پایش تابستانه جمعیت حیات وحش در شهرستان دامغان با هدف ارزیابی دقیق وضعیت گونههای جانوری و سلامت زیستگاهها آغاز شد. این برنامه به همت ادارهکل حفاظت محیط زیست استان سمنان در سه عرصه مهم طبیعی این شهرستان در حال اجراست و نتایج آن مبنای تصمیمگیری برای حفاظت پایدار از تنوع زیستی منطقه قرار خواهد گرفت.
اجرای سرشماری در سه زیستگاه شاخص دامغان
به گفته مدیرکل حفاظت محیط زیست استان سمنان، این سرشماری در مناطق حفاظتشده تالو و شیربند و همچنین منطقه شکارممنوع سفیدکوه آرسک انجام میشود. این سه منطقه از مهمترین زیستگاههای استان سمنان به شمار میروند و به دلیل تنوع اقلیمی، پوشش گیاهی و منابع آبی، پناهگاه گونههای مختلف پستانداران، پرندگان و خزندگان هستند.
انتخاب فصل تابستان برای سرشماری دلیل کارشناسی دارد؛ در این فصل به دلیل دسترسی بهتر به منابع آب و علوفه، تحرک گونهها قابل رصدتر است و از سوی دیگر نتایج زاد و ولد بهاره به خوبی قابل ارزیابی است. به همین دلیل سرشماری تابستانه در کنار سرشماریهای پاییزه و زمستانه، تصویر دقیقتری از پویایی جمعیت حیات وحش ارائه میدهد.
چه اطلاعاتی ثبت میشود؟
بر اساس اعلام محیط زیست سمنان، در جریان این سرشماری کارشناسان و محیطبانان با حضور میدانی و استفاده از روشهای مشاهده مستقیم، ثبت نقاط رویت و پایش رد و اثر گونهها، اطلاعات متنوعی را جمعآوری میکنند. مهمترین دادههایی که در فرمهای سرشماری ثبت میشود عبارتاند از:
- میزان زاد و ولد گونهها و تعداد برهها و بزغالههای مشاهدهشده در کنار گلههای مادری
- ترکیب جنسی جمعیت شامل نسبت نر و ماده در هر گونه
- سن تقریبی جانوران و تفکیک جمعیت بالغ و نابالغ
- ساعت دقیق مشاهده و موقعیت جغرافیایی محل رویت
- وضعیت زیستگاه، منابع آب و میزان تعارضهای احتمالی انسانی
این دادهها پس از جمعآوری، تجمیع و تحلیل میشوند تا روند افزایش یا کاهش جمعیت هر گونه، میزان موفقیت زادآوری و سلامت کلی زیستگاه مشخص شود.
گونههای شاخص مناطق دامغان
مناطق تالو، شیربند و سفیدکوه آرسک به دلیل گستردگی و امنیت نسبی، زیستگاه گونههای ارزشمندی هستند. بر اساس اعلام ادارهکل حفاظت محیط زیست سمنان، قوچ و میش، کل و بز وحشی از مهمترین علفخواران این مناطق محسوب میشوند که نقش کلیدی در زنجیره غذایی دارند.
در کنار این گونهها، گوشتخوارانی نظیر کفتار، پلنگ و خرس نیز در این زیستگاهها حضور دارند که حضورشان نشاندهنده پایداری نسبی اکوسیستم است. انواع پرندگان شکاری از جمله عقابها و شاهینها و همچنین گونههای متنوع خزندگان، بخش دیگری از تنوع زیستی این عرصهها را تشکیل میدهند.
حضور گونههای رأس هرم غذایی مانند پلنگ و خرس، شاخص مهمی برای ارزیابی سلامت محیط است؛ چرا که بقای این گونهها وابسته به وجود جمعیت کافی طعمه و زیستگاه امن است و هرگونه کاهش در جمعیت آنها میتواند هشداری برای کل اکوسیستم باشد.
اهمیت سرشماری برای حفاظت پایدار
سرشماریهای ادواری حیات وحش، پایه اصلی مدیریت و حفاظت از مناطق تحت حفاظت سازمان محیط زیست است. نتایج این پایشها به کارشناسان کمک میکند تا ظرفیت برد زیستگاه را بسنجند، برای مقابله با شکار غیرمجاز، خشکسالی، تخریب زیستگاه و بیماریهای حیات وحش برنامهریزی کنند و در صورت نیاز، اقداماتی مانند تأمین آبشخور، قرق منطقه یا افزایش گشتهای حفاظتی را در دستور کار قرار دهند.
همچنین دادههای سرشماری تابستانه با مقایسه با آمار سالهای گذشته، روند تغییرات جمعیتی را آشکار میکند. افزایش تعداد برهها و بزغالهها نشانه موفقیت زادآوری و امنیت زیستگاه در فصل بهار است، در حالی که کاهش نسبت جنسی یا مشاهده لاشهها میتواند نیاز به بررسیهای دامپزشکی و امنیتی را نشان دهد.
به گفته کارشناسان محیط زیست، مشارکت جوامع محلی، دامداران و دوستداران طبیعت در گزارش مشاهده گونهها و خودداری از نزدیک شدن به محل زادآوری وحوش در فصل بهار و تابستان، نقش مهمی در موفقیت این سرشماری و حفاظت از نسل آینده حیات وحش دارد.
تداوم پایش تا پایان فصل
سرشماری تابستانه دامغان در روزهای پیش رو با حضور تیمهای کارشناسی و محیطبانی ادامه خواهد داشت و پس از تکمیل عملیات میدانی، گزارش نهایی جمعیت گونههای شاخص منتشر میشود. انتظار میرود نتایج این دوره، به عنوان یکی از منابع اصلی برای تدوین برنامههای حفاظتی سال آینده در استان سمنان مورد استفاده قرار گیرد.
حفاظت از مناطق تالو، شیربند و سفیدکوه آرسک نه تنها برای بقای گونههای جانوری اهمیت دارد، بلکه به حفظ تعادل اکولوژیک، جلوگیری از فرسایش خاک و پایداری معیشت جوامع محلی وابسته به طبیعت نیز کمک میکند.
نظرات (0)