهای پیشین مذاکرات نیز مطرح بوده است.
منابع دیپلماتیک گفتهاند در مذاکرات رم، دو طرف درباره چگونگی گسترش مناطق آزمایشی تحت مدیریت ارتش لبنان گفتوگو خواهند کرد. هدف از این ابتکار، ایجاد سازوکاری مرحلهای برای تثبیت کنترل دولت لبنان بر جنوب و فراهم کردن زمینه برای بازگشت امن غیرنظامیان به محل زندگی خود عنوان شده است. هرچند جزئیات دقیق جغرافیایی و سازوکار اجرایی این مناطق هنوز اعلام نشده، اما انتظار میرود چارچوب اولیه آن در همین دور مورد بررسی قرار گیرد.
انتخاب رم به عنوان میزبان این دور از مذاکرات نیز حائز اهمیت است. ایتالیا در سالهای اخیر نقش فعالی در پروندههای مرتبط با مدیترانه و خاورمیانه ایفا کرده و میزبانی آن میتواند نشاندهنده تلاش بازیگران اروپایی برای تسهیل گفتوگوها و ایجاد فضای بیطرف برای مذاکره باشد.
شکست دور هفتم و نشانهای از حسن نیت
هفتمین دور مذاکرات که در روزهای ۴ تا ۶ اوت برگزار شده بود، بدون دستیابی به نتیجه به پایان رسید. بر اساس گزارش الجزیره، اقدامات طرف اسرائیلی عامل اصلی ناکامی آن دور عنوان شده است، هرچند جزئیات بیشتری درباره ماهیت این اقدامات منتشر نشده است.
با این حال، یک تحول تازه در روزهای اخیر تا حدی فضای مذاکرات را تغییر داده است. در تاریخ ۴ سپتامبر، اسرائیل پنج زندانی را به مقامات لبنانی تحویل داد. این اقدام از سوی ناظران به عنوان نشانهای از تمایل طرفین برای حفظ کانال گفتوگو و ایجاد فضای اعتماد پیش از برگزاری دور هشتم ارزیابی میشود. آزادی این افراد میتواند به عنوان گامی اعتمادساز در آستانه نشست رم تلقی شود، هرچند هنوز مشخص نیست این مسئله به طور مستقیم در دستور کار مذاکرات قرار خواهد گرفت یا نه.
موضع دولت لبنان؛ تأکید بر خروج کامل و بازگشت آوارگان
نواف سلام، نخستوزیر لبنان، در واکنش به تحولات اخیر تأکید کرده است که دولت این کشور روند مذاکرات را با هدف دستیابی به «خروج کامل نیروهای اسرائیلی از خاک لبنان و بازگشت ایمن ساکنان به مناطق جنوبی» ادامه خواهد داد. این موضع، خط قرمز اصلی بیروت در تمام دورهای مذاکرات را بار دیگر یادآوری میکند.
دولت لبنان بارها اعلام کرده است که هرگونه توافق پایدار باید بر اصل حاکمیت ملی و استقرار کامل ارتش این کشور بر تمامی اراضی جنوبی استوار باشد. بازگشت آوارگان و ساکنان روستاهای مرزی که در اثر درگیریها و حضور نظامی ناچار به ترک خانههای خود شدهاند، از دیگر اولویتهایی است که به گفته نخستوزیر لبنان، بدون تحقق آن، صلحی پایدار شکل نخواهد گرفت.
در مقابل، اسرائیل نیز همواره ملاحظات امنیتی خود در مرزهای شمالی را به عنوان دغدغه اصلی مطرح کرده است. به همین دلیل، ایده مناطق آزمایشی تحت کنترل ارتش لبنان میتواند به عنوان راهحلی میانه، هم نگرانیهای امنیتی تلآویو را تا حدی پوشش دهد و هم حاکمیت دولت لبنان را تقویت کند.
چشمانداز مذاکرات پیش رو
برگزاری منظم مذاکرات در ماههای اخیر نشان میدهد که دو طرف، علیرغم فراز و نشیبها، همچنان به مسیر دیپلماسی پایبند هستند. شکست دور هفتم نشان داد که این مسیر بدون چالش نیست، اما برگزاری قریبالوقوع دور هشتم و آزادی زندانیان لبنانی، سیگنالهایی از ادامه تلاشها برای جلوگیری از بنبست کامل است.
کارشناسان منطقه معتقدند موفقیت مذاکرات رم تا حد زیادی به میزان انعطاف طرفین در پذیرش سازوکارهای اجرایی برای مناطق آزمایشی و تضمینهای عملی برای خروج نیروها بستگی دارد. اگر توافق اولیهای در این زمینه حاصل شود، میتواند زمینه را برای دورهای بعدی و در نهایت دستیابی به یک تفاهم جامعتر فراهم کند.
در حال حاضر نگاهها به ۱۵ و ۱۶ سپتامبر دوخته شده است؛ روزهایی که قرار است پایتخت ایتالیا میزبان یکی از حساسترین پروندههای امنیتی خاورمیانه باشد و مشخص شود آیا «مناطق آزمایشی» میتواند به نقطه شروعی برای کاهش تنش پایدار در جنوب لبنان تبدیل شود یا مذاکرات بار دیگر بدون نتیجه ملموس پایان خواهد یافت.
نظرات (0)