عرضه نفت عربستان سعودی در ماه اوت با افتی کمسابقه به پایینترین سطح خود در بیش از ۳۰ سال گذشته رسید. آژانس بینالمللی انرژی در تازهترین گزارش ماهانه خود اعلام کرده است که تحولات امنیتی در جنوب شبهجزیره عربستان و دریای سرخ، جریان نفت این کشور را بهطور محسوسی مختل کرده است.
افت ۲.۳ میلیون بشکهای در یک ماه
بر اساس ارزیابی آژانس بینالمللی انرژی (IEA)، عرضه نفت خام عربستان در ماه اوت نسبت به ماه قبل ۲.۳ میلیون بشکه در روز کاهش یافته و به حدود ۶ میلیون بشکه در روز رسیده است. این رقم، کمترین میزان عرضه نفت عربستان از اوایل دهه ۱۹۹۰ میلادی تاکنون بهشمار میرود.
آژانس در گزارش خود تصریح کرده که این کاهش ناگهانی نتیجه مستقیم عملیاتهایی است که تأسیسات و مسیرهای مرتبط با بخش انرژی عربستان را هدف قرار دادهاند. بر این اساس، حمله به کشتیهای عبوری از تنگه بابالمندب، حمله به پالایشگاه جازان در جنوب غربی عربستان و اختلال در ترافیک کشتیرانی در نزدیکی بندر ینبع در ساحل دریای سرخ، سه عامل اصلی افت عرضه عنوان شدهاند.
تنگه بابالمندب بهعنوان یکی از گلوگاههای راهبردی تجارت جهانی نفت، نقش حیاتی در صادرات نفت خلیج فارس به بازارهای اروپا و آمریکا دارد و هرگونه ناامنی در آن، بلافاصله بر جریان کشتیرانی و زمانبندی بارگیری نفت تأثیر میگذارد. پالایشگاه جازان نیز با ظرفیت پالایش صدها هزار بشکه در روز، از طرحهای کلیدی عربستان برای افزایش ظرفیت پالایش داخلی و صادرات فرآوردههای نفتی محسوب میشود.
اختلاف آمار ریاض و برآورد آژانس بینالمللی انرژی
نکته قابل توجه در گزارش جدید، تفاوت معنادار میان آمار ارائهشده از سوی دولت عربستان به سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) و برآورد مستقل آژانس بینالمللی انرژی است.
عربستان به اوپک اعلام کرده بود که در ماه گذشته میلادی، میزان عرضه نفت آن ۷.۱۲۲ میلیون بشکه در روز و میزان تولید آن ۶.۲۳۸ میلیون بشکه در روز بوده است. این در حالی است که ارزیابی آژانس بینالمللی انرژی از ذخایر و جریان واقعی نفت عربستان در ماه اوت، رقمی بهمراتب پایینتر را نشان میدهد و عرضه را حدود ۶ میلیون بشکه در روز برآورد میکند.
در ادبیات صنعت نفت، واژه «عرضه» با «تولید» تفاوت دارد و تصویر دقیقتری از نفت ورودی به بازار ارائه میدهد. عرضه شامل مجموع صادرات نفت خام یک کشور بهعلاوه نفت تحویلی به پالایشگاهها و نیروگاههای داخلی و همچنین محمولههایی است که از محل ذخایر و مخازن ذخیرهسازی به بازار ارسال میشود. به همین دلیل، حتی اگر تولید در میادین نفتی در سطح ثابتی باقی بماند، اختلال در صادرات، ذخیرهسازی یا حملونقل میتواند عرضه را بهشدت کاهش دهد.
کارشناسان میگویند همین تعریف دقیق است که اختلاف آمار را توضیح میدهد؛ بهطوری که حمله به زیرساختهای صادراتی و کند شدن حرکت نفتکشها میتواند بدون کاهش فوری تولید سرچاهی، عرضه مؤثر به بازار جهانی را پایین بیاورد.
پیامدها برای بازار جهانی نفت
آژانس بینالمللی انرژی در بخش دیگری از گزارش خود به چشمانداز بازار جهانی نفت پرداخته و پیشبینی کرده است که عرضه و تقاضای جهانی نفت در سال جاری بیش از آنچه پیشتر انتظار میرفت، کاهش خواهد یافت. از نظر این نهاد، تداوم تنشها و نبود پیشرفت ملموس در مسیر پایان دادن به درگیریها در منطقه، موجب خواهد شد بازگشت جریان نفت خاورمیانه به سطوح عادی تا سال ۲۰۲۷ به تأخیر بیفتد.
این ارزیابی در شرایطی منتشر میشود که بازار نفت در ماههای اخیر بهشدت نسبت به ریسکهای ژئوپلیتیک حساس شده است. هرگونه اختلال در عرضه عربستان بهعنوان بزرگترین صادرکننده نفت جهان و یکی از معدود کشورهای دارای ظرفیت مازاد تولید، میتواند بر قیمتها، هزینه حملونقل دریایی و امنیت انرژی واردکنندگان بزرگ در آسیا و اروپا اثر مستقیم بگذارد.
تحلیلگران معتقدند اگر ناامنی در مسیر بابالمندب و دریای سرخ ادامه یابد، هزینه بیمه نفتکشها افزایش یافته و برخی شرکتهای کشتیرانی مسیر طولانیتر دماغه امید نیک را جایگزین خواهند کرد؛ موضوعی که زمان تحویل محمولهها را افزایش و عرضه مؤثر را کاهش میدهد.
اهمیت راهبردی تأسیسات هدف قرار گرفته
پالایشگاه جازان در استان جازان و در نزدیکی مرز یمن قرار دارد و بهدلیل موقعیت جغرافیایی خود، همواره در معرض تهدیدهای امنیتی بوده است. این پالایشگاه بخشی از طرح بزرگ شهر اقتصادی جازان است و قرار بود عربستان را به صادرکننده بزرگ فرآوردههای نفتی تبدیل کند. بندر ینبع نیز در ساحل شرقی دریای سرخ، یکی از مهمترین پایانههای صادراتی نفت و فرآوردههای نفتی عربستان بهشمار میرود و هرگونه اختلال در تردد کشتیها در آبهای مجاور آن، بر برنامه بارگیری نفت تأثیر میگذارد.
نیروهای مسلح یمن در ماههای گذشته بارها اعلام کردهاند که کشتیهای مرتبط با عربستان و مسیرهای انرژی این کشور را در واکنش به تحولات منطقه هدف قرار میدهند. آژانس بینالمللی انرژی نیز در گزارش خود به نقش همین حملات در افت اخیر عرضه اشاره کرده است.
چشمانداز پیش رو
با وجود افت شدید عرضه در ماه اوت، هنوز مشخص نیست این روند در ماههای آینده نیز ادامه خواهد یافت یا با ترمیم تأسیسات و تغییر مسیرهای کشتیرانی جبران میشود. آنچه مسلم است، بازار جهانی نفت بار دیگر نشان داد که تا چه اندازه نسبت به امنیت تنگهها و پایانههای نفتی خاورمیانه آسیبپذیر است.
کارشناسان توصیه میکنند کشورهای مصرفکننده، ضمن رصد دقیق گزارشهای ماهانه اوپک و آژانس بینالمللی انرژی، برای سناریوی تداوم اختلال در عرضه عربستان و افزایش نوسانات قیمتی آماده باشند. در عین حال، اختلاف میان آمار رسمی ریاض و برآورد نهادهای مستقل، لزوم شفافیت بیشتر در اعلام آمار عرضه و ذخایر را برجسته میکند.
نظرات (0)