در فضای ملتهب و احساسی سه روز پس از حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱، زمانی که پرچمهای آمریکا بر فراز هر خانهای برافراشته شده بود و خواست عمومی برای انتقام به اوج رسیده بود، یک زن سیاهپوست از ایالت کالیفرنیا در برابر سیل ۵۱۸ نماینده و سناتور ایستاد و «نه» گفت. آن «نه» در آن روز بزدلی و حتی خیانت تعبیر شد، اما امروز پس از گذشت نزدیک به ۲۵ سال، به عنوان دقیقترین پیشبینی سیاسی تاریخ معاصر آمریکا شناخته میشود.
چک سفید ۶۰ کلمهای برای جنگ ابدی
در ۱۴ سپتامبر ۲۰۰۱، کنگره و سنای ایالات متحده قطعنامهای را به تصویب رساندند که بعدها با نام «مجوز استفاده از نیروی نظامی» یا AUMF شناخته شد. این قطعنامه تنها ۶۰ کلمه داشت، اما محتوای آن اختیارات بیسابقهای به رئیسجمهور میداد: «استفاده از تمام نیروی لازم و مناسب علیه ملتها، سازمانها یا افرادی که در حملات ۱۱ سپتامبر نقش داشتهاند.»
این مصوبه نه دشمن مشخصی را تعیین میکرد، نه جغرافیای جنگ را محدود میساخت و نه حتی زمان پایانی برای آن در نظر میگرفت. بر اساس همین ۶۰ کلمه، دولتهای متوالی آمریکا از جورج بوش تا جو بایدن، دهها عملیات نظامی را در افغانستان، عراق، سوریه، یمن، سومالی، لیبی و فیلیپین توجیه کردند. به تعبیر باربارا لی، کنگره با این رأی، یک «چک سفید امضا» برای جنگهای بیپایان به کاخ سفید داد.
زنی که در برابر ۵۱۸ نفر ایستاد
تنها رأی مخالف این قطعنامه متعلق به باربارا لی، نماینده دموکرات حوزه خلیج شرقی کالیفرنیا شامل اوکلند و برکلی بود. او بعدها درباره آن لحظه گفت: «این سختترین رأی زندگی سیاسیام بود، اما میدانستم که در فردای ۱۱ سپتامبر، آخرین چیزی که کشور به آن نیاز دارد، ورود شتابزده و بدون تأمل به جنگ است.»
زندگی سیاسی لی، خود ریشه در جنبشهای اعتراضی آمریکا دارد. او در سال ۱۹۴۶ در تگزاس متولد شد و در منطقه خلیج سانفرانسیسکو رشد کرد. دوران جوانی او به شدت تحت تأثیر جنبش حقوق مدنی و فعالیتهای حزب پلنگ سیاه قرار داشت؛ تا جایی که در دوران دانشجویی به عنوان داوطلب در مرکز آموزش اجتماعی این حزب فعالیت کرد و به همین دلیل مدتی تحت نظارت اداره تحقیقات فدرال آمریکا (افبیآی) قرار گرفت.
لی در سال ۱۹۷۵ مدرک کارشناسی ارشد مددکاری اجتماعی خود را از دانشگاه برکلی کالیفرنیا دریافت کرد و سپس وارد دفتر رون دلومز، نماینده سرشناس کنگره شد و تا جایگاه رئیس دفتر او پیش رفت؛ جایگاهی که در آن زمان برای یک زن سیاهپوست بسیار کمسابقه بود. او در سال ۱۹۹۸ و در یک انتخابات ویژه، جایگزین دلومز بازنشسته شد و پس از آن ۱۲ دوره متوالی به مجلس نمایندگان راه یافت و نزدیک به سه دهه نماینده مردم اوکلند و برکلی باقی ماند. او در ژانویه ۲۰۲۵ از کنگره بازنشسته شد و در آوریل همان سال به عنوان نخستین زن سیاهپوستی که به مقام شهرداری اوکلند میرسد، تاریخساز شد.
درس فراموششده خلیج تونکین
باربارا لی در سخنرانی کوتاه اما تاریخی خود در صحن مجلس نمایندگان، نمایندگان همکارش را به یاد یک اشتباه تاریخی انداخت: قطعنامه خلیج تونکین در سال ۱۹۶۴. در آن سال نیز کنگره آمریکا با اکثریتی قاطع به لیندون جانسون، رئیسجمهور وقت، اجازه داد تا جنگ ویتنام را به شدت گسترش دهد؛ جنگی که بعدها به باتلاقی مرگبار برای آمریکا تبدیل شد و با بیش از ۵۸ هزار کشته آمریکایی و میلیونها قربانی ویتنامی پایان یافت.
لی با اشاره به آن تجربه تلخ گفت: «ما نباید مسیری را انتخاب کنیم که نه استراتژی خروج دارد و نه هدف مشخص. ما نباید اشتباهات گذشته را تکرار کنیم.» او هشدار داد که هیجان و خشم ناشی از یک فاجعه، نباید جای عقلانیت و دوراندیشی را بگیرد. یک روز پس از رأیگیری نیز در یادداشتی در روزنامه «اوکلند تریبون» نوشت که این قطعنامه به رئیسجمهور اجازه میدهد «به هر کسی که به هر نحوی با ۱۱ سپتامبر مرتبط تشخیص داده شود، در هر کشوری و در هر زمانی، بدون توجه به منافع بلندمدت دیپلماتیک، اقتصادی و امنیتی کشور حمله کند.»
سه هشداری که یکبهیک محقق شد
تحلیلگران امروز معتقدند باربارا لی در آن زمان سه خطر اصلی را به درستی پیشبینی کرده بود که هر سه در دو دهه بعد به واقعیت پیوست:
- نبود هدف مشخص: دشمن در قطعنامه به صورت مبهم تعریف شده بود. همین ابهام باعث شد جنگی که قرار بود علیه القاعده باشد، به جنگ علیه طالبان، صدام حسین، داعش و دهها گروه دیگر تسری یابد.
- نبود استراتژی خروج: آمریکا ۲۰ سال در افغانستان گرفتار شد، هزاران میلیارد دلار هزینه کرد و بیش از ۲۴۰۰ نظامی خود را از دست داد و در نهایت در آگوست ۲۰۲۱ با خروج آشفته از کابل، به نقطه اول بازگشت. جنگ عراق نیز با وجود سقوط صدام، به بیثباتی مزمن و ظهور گروههای تروریستی جدید منجر شد.
- نبود محدودیت زمانی: مجوز ۲۰۰۱ هرگز لغو نشد. این مجوز که قرار بود واکنشی اضطراری باشد، به مبنای حقوقی دائمی برای ریاستجمهوری جنگی تبدیل شد و توازن قوا میان کاخ سفید و کنگره را برای همیشه بر هم زد.
امروز بسیاری از نمایندگان همان کنگرهای که در سال ۲۰۰۱ به آن قطعنامه رأی مثبت دادند، اذعان میکنند که رأی باربارا لی شجاعانه و دوراندیشانه بوده است.
فراتر از یک رأی تاریخی
اگرچه نام باربارا لی برای همیشه با آن تکرأی تاریخی گره خورده است، اما کارنامه سیاسی او بسیار گستردهتر است. او از منتقدان سرسخت جنگ غزه و حامی آتشبس بوده، از حامیان دیپلماسی با ایران به شمار میرود و در دوران دولت باراک اوباما یکی از اعضای تیم کنگره در حمایت از مذاکرات هستهای و برجام بود. او خروج یکجانبه دونالد ترامپ از برجام را به شدت محکوم کرد و سالها یکی از مخالفان اصلی تحریم و محاصره اقتصادی کوبا بوده است.
با این حال، هیچکدام از این مواضع به اندازه آن «نه»ی تنها در سپتامبر ۲۰۰۱ بازتاب نیافت. لی نه رهبر یک جنبش بزرگ ضدجنگ بود و نه یک نظریهپرداز سیاست خارجی؛ او فقط تاریخ میدانست. تاریخ ویتنام، تاریخ مداخلات بیپایان و تاریخ هزینههایی که جنگهای بدون پایان بر دوش مردم آمریکا و مردم خاورمیانه میگذارد.
میراث یک پیشبینی
نکته مهم درباره باربارا لی این است که او همانگونه که خود در ابتدای هر سخنی تأکید میکند، یک وطنپرست آمریکایی است و نه یک فعال ضدآمریکایی. مخالفت او از جنس دلسوزی برای منافع بلندمدت کشورش بود، نه همراهی با دشمنان آمریکا. او میخواست آمریکا در دام جنگی گرفتار نشود که پایانی ندارد.
امروز که از فراز ۲۵ سال به آن روز نگاه میکنیم، درمییابیم که پیشبینی او کلمه به کلمه محقق شده است. آمریکا با تکیه بر همان مجوز ۶۰ کلمهای، وارد دو جنگ بزرگ، دهها عملیات پنهان و آشکار و دورهای از بیثباتی بیسابقه در خاورمیانه شد که آثار آن هنوز هم ادامه دارد. تکرأی باربارا لی ثابت کرد که گاهی یک صدای مخالف در میان هیاهوی اکثریت، از صدای ۵۱۸ موافق، به حقیقت نزدیکتر است.
نظرات (0)