شرایط آبی تالابهای اقماری دریاچه ارومیه پس از سالها خشکی و نگرانی، امسال رو به بهبود گذاشته است. ارزیابیهای میدانی سازمان حفاظت محیطزیست نشان میدهد که ترکیبی از بارشهای مناسب سال آبی جاری و اجرای برنامههای مدیریت منابع آب، وضعیت این زیستگاههای ارزشمند را نسبت به مدت مشابه سال گذشته امیدوارکنندهتر کرده است.
بازدید میدانی از پنج تالاب پیرامونی ارومیه
آرزو اشرفیزاده، مدیرکل دفتر حفاظت و احیای تالابهای سازمان حفاظت محیطزیست در جریان بررسی وضعیت تالابهای درگهسنگی، کانیبرازان، یادگارلو، سولدوز و شورگل حسنلو، آخرین شرایط این پهنههای آبی را تشریح کرد. این بازدید با هدف پایش میدانی وضعیت هیدرولوژیک، پوشش گیاهی و حضور گونههای جانوری در تالابهای حاشیه دریاچه ارومیه انجام شد.
به گفته وی، بارشهای سال آبی جاری و اقدامات انجامشده در حوزه مدیریت منابع آب، تأثیر مستقیمی بر بهبود شرایط آبی بسیاری از تالابهای پیرامونی دریاچه ارومیه داشته است. تالابهایی که در سالهای گذشته به دلیل کاهش نزولات جوی، برداشتهای بیرویه و انسداد مسیرهای ورودی آب، با خطر خشکی کامل روبهرو بودند، اکنون نشانههای روشنی از بازگشت حیات را بروز میدهند.
درگهسنگی؛ از خشکی نگرانکننده تا پهنهای دوباره جانگرفته
اشرفیزاده با اشاره به وضعیت تالاب درگهسنگی به عنوان یکی از مهمترین تالابهای اقماری دریاچه ارومیه گفت: این تالاب در مقطع مشابه سال گذشته با خشکی قابل توجهی مواجه بود و بخش وسیعی از بستر آن بدون آب مانده بود، اما در پایش امسال از پهنه آبی مناسبتری برخوردار است.
وی افزود: بازگشت آب به درگهسنگی تنها یک تغییر ظاهری نیست؛ حضور پرشمار پرندگان آبزی و کنارآبزی در این تالاب، نشاندهنده بهبود واقعی شرایط زیستگاهی است. زمانی که پرندگان مهاجر و بومی دوباره یک تالاب را برای تغذیه و جوجهآوری انتخاب میکنند، به این معناست که زنجیره غذایی، کیفیت آب و امنیت زیستگاه تا حد زیادی احیا شده است.
تالاب درگهسنگی در جنوب دریاچه ارومیه و در محدوده استان آذربایجان غربی قرار دارد و به دلیل تنوع زیستی بالا و میزبانی از گونههای کمیاب پرندگان، همواره به عنوان یکی از شاخصهای سلامت اکوسیستم منطقه شناخته میشود. بهبود وضعیت آن میتواند پیام مثبتی برای کل حوضه آبریز دریاچه ارومیه باشد.
ضرورت نگاه یکپارچه به دریاچه و تالابهای اقماری
مدیرکل دفتر حفاظت و احیای تالابها تأکید کرد که تالابهای پیرامونی را نباید جدا از دریاچه ارومیه دید. به گفته او، این تالابها و دریاچه یک سامانه بههمپیوسته هیدرولوژیک را تشکیل میدهند و هرگونه اختلال در یکی، دیگری را نیز متأثر میکند.
اشرفیزاده تصریح کرد: تأمین نیاز آبی محیطزیستی تالابها باید به عنوان یک اولویت جدی دنبال شود. این امر مستلزم مدیریت دقیق مصرف آب در بخش کشاورزی، جلوگیری قاطع از برداشتهای غیرمجاز، باز نگهداشتن مسیرهای طبیعی ورود آب به تالابها و استفاده هوشمندانه از روانآبها و سیلابهای احتمالی است.
وی خاطرنشان کرد: تجربه سالهای گذشته نشان داده است که حتی بارشهای مقطعی اگر به درستی مدیریت شوند و مسیرهای طبیعی جریان آب مسدود نباشد، میتوانند بخش قابل توجهی از کمبود آب تالابها را جبران کنند. به همین دلیل، لایروبی و بازگشایی آبراههها و مسیلهای منتهی به تالابها، اقدامی کمهزینه اما بسیار اثرگذار است.
مشارکت مردمی؛ کلید حفاظت پایدار
بخش دیگری از سخنان اشرفیزاده به نقش جوامع محلی، تشکلهای مردمنهاد محیطزیستی و رسانهها اختصاص داشت. او مشارکت این سه ضلع را برای حفاظت پایدار از تالابها ضروری دانست و گفت: بدون همراهی کشاورزان، روستاییان حاشیه تالابها، سمنهای محیطزیستی و اطلاعرسانی درست رسانهها، هیچ برنامه احیایی به نتیجه پایدار نخواهد رسید.
به گفته وی، فرهنگسازی در زمینه مصرف بهینه آب، ترویج کشت محصولات کمآببر، جلوگیری از حفر چاههای غیرمجاز و همچنین گزارشدهی بهموقع تخلفات، تنها با مشارکت واقعی مردم امکانپذیر است. جوامع محلی اگر منافع حفاظت از تالاب را در معیشت و سلامت خود لمس کنند، به بهترین حافظان این زیستگاهها تبدیل میشوند.
فرصتی برای تثبیت شرایط و جلوگیری از بازگشت خشکی
اشرفیزاده با امیدوارکننده توصیف کردن وضعیت فعلی، هشدار داد که این بهبود نسبی نباید به تعلل در اجرای برنامههای احیا منجر شود. او گفت: وضعیت مناسب فعلی، فرصتی ارزشمند برای تثبیت شرایط این زیستگاههاست و تداوم آن نیازمند همکاری مستمر و هماهنگ همه دستگاههای اجرایی، کشاورزان، جوامع محلی، تشکلهای محیطزیستی و رسانههاست.
کارشناسان محیطزیست نیز معتقدند که احیای دریاچه ارومیه و تالابهای وابسته به آن، پروژهای بلندمدت و وابسته به مدیریت یکپارچه حوضه آبریز است. هرچند بارشهای مناسب میتواند به صورت مقطعی وضعیت را بهبود بخشد، اما پایداری این شرایط در گرو اصلاح الگوی مصرف آب، اجرای کامل طرحهای احیا، رهاسازی حقآبههای محیطزیستی و نظارت جدی بر برداشتهای غیرمجاز است.
به نظر میرسد امسال، طبیعت فرصتی دوباره به دریاچه ارومیه و تالابهای اطراف آن داده است؛ فرصتی که استفاده درست از آن میتواند مسیر احیای بزرگترین دریاچه داخلی ایران را هموارتر از قبل کند.
نظرات (0)