۲۲ شهریور ماه برابر با ۱۳ سپتامبر، در تقویم جهانی به عنوان «روز جهانی غار» نامگذاری شده است؛ روزی برای یادآوری این حقیقت که بخش بزرگی از ارزشمندترین گنجینههای طبیعی، نه در معرض دید، بلکه در سکوت و تاریکی ژرفای زمین پنهان شدهاند و صیانت از آنها وظیفهای مشترک برای امروز و نسلهای آینده است.
به همین مناسبت، فرهاد حسینی طایفه، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان گیلان، با تشریح جایگاه غارها در میراث طبیعی کشور، بر لزوم حفاظت، پایش مستمر و بهرهبرداری مسئولانه از این زیستگاههای حساس تأکید کرد.
غارها؛ سامانههایی فراتر از حفرهای در دل کوه
به گفته مدیرکل حفاظت محیط زیست گیلان، غارها صرفاً فضاهایی خالی در دل زمین نیستند، بلکه سامانههای طبیعی پیچیده و بههمپیوستهای هستند که واجد ارزشهای چندبعدی زمینشناختی، زیستشناختی، هیدرولوژیکی و حتی فرهنگیاند. به گفته او، شکلگیری بسیاری از این ساختارهای شگفتانگیز حاصل فرآیندهای طبیعی بسیار کند و طولانیمدت در طی هزاران و حتی میلیونها سال است و به همین دلیل هرگونه دستکاری انسانی میتواند تعادلی را که در زمانهای بسیار طولانی ایجاد شده، در لحظهای از بین ببرد.
حسینی طایفه غارها را از برجستهترین جلوههای میراث طبیعی و از مهمترین ذخایر زیستی و زمینشناختی کشور برشمرد و افزود: این پدیدههای طبیعی، حلقهای مهم در شناخت تحولات کره زمین به شمار میروند و نمیتوان آنها را تنها به عنوان یک مقصد تفریحی نگریست.
زیستگاه گونههای کمیاب و وابسته به تاریکی
یکی از مهمترین کارکردهای غارها، نقش آنها به عنوان زیستگاه برای گونههای خاص جانوری و گیاهی است. بسیاری از این گونهها به شرایط ویژه، پایدار و دستنخورده محیطهای غاری وابستهاند و تنها در تاریکی مطلق، رطوبت ثابت و دمای ویژه غارها قادر به ادامه چرخه زندگی خود هستند.
مدیرکل حفاظت محیط زیست گیلان هشدار داد: هرگونه تخریب، آلودگی، دخل و تصرف یا حضور غیرمسئولانه و بدون آموزش انسان میتواند تعادل شکننده این اکوسیستمها را به شدت برهم بزند. حتی تغییر اندک در دما، رطوبت، نور یا ورود آلایندهها میتواند منجر به مهاجرت یا نابودی گونههایی شود که منحصراً در این زیستبومها زندگی میکنند و جایگزینی برای آنها وجود ندارد.
آرشیو زنده تاریخ زمین و تغییرات اقلیمی
از نگاه علمی، غارها گنجینهای برای پژوهشگران علوم زمین و محیط زیست محسوب میشوند. رسوبات انباشتهشده در کف و دیواره غارها، ساختارهای سنگی مانند استالاکتیتها و استالاگمیتها، و دیگر شواهد زمینشناختی، اطلاعات ارزشمندی درباره تاریخ طبیعی، نوسانات اقلیمی و تحولات محیطی در گذشتههای دور در اختیار دانشمندان قرار میدهد.
حسینی طایفه تأکید کرد: بررسی این شواهد میتواند به درک بهتر تغییرات اقلیمی کنونی و پیشبینی روندهای آینده کمک کند؛ بنابراین حفاظت از ساختار فیزیکی غارها، در واقع حفاظت از یک کتابخانه طبیعی و آزمایشگاه بزرگ تاریخ زمین است که تخریب هر بخش از آن به معنای از دست رفتن صفحاتی از این کتاب ارزشمند است.
حفاظت جمعی؛ از جوامع محلی تا غارنوردان
مدیرکل حفاظت محیط زیست گیلان با اشاره به اینکه صیانت از غارها کاری فرابخشی است، گفت: این مهم تنها بر عهده یک دستگاه نیست و نیازمند همکاری و همافزایی مجموعهای از نهادها شامل دستگاههای اجرایی مسئول، جوامع محلی، دانشگاهها و مراکز پژوهشی، تشکلهای مردمنهاد محیط زیستی، گروههای غارنوردی حرفهای و گردشگران است.
به گفته او، باید میان سه هدف «آموزش»، «پژوهش» و «گردشگری» از یک سو و «ضرورت حفاظت از ارزشهای طبیعی» از سوی دیگر، توازنی دقیق و پایدار برقرار شود. هرگونه بهرهبرداری گردشگری باید با ظرفیتسنجی، آموزش و رعایت اصول سختگیرانه زیستمحیطی همراه باشد تا منفعتی کوتاهمدت، به بهای خسارتی بلندمدت و جبرانناپذیر تمام نشود.
رفتارهای مخربی که جبرانناپذیرند
حسینی طایفه با برشمردن مهمترین تهدیدهای انسانی علیه غارها، خواستار پرهیز جدی از رفتارهای مخرب شد و گفت:
- رهاسازی و انباشت پسماند و زباله در داخل و اطراف غار
- تخریب سازندهای طبیعی، شکستن چکندهها و یادگارنویسی روی دیوارهها
- روشن کردن آتش، دود و تغییر ترکیب هوای داخل غار
- دستکاری ساختار فیزیکی غار و ایجاد مسیرهای غیرمجاز
- دست زدن به زیستگاه جانوران و ایجاد مزاحمت نوری و صوتی برای گونههای حساس بهویژه خفاشها
او تصریح کرد: ورود آلایندهها و پسماند به محیط بسته و کمتهویه غار، میتواند برای سالها باقی بماند و چرخههای زیستی را مختل کند. از این رو جلوگیری از ورود هرگونه آلودگی به این محیطها باید به عنوان یک اصل قطعی مورد توجه قرار گیرد.
افزایش آگاهی عمومی؛ کلید حفاظت پایدار
مدیرکل حفاظت محیط زیست گیلان، ارتقای فرهنگ عمومی و آموزش را یکی از مؤثرترین راهکارهای حفاظت از غارها دانست. به باور او، هنگامی که مردم، گردشگران و دوستداران طبیعت با اهمیت واقعی غارها و اصول بازدید مسئولانه آشنا شوند، میزان آسیبهای انسانی به شکل محسوسی کاهش مییابد.
آشنایی با اصول سادهای همچون بازدید گروهی محدود، استفاده از راهنمای مجرب، همراه نبردن مواد آلاینده، عدم لمس سازندها، حفظ سکوت و خارج کردن کامل زبالهها، میتواند تضمینکننده سلامت این زیستگاهها برای دههها و سدههای آینده باشد.
از جاذبه گردشگری تا سرمایه بیننسلی
حسینی طایفه در پایان تأکید کرد: روز جهانی غار فرصتی مغتنم است تا نگاه جامعه به غارها از یک «جاذبه صرفاً گردشگری و تفریحی» به نگاهی عمیقتر به عنوان «میراث طبیعی، زیستگاه حساس و سرمایهای بیننسلی» تغییر کند. حفاظت از غارها در نهایت، حفاظت از بخشی از تنوع زیستی، منابع آب زیرزمینی، ذخایر طبیعی و حافظه تاریخی زمین است.
به گفته او، اداره کل حفاظت محیط زیست استان گیلان نیز در چارچوب وظایف قانونی خود، با جدیت موضوع شناسایی، پایش و حفاظت از زیستگاههای ارزشمند استان از جمله غارها و ارتقای فرهنگ زیستمحیطی در میان جوامع محلی و گردشگران را دنبال میکند و انتظار میرود همه شهروندان در این مسئولیت عمومی سهیم شوند.
نظرات (0)