استان کردستان به دلیل موقعیت منحصربهفرد خود در امتداد رشتهکوه زاگرس، به یکی از کانونهای اصلی غارشناسی در ایران تبدیل شده است. مدیرکل حفاظت محیطزیست این استان میگوید غارهای کردستان نهتنها پدیدههایی شگفتانگیز از منظر زمینشناسی هستند، بلکه زیستبومهایی حساس و شناسنامههایی طبیعی به شمار میروند که پس از میلیونها سال تکامل شکل گرفتهاند و حفاظت از آنها نیازمند رویکردی علمی و بینرشتهای است.
بیش از ۹۰ غار شناساییشده و ظرفیتهای کشفنشده
فرزاد زندی، مدیرکل حفاظت محیطزیست کردستان با اشاره به اهمیت چندوجهی غارها اظهار کرد: غارها پدیدههایی کمنظیر در حوزههای زمینشناسی، زیستشناسی و حتی تاریخ و باستانشناسی هستند. شرایط توپوگرافی خاص کردستان و قرارگیری آن در نوار زاگرس باعث شده این استان از پتانسیل بسیار بالایی در زمینه غارشناسی برخوردار باشد.
به گفته وی، تاکنون بیش از ۹۰ غار در سطح استان شناسایی و ثبت شده است، اما با توجه به ساختارهای آهکی، گسلی و کارستی منطقه، قطعاً شمار غارهای کشفنشده بسیار فراتر از این رقم است. بسیاری از این حفرههای زیرزمینی هنوز مورد مطالعه دقیق قرار نگرفتهاند و اطلاعات کاملی از وسعت، عمق، ترکیبات زمینشناختی و تنوع زیستی آنها در دست نیست.
زندی تأکید کرد که همین ناشناخته بودن، ضرورت انجام مطالعات نظاممند را دوچندان میکند؛ چرا که هر غار میتواند زیستگاهی منحصربهفرد برای گونههای گیاهی و جانوری خاص، از جمله خفاشها، بیمهرگان غارزی و میکروارگانیسمهای نادر باشد و در عین حال اسراری از تاریخ زمین و اقلیم گذشته را در خود حفظ کرده باشد.
انتقاد از نگاه صرفاً ورزشی به غارنوردی
مدیرکل حفاظت محیطزیست کردستان با انتقاد از خلأ حضور متخصصان علوم پایه در برنامههای اکتشاف غار گفت: متأسفانه بخش عمده فعالیتهای غارشناسی در استان تاکنون جنبه ورزشی و ماجراجویانه داشته و کمتر به ابعاد علمی آن توجه شده است.
وی افزود: به دلیل نبود کارشناسان زمینشناسی، زیستشناسی، اکولوژی و حتی باستانشناسی در تیمهای غارنوردی، اطلاعات کافی درباره فون و فلور این زیستبومهای حساس، ارزشهای اکولوژیک و آسیبپذیری آنها جمعآوری نشده است. این در حالی است که ورود غیراصولی و بدون مطالعه به غارها میتواند تعادل ظریف این اکوسیستمها را که طی هزاران و حتی میلیونها سال شکل گرفته، بهسرعت بر هم بزند.
زندی تصریح کرد: اولویت اصلی ادارهکل حفاظت محیطزیست کردستان، تغییر این رویکرد و انجام مطالعات تخصصی برای تعیین ردهبندی حفاظتی غارهاست. بر این اساس، غارها باید بر مبنای ویژگیهای زمینشناختی، تنوع زیستی، درجه آسیبپذیری و اهمیت تاریخی، سطحبندی شده و دستورالعملهای حفاظتی متناسب برای هر رده تدوین شود.
از ثبت ملی «کونهشمشم» تا تهیه اطلس غارهای استان
مدیرکل حفاظت محیطزیست کردستان به اقدامات شاخص انجامشده برای صیانت از این سرمایههای ملی اشاره کرد و گفت: ثبت غار «کونهشمشم» بهعنوان اثر طبیعی ملی در سال ۱۳۹۸ یکی از مهمترین گامها در این مسیر بوده است. این غار به دلیل ویژگیهای منحصربهفرد زمینشناختی و زیستی، واجد ارزش ملی شناخته شد و تحت حفاظت قانونی قرار گرفت.
وی ادامه داد: علاوه بر این، تهیه اطلس غارهای استان کردستان بهعنوان یک بانک اطلاعاتی جامع در دستور کار قرار گرفته است. این اطلس میتواند مبنایی برای پژوهشهای آتی، برنامهریزی حفاظتی و حتی توسعه گردشگری مسئولانه و پایدار باشد.
به گفته زندی، انعقاد دو قرارداد پژوهشی برای مطالعه فون و فلور غارهای شاخص استان نیز از دیگر اقدامات عملی ادارهکل بوده است. این پژوهشها با همکاری متخصصان دانشگاهی و مراکز علمی در حال انجام است و نتایج آن به تعیین دقیقتر ارزشهای زیستی و اولویتهای حفاظتی کمک خواهد کرد.
ترویج فرهنگ «غار پاک» و مسئولیت همگانی
مدیرکل حفاظت محیطزیست کردستان نقش آموزش و فرهنگسازی را در حفاظت از غارها بسیار مهم دانست و گفت: در کنار مطالعات علمی، برنامههای آگاهیبخشی عمومی نیز با جدیت دنبال میشود. یکی از این برنامهها، برگزاری آیینهای پاکسازی غارهای شاخص به مناسبت ۲۲ شهریور، روز غار پاک است.
وی توضیح داد: این برنامهها با مشارکت جوامع محلی، گروههای غارنوردی، سازمانهای مردمنهاد و دوستداران محیطزیست برگزار میشود و هدف آن علاوه بر پاکسازی فیزیکی غارها از زباله و یادگارنویسیها، ارتقای فرهنگ احترام به طبیعت و حساسسازی جامعه نسبت به شکنندگی این زیستبومهاست.
- ثبت غار کونهشمشم بهعنوان اثر طبیعی ملی در سال ۱۳۹۸
- تهیه اطلس جامع غارهای کردستان برای مستندسازی علمی
- اجرای دو طرح پژوهشی تخصصی برای بررسی تنوع زیستی غارهای شاخص
- برگزاری برنامههای پاکسازی و آموزشی به مناسبت روز غار پاک
- تشکیل کارگروههای تخصصی و پیگیری دستورالعملهای قانونی حفاظت
میراثی میلیونساله برای نسلهای آینده
زندی در پایان خاطرنشان کرد: غارها حاصل میلیونها سال فرآیندهای زمینشناختی، فرسایش، رسوبگذاری و تکامل زیستی هستند و هر کدام بخشی از شناسنامه طبیعی و هویت سرزمینی ما محسوب میشوند. این گنجینههای زیرزمینی، اکوسیستمهایی بهشدت آسیبپذیرند؛ تغییر دما، رطوبت، ورود آلایندهها یا حتی حضور مداوم و بیضابطه انسان میتواند حیات درون آنها را برای همیشه مختل کند.
وی تأکید کرد: ادارهکل حفاظت محیطزیست کردستان با تشکیل کارگروههای تخصصی، بهرهگیری از ظرفیت دانشگاهها و پیگیری اجرای دقیق دستورالعملهای قانونی، تمام توان خود را برای جلوگیری از تخریب این زیستبومهای ارزشمند به کار گرفته است. هدف نهایی، حفظ این میراث کمنظیر برای نسلهای آینده و بهرهبرداری خردمندانه و پایدار از آن در چارچوب اصول حفاظت محیطزیست است.
نظرات (0)