گرمایش زمین تنها به دود کارخانهها و اگزوز خودروها محدود نمیشود؛ طبیعتِ در حال گرمشدنِ خود نیز به منبعی تازه برای تولید گازهای گلخانهای تبدیل شده است. مطالعهای جدید هشدار میدهد که اگر انتشار گازهای ناشی از ذوب خاکهای منجمد، آتشسوزیهای جنگلی و گرمشدن تالابها در محاسبات اقلیمی نادیده گرفته شود، جهان گرمتر از آنچه تصور میکنیم خواهد شد.
چهار منبع پنهان که نادیده گرفته شدهاند
به گزارش این پژوهش، با سوزاندن سوختهای فسیلی و افزایش دمای سیاره، چندین چرخه طبیعی به شکل معکوس عمل میکند و به جای جذب کربن، آن را آزاد میکند:
- ذوب پرمافراست: لایههای منجمد دائمی خاک در عرضهای بالای جغرافیایی که هزاران سال کربن و متان را در خود حبس کردهاند، با گرمشدن هوا در حال ذوب شدن هستند.
- آتشسوزیهای جنگلی: جنگلهایی که خشکتر شدهاند، با آتشسوزیهای شدیدتر و گستردهتر، حجم عظیمی از دیاکسید کربن ذخیرهشده در درختان و خاک را یکباره به جو بازمیگردانند.
- تالابها و دریاچهها: افزایش دمای پهنههای آبی و تالابها، انتشار متان — گازی بسیار نیرومندتر از دیاکسید کربن در گرمایش کوتاهمدت — را به شدت افزایش میدهد.
- منابع آب شیرین: دریاچهها و رودخانههای گرمشده نیز به سهم خود به آزادسازی گازهای محبوس کمک میکنند.
دانشمندان مدتهاست از وجود این «چرخههای معیوب» آگاه هستند، اما نکته نگرانکننده این است که این منابع در اغلب مدلهای پیشبینی اقلیمی که مبنای سیاستگذاری دولتها قرار میگیرد، به طور کامل وارد نشدهاند.
گرمایش ۲۰ تا ۳۰ درصدی بیشتر از پیشبینیها
تیم پژوهشی به سرپرستی سم ابرنتی از سازمان «اسپارک کلایمت سولوشنز» (Spark Climate Solutions) و با مشارکت راب جکسون، دانشمند دانشگاه استنفورد، چهار حوزه فوق را به طور جامع تحلیل کرده و نتایج آن را در نشریه Environmental Research Letters منتشر کرده است.
بر اساس یافتههای آنها، انتشار گازها از منابع طبیعی میتواند گرمایش جهانی را تا پایان قرن حاضر بین ۲۰ تا ۳۰ درصد تشدید کند. این رقم معادل افزوده شدن ۰.۲ تا ۰.۴ درجه سانتیگراد به میانگین دمای جهانی است؛ عددی که در نگاه اول کوچک به نظر میرسد اما در مقیاس بحران اقلیمی، مرز میان مهار و فاجعه است.
ابرنتی در این باره میگوید: «این عامل تشدیدکننده پنهان در مدلهایی که راهنمای سیاستهای اقلیمی هستند غایب است. بنابراین احتمال دارد آن مدلها میزان گرمایش آینده را کمتر از واقعیت و میزان بودجه کربنی که هنوز میتوانیم منتشر کنیم را بیشتر از واقعیت برآورد کنند.»
راب جکسون نیز تأکید میکند: «اختلال در چرخههای جهانی کربن اکنون به صورت آنی و همزمان قابل مشاهده است. این یافتهها زنگ خطری جدی هستند و گنجاندن آنها در نسل بعدی سیاستهای اقلیمی حیاتی است. کوتاهی در این زمینه، شانس رسیدن به اهداف جهانی اقلیمی را به شدت کاهش میدهد.»
تفاوت سناریوی خوشبینانه و بدبینانه
این مطالعه نشان میدهد که شدت این گرمایش مضاعف، مستقیماً به میزان اقدام امروز بشر بستگی دارد:
در بهترین سناریو که انتشار گازهای گلخانهای به سرعت کاهش یابد، منابع طبیعی حدود ۰.۲ درجه به گرمایش اضافه خواهند کرد. اما در بدترین سناریو با ادامه روند فعلی انتشار بالا، این سهم به ۰.۴ درجه سانتیگراد میرسد.
این تفاوت در حالی اهمیت مییابد که بر اساس دادههای پروژه «ردیاب اقدامات اقلیمی» (Climate Action Tracker)، سیاستهای فعلی کشورها جهان را به سمت افزایش دمای ۲.۶ درجه سانتیگراد بالاتر از دوران پیشاصنعتی تا پایان قرن سوق میدهد؛ یعنی بسیار فراتر از هدف ۱.۵ درجهای توافق پاریس. افزودن ۰.۴ درجه دیگر، دستیابی به هر هدفی را دشوارتر میکند.
چرا هر دهم درجه اهمیت دارد؟
بیل ریپل، بومشناس دانشگاه ایالتی اورگان که در این مطالعه مشارکت نداشته اما یافتهها را تحلیل کرده، میگوید نگرانکنندهترین جنبه تغییرات اقلیمی همین حلقههای بازخوردی است: «گرمایش میتواند فرآیندهای طبیعی را تحریک کند که خود باعث گرمایش بیشتر میشوند.»
او تأکید میکند این به معنای اجتنابناپذیر بودن سناریوی «زمین گلخانهای» نیست، اما هشداری جدی درباره قدرت تقویتکننده این چرخههاست: «هرچه سیاره بیشتر گرم شود، خطر فعالشدن فرآیندهای طبیعی که گازهای گلخانهای بیشتری به جو اضافه میکنند، بیشتر میشود. این دقیقاً همان دلیلی است که نشان میدهد چرا هر دهم درجه و هر اقدام برای کاهش سریع انتشار سوختهای فسیلی حیاتی است.»
پیام اصلی پژوهش روشن است؛ کاهش آلودگی مستقیم ناشی از سوختهای فسیلی، نه تنها گرمایش مستقیم را کم میکند، بلکه از فعالشدن این بمبهای کربنی طبیعی نیز جلوگیری میکند. بدون در نظر گرفتن این «دشمن پنهان» در دل طبیعت، نقشه راه مقابله با بحران اقلیمی ناقص خواهد ماند.
نظرات (0)